Кіріспе
Алассан Драман Уаттара (1 қаңтар 1942 жылы туған) – 2010 жылдан бері Кот-д'Ивуардың президенті болып табылатын иворийлік саясаткер және экономист. Ол кәсіби экономист, Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) және Батыс Африка мемлекеттерінің орталық банкінде (БСЕАО) жұмыс істеді. 1990 жылдың қарашасынан 1993 жылдың желтоқсанына дейін Кот-д'Ивуардың премьер-министрі болды, сол кездегі президент Феликс Гуфуэ-Буаньи оны осы лауазымға тағайындады. Уаттара 1999 жылы Республикашылдар жиналысы (РДР) иворийлік саяси партиясының президенті болды.
Alassane Dramane Ouattara (; alasan wataʁa; born 1 January 1942) is an Ivorian politician and economist who has been President of Ivory Coast (Côte d'Ivoire) since 2010. An economist by profession, he worked for the International Monetary Fund (IMF) and the Central Bank of West African States (, BCEAO), and was the Prime Minister of Côte d'Ivoire from November 1990 to December 1993, appointed to that post by then President Félix Houphouët Boigny. Ouattara became the President of the Rally of the Republicans (RDR), an Ivorian political party, in 1999.
Ерте және жеке өмір
Уаттара 1942 жылдың 1 қаңтарында дүниеге келген. Ол Буркина-Фасоның мұсылман билеушілерінің әкесі тарапынан ұрпағы, бұл кезде Конг империясының бір бөлігі болған, сондай-ақ Уаттара (Уаттара) империясы деп те белгілі. Уаттара мұсылман және Дюла халқының өкілі. 1965 жылы Филадельфиядағы Дрексел технология институтында (қазіргі Дрексел университеті) ғылым бакалавры дәрежесін алды. Олардың тойы Париждің 16-шы округінің қалалық әкімдігінде өтті.
Қаржы институттарында еңбек өтілі
Уаттара Вашингтондағы Халықаралық валюта қорының экономисі болды. Уаттара адал жұмыскер, ашықтық пен жақсы басқаруға құштар ретінде танымал. Премьер-министр болып қызмет еткенде, Уаттара заңсыз және конституцияға қарсы, барлығы 18 ай бойы президенттік міндеттерді орындауға тырысты, оның ішінде 1993 жылдың наурыз айынан желтоқсан айына дейінгі аралықта, Гуфут Бойни ауырып қалған кезде. Гуфут Бойни 1993 жылдың 7 желтоқсанында қайтыс болды, ал Уаттара оның қазасын елге жеткізіп, «Кот-д’Ивуар жесір қалды» деді. Уаттара мен Ұлттық Ассамблеяның төрағасы Анри Конан Бедие арасында президенттік лауазымға қатысты қысқаша күрес болды, бұл конституцияны мүлдем елемеумен, егер Хупфуэ жарамсыз болып қалса, Бедиеге елді басқаруға заңды құқық берді. Бедие жеңіске жетті, ал Уаттара 9 желтоқсанда премьер-министр лауазымынан кетті. Уаттара кейін ХВҚ-ға директордың орынбасары болып оралды, ол 1994 жылдың 1 шілдесінен бастап осы лауазымға ие болды. Партия 1995 жылдың 3 шілдесінде өзінің бірінші кезекті съезінде Уаттараны президенттікке кандидат ретінде ұсынды. Үкімет сайлау кодексін өзгертпеді, алайда RDR сайлауды бойкот етті, Лоран Гбагбоның ПКДК партиясының кандидаты, қазіргі президент Анри Конан Бедие жеңіске жетті. 