Кіріспе

Адам аурулары

Ересектер Т-клеткалық лейкемиясы/лимфомасы (ATL немесе ATLL) – иммундық жүйенің Т-клеткаларының сирек кездесетін қатерлі ісігі, оны адам Т-клеткалық лейкемиясы/лимфотроптық вирусы 1-түрі (HTLV 1) қоздырады. Барлық ATL жасушаларында HTLV 1 провирусы бар, бұл вирус жаңа түзілімнің себебі екенін дәлелдейді. Әлем бойынша HTLV 1 ретровирусының жылына 20 миллион адамға жұғады деп есептеледі, ал ATL-дің таралу көрсеткіші жылына 100 000 адамға шамамен 0,05 құрайды. Эндемикалық аймақтарда, мысалы, Жапонияда, бұл көрсеткіш жылына 100 000 адамға 27-ге дейін жетеді. Дегенмен, HTLV 1-дің таралуы жоғары эндемикалық емес аймақтарда да жағдайлар көбейді, оларға Жапонияның оңтүстік/солтүстік аралдары, Кариб аймағы, Орталық және Оңтүстік Америка, тропикалық Африка, Румыния және Солтүстік Иран жатады. ATL көбінесе 62 жас шамасында пайда болады, бірақ диагноз қойылғандағы орташа жас географиялық орналасқан жердегі HTLV 1 инфекциясының таралуына байланысты. Қазіргі кездегі ATL емдеу схемалары клиникалық түріне және алғашқы емге жауапқа негізделген. Кейбір емдеу түрлері барлық елдерде қолжетімді болмауы мүмкін, сондықтан әлемдік стратегиялар әртүрлі. Барлық пациенттер мүмкіндігі болса, клиникалық сынақтарға жіберіледі. Клиникалық сынақтардан басқа, емдеу көп агентті химиотерапияға, зидовудинге интерферонмен бірге (AZT/IFN) және аллогенді гематопоэтикалық стемдік жасушаларды трансплантациялауға (alloHSCT) бағытталған. Дөңгелек контуры бұзылған циркуляциялық лимфоциттер (лейкемиялық жасушалар) жиі кездеседі. Бірнеше мәліметтер HTLV 1-дің ATL-ды тудыратынын көрсетеді. Бұл мәліметтерге осы аурумен ауыратын науқастардан HTLV 1-ді жиі бөліп алу және ATL лейкемиялық жасушаларында HTLV 1 провирустық геномын анықтау жатады. ATL көбінесе висцеральды зақымданумен, гиперкальциемиямен, тері зақымдануларымен және литикалық сүйек зақымдануларымен бірге жүреді. Сүйекке таралу және остеолиз, сүйек метастаздарының белгілері, көбінесе емделген қатерлі ісіктерде, мысалы, сүт безі, простата және өкпе қатерлі ісіктерінде кездеседі, бірақ гематологиялық қатерлі ісіктерде сирек кездеседі. Дегенмен, HTLV 1-ден туындаған ATL және көп миеломасы бар пациенттерде ісікке байланысты остеолиз және гиперкальциемия дамуына бейімділік жоғары. ATL және көп миеломамен байланысты сүйек ауруының ерекше ерекшелігі – сүйек зақымдануларының көбінесе остеолитикалық сипатта болуы және остеобластық белсенділіктің аз болуы. ATL-мен ауыратын науқастарда IL 1, TGFβ, PTHrP, макрофагтардың қабыну протеині (MIP 1α) және ядролық фактор κB лигант рецептор активаторы (RANKL) деңгейінің жоғарылауы гиперкальциемиямен байланысты. ATL немесе HTLV 1 жұқтырған лимфоциттерден алынған лейкемиялық жасушаларды имплантациялаған иммуножеткіліксіз тышқандарда гиперкальциемия және PTHrP деңгейінің жоғарылауы байқалды. Көптеген науқастар диагноз қойылғаннан кейін бір жыл ішінде қайтыс болады. HTLV 1 инфекциясы, басқа ретровирустар сияқты, өмір бойы сақталады және HTLV 1-ге қарсы антиденелер сарысуда анықталғанда болжам жасауға болады.

