Кіріспе

Джеймс Клавэллдің 1986 жылғы романы «Жел буылы» – Джеймс Клавэллдің алғаш рет 1986 жылы жарық көрген романы. Бұл кітап «Азия сагасының» бір бөлігі болып табылады және хронологиялық тұрғыдан бұл серияның соңғы кітабы. Оқиға 1979 жылдың басында Иранда өтеді, онда Струанның тікұшақ ұшқыштары, ирандық шенеуніктер, мұнайшылар мен олардың отбасыларының Иран монархиясының құлауы мен аятолла Хомейнидің билікке келуіне байланысты басталған дүрбелеңдегі тағдыры баяндалады. Клавэллдің көптеген романдары сияқты, бұл да өте көлемді, көптеген өзара байланысқан сюжеттік желілерден, көптеген кейіпкерлерден және иран мәдениетінің егжей-тегжейлі сипаттамасынан тұрады. Роман «Бристоу-Хеликоптер» компаниясының революциялық күштерден қашуға және қызметкерлері мен жабдықтарын аймақтағы тұрақсыз, нашарлап бара жатқан жағдайдан шығаруға жасаған нақты күресіне негізделген. «Бристоу-Хеликоптер» компаниясының төрағасы Алан Бристоу өзінің қызметкерінің әйелі Джеки Гриффинге Ирандағы оқиғалар туралы есеп дайындауды тапсырды. Содан кейін Бристоу өзінің досы Джеймс Клавэллге романның негізін құрайтын сценарийді берді. Көбінесе оқиға осы және басқа да заманауи оқиғаларды көрсетеді. 1979 жылдың ақпанында АҚШ-тың Ирандағы елшісі Адольф «Спайк» Дабс Кабулда қаза тапты, себебі Ауғанстан қауіпсіздік күштері оны ұрлағандарға шабуыл жасады. Бұл оқиға романның сюжетіне енгізілген және одан алынған. Иранда жұмыс істеген басқа компаниялар да ұқсас қиындықтарға тап болды. Мысалы, Росс Пероның «Электрондық деректер жүйесі» Тегеран түрмесінен екі басшыны құтқаруға белсенді түрде қатысты, бұл оқиға Кен Фоллетттің «Бөркіттің қанаттары» романында көркемделіп суреттелген.

Тарих

Тайпан Иан Данрос «Нобл Хаус» романында Солтүстік теңіздің мұнайды барлау үшін жақын арада ашылуы мүмкін екенін білген соң, Эндрю Гавалланды Шотландияға жіберіп, Абердиндегі жылжымайтын мүлікті жасырын түрде сатып алуды тапсырды. Осылайша, олар осы тенденциядан пайда табуға мүмкіндік алатын еді. Солтүстік теңіздегі мұнай платформалары салынғаннан кейін тікұшақтармен қызмет көрсетіледі, бұл Гавалланның тікұшақ және мұнай қызметтері саласына қатысуына себеп болды. Бұл салалар 1970-ші жылдары Иранда Струанның басты бизнес-жобаларына айналды, бұл «Жылдам дауыл» романында көрсетілген.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Шотландияда орналасқан Гаваллан, Шах тұсында Иранда жұмыс істеген S G Helicopter компаниясын басқарады. Хомейни билікке келген соң, Гаваллан өзінің ұшқыштары мен олардың отбасыларын, құнды тікұшақтарын және тікұшақтарға арналған қосалқы бөлшектерді (ұшақтардан кем емес, тіпті одан да құнды) наразылық толқынына ұшыраған елден шығаруға тиіс. Жағдайды одан әрі қиындататыны – оның компанияның құпия иесі, Гонконгтың асыл әулетімен араздасуы. Ұшқыштардың қашу әрекеттері оқиғаның негізгі желісін құрайды, ал оқиға көптеген адамдардың өмірін қамтиды: махаббатқа берілгендер, тыңшылар, фанатиктер, революционерлер, достар мен сатқындар. Британдықтар, француздықтар, финдер, американдықтар, канадалықтар, австралиялықтар және ирандықтар қатыгез діни және саяси құлтудың құрбаны болып, батыстық өмір салты мен ежелгі қатал дәстүрлердің қақтығысынан туған қорқынышты және түсініксіз жағдайларды көрсетеді.

Жабдық

S G Helicopters компаниясы оқиға барысында Bell 212, Bell 206 және Aérospatiale Alouette III тікұшақтарымен қатар British Aerospace BAe 125 бизнес-джетін де пайдаланды.

Жазу

Клавэллге кітап идеясы 1975 жылы, ол алғаш рет Иранға барған кезде келді. Ол елдің әлемдегі үшінші күшті ел болуға бейімділігі бар екенін сезінді. Клавэлл: Мен мұнай бизнесімен айналысатын ескі досыммен бірге вертолетпен елді араладым. Біз барлық жерге бардық. Мұнай өнеркәсібінде вертолеттердің және халықаралық ұшқыштар тобының маңызды екенін көрдім. Мен бұл романға арналған материал екенін бірден түсіндім. Бірақ менің басқа жобаларым да болды, сондықтан оны кейінге шегердім. Содан кейін революция болды. Басқа біреудің төңкерісінің қорқынышы туралы көптеген әңгімелер пайда болды. Менің ойымда бұл әрекетке тартылған көпұлтты тікұшақ ұшқыштары тобының тарихы ретінде қалыптасты. Әрине, мен тек осыны білдім. Романды бастамас бұрын менде ешқашан жоспар болмайды. Клавэлл сол кезде «Асыл үйді» аяқтаумен және «Шогун» романының жалғасы «Ниппон» (кейін «Гай Цзинь» болып өзгерді) романын жазуға дайындалып жатты. Бірақ әйелінің ынтасымен ол осы жұмысты кейінге қалдырып, Иран туралы кітапқа кірісті. Ол тақырыбын өзгерткенін баспасына айтпағанын айтады. Олар менің Жапония туралы кітап жазып жатқанымды ойлады. Мен ешқашан ешкімге не істеп жатқанымды айтуды ұнатпаймын. Бұл өзімді қорғау тәсілі. «Шогун» романын жазып жатқанда, баспагерімнен «Клавэлл немен айналысып жатыр?» деп сұрағанда, ол «17 ғасырдағы Жапония туралы кітап» деп жауап берді, сонда бәрі «Кімге ол қызық?» деп айқайлады. Егер мен оларға Иран туралы жазып жатқанымды айтсам, олар: «Ой, ол тағы бір кешірілгендер туралы кітап» дейтін еді. Бірақ бұл солай емес. Бұл мұсылман фундаменталистерінің ниеттерін көптеген адамдарға түсіндіретін оқиға болады деп үміттенемін. Клавэлл романның құқығын 200 бет жазғаннан кейін аукционға салды. Оған сол кездегі рекордтық сома – 5 миллион доллар төленді.

Қашу: Шалқынды ғашықтық оқиға

Эрики Йокконен және оның әйелі Азадеге назар аударған, әлдеқайда қысқа нұсқасы 1994 жылы "Құтылу: Шалқынды желден шыққан махаббат оқиғасы" деген атпен жарияланды. Оның қағаздық мұқабасы 598 беттен тұрады. Алғашқы басылымның артқы жағында автор кітаптары тым ауыр деген шағымдарға жауап ретінде, әзілмен кітапты осыған шағымданушылардың барлығына арнағанын жазған. "Құтылу" кітабында "Шалқынды желде" жоқ сюжеттік егжей-тегжейлер де бар. Көп жылдар бойы таба алмағандықтан, 2016 жылы Клавэллдің Азия сагасы қайта басылғанда қайта қолдануға берілді.