1999 жылдың шілдесінде ХВҚ-дан кеткеннен кейін, ол 1999 жылдың 1 тамызында партияның кезектен тыс съезінде РДР президенті болып сайланды, сондай-ақ келесі президенттік сайлауға оның кандидаты болып таңдалды. Ол өзінің сайлауға қатысуға құқылы екенін және өзінің және ата-анасының Кот-д’Ивуарда туғанын дәлелдейтін құжаттарды көрсетті. Алайда, оны осы құжаттарды жасалмалауда айыптап, тергеу басталды. Президент Бедие Уаттараны Буркинабелік деп сипаттап, Гуфут Бойнидің «Аласан Уаттараны тек экономикамен ғана айналысуын қалағанын» айтты. 1999 жылдың қыркүйек айының соңында берілген Уаттараның азаматтығын растайтын куәлігін сот 27 қазанда күшін жойды. 29 қарашада Уаттараны тұтқындауға ордер шығарылды, бірақ ол сол кезде елден тыс болған; ол желтоқсан айының соңында қайта оралатындығын айтты. 24 желтоқсанда әскерилер билікті басып алып, Бедиеді құлатты. Уаттара Францияда үш ай болғаннан кейін 29 желтоқсанда Кот-д’Ивуарға оралды. Ол Бедиедің биліктен шығарылуын «мемлекеттік төңкеріс емес», «барлық Кот-д’Ивуар халқы қолдаған революция» деп атап өтті. 2000 жылы шілдеде референдум арқылы бекітілген жаңа конституция президент сайлауына үміткерлердің екі ата-анасы да Кот-д’Ивуардан болуын талап етті, бұл Уаттараны 2000 жылғы президенттік сайлаудан шеттетуге әкелді. Бұл мәселелер 2002 жылы басталған Бірінші Кот-д’Ивуар азаматтық соғысының маңызды факторлары болды. Бір сұхбатта Уаттараның ұлты туралы сұралғанда, Буркинабе президенті Блез Компаоре былай деп жауап берді: «Біз үшін бәрі қарапайым: ол Буркина-Фасодан туылмаған, некеге де тұрмаған, азаматтығына да ие емес. Бұл адам Кот-д’Ивуардың премьер-министрі болды». Президент Гбагбо 2007 жылдың 6 тамызында Уаттараның келесі Кот-д’Ивуар президенттік сайлауына қатыса алатынын растады. 2008 жылдың 1-3 ақпан күндері өткен екінші кезекті съезде Уаттара РДР президенттікке кандидат болып тағайындалды; ол сонымен қатар тағы бес жылға РДР президенті болып қайта сайланды. Конгрессте ол бұрын өзімен арақашықтық сақтаған бұрынғы көтерілісші «Жаңа күштерді» сайлауда RDR-мен бірігуге шақырды. Ол кезде Уаттара Гбагбоның ашық және әділ сайлау өткізетіндігіне сенбейтінін ашық айтты. RDR және PDCI екеуі де Хуфуэтистер жиналысының мүшелері, ал Уаттара мен Бедие бірінші турда бөлек жарысқа түсті, егер олардың біреуі екінші турға өтсе, екеуі де бірін-бірін қолдауға келісті. Билік басындағы FPI партиясы Конституциялық Кеңестің алдында жаңа көтерілісшілердің бақылауында болған солтүстік департаменттердегі ірі алаяқтыққа айыптап, сайлау нәтижесіне қарсылық білдірді. Бұл айыптауларды БҰҰ бақылаушылары (Африкалық одақ бақылаушыларынан айырмашылығы) жоққа шығарды. Нәтижелер туралы хабарлау қатты шиеленісуге және зорлық-зомбылық оқиғаларына әкелді. Гбагбоның жақтастарынан тұратын Конституциялық Кеңес жеті солтүстік департаменттердің нәтижелерін заңсыз деп жариялады және Гбагбо сайлау комиссиясы хабарлағандай, Уаттара 54% дауыспен жеңгеннің орнына 51% дауыспен жеңіп алды. Африка одағы да елдің мүшелігін тоқтатты. 2010 жылы Нью-Йоркте Кот-д’Ивуар қарулы күштерінің полковнигі Нгуессан Яо АҚШ Иммиграция және кеден органдарының бір жылдық операциясында БҰҰ-ның эмбаргосын бұза отырып, қару-жарақ пен оқ-дәрілерді заңсыз сатып алу және экспорттау үшін айыпталды: 4,000 9 мм пистолет, 200,000 оқ-дәрі және 50,000 жас ағызушы газды гранаталар. Кот-д’Ивуардың бірнеше басқа офицерлері дипломатиялық паспорттары болғандықтан босатылды. Оның серігі, халықаралық трейдер Майкл Барри Шор Вирджиния штатында табылды. 