Диагностика

Диагноз клиникалық белгілердің, қатерлі жасушалардың ерекше морфологиялық және иммунофенотиптік өзгерістерінің жиынтығына сүйене отырып қойылады. Клиникалық белгілері мен емделу барысы әртүрлі болуы мүмкін болғандықтан, ауру Шимояма жіктелімі бойынша төрт түрге бөлінеді: жедел, лимфома, созылмалы, жайпаң. Әдетте, перифериялық қандағы ісік жасушаларының кем дегенде 5 пайызын анықтау және 1-түрлі адам Т-лимфотроптық вирусының болуын растау жедел, созылмалы және жайпаң түрлерін диагностикалау үшін жеткілікті. Лимфома түрі үшін лимфа түйіндерінің биопсиясы арқылы гистопатологиялық зерттеу қажет болуы мүмкін.

Емдеу

Емдеуге талпынылған нұсқаларға зидовудин және CHOP режимі кіреді. Пралатрексат та зерттелді. Жақында, ATL-ға қарсы дәстүрлі глюкокортикоидті химиялық терапияның көбінесе тиоредоксин байланыстырушы протеин 2 (TBP 2/TXNIP/VDUP1) арқылы жүзеге асырылатыны хабарланды, бұл TBP 2 индукторын жаңа терапиялық мақсат ретінде пайдалану мүмкіндігін көрсетеді. 2021 жылы Жапонияда могамулизумаб АТЛ рецидивті/рефрактерлі емдеу үшін мақұлданды. 2013 жылдың желтоқсанында өткен медициналық конференцияда зерттеушілер АТЛ науқастарының 21-50% CD30 экспрессиялайтын ауруға шалдыққандығын хабарлады. FDA мақұлдамағанмен, CD30+ жағдайларда CD30-ды нысаналайтын брентуксимаб ведотинмен емдеу пайдалы болуы мүмкін және қазіргі NCCN нұсқауларымен қолдалады.

Эпидемиология

АҚШ-та HTLV 1 жұқпасы сирек кездеседі. Серологиялық деректер шектеулі болғанымен, инфекцияның таралуы Оңтүстік-Шығыста тұратын афроамерикалықтар арасында ең жоғары деп саналады. Нью-Джерсидегі тамырға есірткі салу арқылы жұққан афроамерикалықтардың арасында таралу деңгейі 30% құрайды, ал Нью-Орлеандағы ұқсас топта – 49%. Осы тәуекел тобында инфекцияның таралуының артуы мүмкін. HTLV 1 антиденелерін зерттеу нәтижелері вирустың Оңтүстік Жапонияда, Кариб аймағында, Оңтүстік Америкада және Африкада ендемік екенін көрсетеді. HTLV 1 жұққандар арасында АТЛ салыстырмалы түрде сирек кездеседі. АТЛ-дің жалпы көрініс жиілігі жылына 1500 ересек HTLV 1 тасымалдаушысына шамамен 1 рет болып бағаланады. Қабылданған жағдайлардың көп бөлігі Кариб аймағынан немесе АҚШ-тың Оңтүстік-Шығысынан келген афроамерикалықтар арасында тіркелген (Ұлттық денсаулық сақтау институттарының жарияланбаған деректері). HTLV 1 жұқпасы мен АТЛ-дің басталуы арасында ұзақ жасырын кезең болуы мүмкін.

Зерттеу

ПТКЛ рецидиві немесе емге жауап бермейтін жағдайда емдеудің жаңа әдістері зерттелуде. Пралатрексат – қазіргі уақытта ПТКЛ емдеу үшін зерттеліп жатқан препараттердің бірі.