Кіріспе

Британдық "Трибаль" класының эсминшісі HMS Mohawk 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Корольдік теңіз күштері үшін салынған 16 эсминшінің бірі болды. 1938 жылы құрылысы аяқталып, бастапқыда Жерорта теңіз флотына бекітілді. 1939 жылдың басында Испания азамат соғысында соғысқан тараптарға қару-жарақ блокадасын сақтауға қысқа ғана уақытқа қатысты. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Мохок көп ұзамай елге қайтып келді және конвойлерді сүйемелдеу міндетіне тағайындалды, осы кезде неміс бомбалаушыларынан зақым көрді. 1940 жылғы сәуір-мамыр айларында Норвегия кампаниясында белсенді рөл атқарды, Норвегияға және одан конвойлерді сүйемелдеді. Кеме маусым айында Жерорта теңізінің 14-ші эсминец флотилиясына (ЭФ) бекітілді және Мальта мен Грекияға конвойлерді сүйемелдеуді бастады. Мохок 1941 жылғы шілдеде Калабрия шайқасында және 1941 жылғы наурызда Матапан мүйісі шайқасында шағын рөл атқарды. Келесі айда кеме итальяндық эсминецтен атылған торпедалардың нәтижесінде батып, 14-ші ЭФ итальяндық конвойға шабуыл жасаған кезде экипажының 41 адамы қаза болды.

Сипаттама

Трибальділер шетелде салынған ірі эсминецтерге қарсы тұру және қолданыстағы эсминецтер флотилиясының атыс күшін арттыру үшін жобаланды, сондықтан олар алдыңғы кемелерге қарағанда едәуір үлкен және қаруланған болды. Олар стандартты жүктемеде тонна, ал толық жүктемеде тонна суды ығыстырды. Олардың жалпы ұзындығы 377 фут (115 м), ені 36 фут (11 м) және суDraftы 11 фут (3 м) құрады. Эсминецтер екі Парсонс тісті бу турбиналарымен қозғалды, әрқайсысы үш Адмиралтейлік үш барабанды қазандықтан алынған буды пайдалана отырып, бір жетекті білікпен айналды. Турбиналар жалпы қуатты дамытты және максималды жылдамдыққа ие болды. Кемелер мильдік қашықтықта жүруі үшін жеткілікті отын майын тасыды.

Трибаль класы эсминецтерінің негізгі қаруы сегіз жылдам атушы (QF) 4,7 дюймдік (120 мм) Mark XII зеңбірегі болды, олар алдыңғы және артқы құрылымдардың алдында және артында орналасқан төрт суперфирингтік екі зеңбірекке орнатылған, алғы жағынан артқа қарай 'A', 'B', 'X' және 'Y' деп белгіленген. Зеңбіректердің максималды көтерілу бұрышы 40° құрады. Әуе шабуылынан қорғану (АА) үшін олар QF екі фунттық Mk II "pom pom" зеңбірегінің төрт еселік бір орнатылысын және 0,5 дюймдік (12,7 мм) Mark III пулеметінің екі төрт еселік орнатылысын тасыды. Басты зеңбіректердің төмен бұрышты атысын көпірдің төбесіндегі директорлық басқару мұнарасы (DCT) басқарды, ол DCT-дан тікелей аналогты механикалық компьютерге, Mk I Admiralty Fire Control Clock-қа өзі және Mk II Rangefinder/Director-дағы 12 фут (4 м) қашықтық өлшегіштен алынған деректерді жіберді. Басты зеңбіректердің әуе шабуылына қарсы атысын Rangefinder/Director механикалық сағаттың бақылауымен басқарды. Кемелерге торпедаларды орнатуға арналған су үстіндегі төрттік бір ұя орнатылған. Бейбіт уақытта 20 тереңдік бомбасы бөлінді, бірақ соғыс кезінде бұл көрсеткіш 30-ға дейін артты.