2010 жылғы президенттік сайлау 2010–2011 жылдардағы Кот-д’Ивуар дағдарысына және Екінші Кот-д’Ивуар азаматтық соғысына әкелді. Халықаралық ұйымдар екі тараптан да көптеген адам құқықтарын бұзу туралы хабарлады. Дюэкуэ қаласында жүздеген адам қаза тапты. Жақын жердегі Блолекин қаласында ондаған адам қаза тапты. БҰҰ және француз күштері Гбагбоға қарсы әскери шаралар жасады. Гбагбо 2011 жылдың 11 сәуірінде оның резиденциясына жасалған шабуылдан кейін ұсталды. Соғыс елге зор зиян келтірді, және бақылаушылардың айтуынша, Уаттара үшін экономиканы қайта құру және Кот-д’Ивуар халқын біріктіру қиын болады. Елдегі жағдайға әлемдік көшбасшылар ризашылық білдірді. АҚШ президенті Барак Обама Кот-д’Ивуардағы жағдай туралы жаңалыққа қуаныш білдірді, ал CNN АҚШ Мемлекеттік хатшысы Хиллари Клинтонның Гбагбоның ұсталуы «диктаторлар мен тирандарға күшті сигнал жіберетінін» айтқан цитатасын келтірді. «Олар өз халқының дауысын елемеуге құқылы емес».
2012 жылғы неке туралы заңдар
2012 жылдың қараша айында президент Уаттара күрделі мәселеге толы қадам ретінде, әйелдерді үйдің тең басшылары ететін жаңа неке заңына байланысты туған даудың нәтижесінде үкіметін қызметтен босатып жіберді. Оның партиясы бұл өзгерістерді қолдады, бірақ үкіметтік коалицияның бір бөлігі қарсылық танытты, соның ішінде Кот-д'Ивуар Демократиялық партиясы ең күшті қарсылық көрсетті.
Екінші мерзім, 2015-2020
Уаттара 2015 жылы сайлаушылардың шамамен 84% дауысымен екінші бес жылдық мерзімге сайланды. 2 118 229 дауыс, яғни берілген дауыстардың 83,66%-ы және 54,63% қатысумен, оның жеңісі екінші турдан қашу үшін қажетті 50%-ды және оның ең жақын қарсыласы, FPI жетекшісі Паскаль Афи Н'Гуессанның 9%-ын еселеп басып өтті. 2017 жылдың 9-10 қыркүйегінде өткен РДР-дың үшінші кезекті съезінде Уаттараның РДР президенті болып сайлануы күтілген, бірақ ол Генриетт Диабатені бұл лауазымға ұсынды, ол қолдау көрсетілген аккламация арқылы сайланды. 2020 жылдың наурызында Уаттара 2020 жылдың 31 қазанында өтетін президент сайлауына қатыспайтынын жариялады және премьер-министр Амаду Гон Кулибалиді РДР-дың президенттік кандидаты ретінде қолдады. 2020 жылдың 8 шілдесінде Кулибалидің күтпеген өлімінен кейін Уаттара қорғаныс министрі Хамед Бакайоконы ұсынуды қарастырды, бірақ оның есірткі саудасымен байланысы бар деген күдік туғандықтан шешімін өзгертті. Шілдеде ол үшінші мерзімге кандидаттығын жариялады. Оның кандидатурасы күмәнді болды, себебі Кот-д'Ивуар конституциясы президенттік лауазымды екі реттен артық атқаруға рұқсат бермейді. Конституциялық сот, егер бірінші мерзім басқа конституция бойынша өткен болса, ол қазіргі конституцияның екі мерзімдік шегіне есептелмейді деп шешті, осылайша Уаттараның кандидатурасына жол ашылды; бұл Абиджанда және елдің басқа да аймақтарында наразылық акцияларына әкелді. 2020 жылдың қазан айында өткен сайлау оппозицияның көп бөлігі бойкоттап, Алассан Уаттараның 53,90% қатысумен 95,31% дауыспен қайта сайлануын қамтамасыз етті.