Соғыс кезіндегі өзгерістер

Норвегиялық науқанда неміс әуе шабуылынан ауыр шығындар келгені Трибаль эсминецтерінің әуеге қарсы қару-жарақ жиынтығының тиімсіз екенін көрсетті және 1940 жылдың мамыр айында RN "X" орнатылымын екі QF Mark XVI екі мақсатты зеңбірекпен алмастыруға шешім қабылдады. Зеңбіректерді тиімді басқару үшін қолданыстағы қашықтық өлшегіш/директор 285 типті артиллериялық радарымен жұмыс істеуге бейімделді, олар қолжетімді болған кезде. Соғыстың басында тереңдік бомбаларының саны 46-ға дейін арттырылды, ал кейін тағы да көбірек қосылды. Әуеге қарсы зеңбіректердің ату бұрышын кеңейту үшін артқы түтік қысқартылды және басты мачта қысқа тіреу мачтасына дейін төмендетілді.

Құрылыс және мансап

1935 жылғы Әскери-теңіздік смета бойынша Tribal класындағы жеті эсминецтің бірі ретінде бекітілген «Мохок» – Корольдік Әскери-теңіз флотында осы атпен қызмет еткен он бірінші кеме. Кемеге 1936 жылдың 10 наурызында John I. Thornycroft & Company компаниясынан тапсырыс берілді. 16 шілдеде компанияның Саутгемптон қаласындағы Вулстон кеме құрылыс алаңында құрылысы басталды. 1937 жылдың 5 қазанында суға түсірілген «Мохок» кемесі 1938 жылдың 7 қыркүйегінде аяқталып, екі күннен кейін 339 585 фунт стерлингке тапсырылды, бұл құнға қару-жарақ пен байланыс құралдары кірмеді, олар Адмиралтействомен жабдықталды. Командир Ричард Фрэнк Джоли басшылығымен кеме бастапқыда Жерорта теңіз флотының 1-ші тайпалық эсминецтер бригадасына бекітілді және 13 қазанда Мальтаға келді. Келесі айда ол Корольдік Әуе күштерінің (RAF) үш Vickers Wellesley бомбалаушы ұшағының Мальта – Египет бағытындағы патрульдік рейсіне қатысты. Ұшақтар Египеттен Австралияға тоқтаусыз ұшып, әлемдік ұшу қашықтығы рекордын жаңаруға дайындалып жатты. Айдың соңында «Мохок» британ елшісін Түркиядағы жылдық Хеллес ескерткішіне сапарынан кейін Стамбулға қайтарып алып келді, содан кейін Эгей теңізінде круиз жасап, Мальтаға оралды. Бригада Гибралтарға аттанды, онда Жерорта теңізі және Отандық флоттар бірлескен жаттығулар үшін жиналды. Бұл жаттығулар 1939 жылдың 28 ақпаны мен 18 наурызы аралығында өтті және екі жақтың да ондаған кемелері қатысты. Содан кейін «Мохок» Испания азамат соғысы кезінде Испанияның Жерорта теңізі жағалауындағы суларда патрульдеп, екі тарапқа да қару-жарақ эмбаргосын сақтады, бұл шараны Араласпау комитеті енгізген болатын. 23 наурызда кеме Барселона жанында суға түсіп қалған зақымданған неміс гидросамолет экипажын құтқарып, оларды Майоркаға қайтарды. Фашистік Италия 7 сәуірде Албанияға шабуыл жасаған кезде Жерорта теңіз флоты жұмылдырылды және мамыр айының көп бөлігінде соғысқа дайын күйде болды. Осы кезеңде 1-ші тайпалық эсминецтер бригадасы 4-ші эсминецтер бригадасы болып қайта аталды. 7 шілдедегі жағдай біршама жайылғандықтан «Мохок» және оның бірнеше әпкелері авианосецке Грекияның Афина қаласына сапар жасауға сүйемелдеді. Келесі айда флот Грекияның Крит аралы мен британдық Кипр арасындағы аймақта бір апта бойы жаттығулар жасады. Тамыз айының соңында Еуропадағы жағдай шиеленіскендіктен флот қайтадан жұмылдырылып, Италиямен соғысқа дайындық бойынша жаттығуларын жалғастырды. Адмиралтействоның дайындық шараларының бірі ретінде Жерорта теңізі британ кемелері үшін жабылды және «Мохок» және тағы жеті эсминец Египеттің Суэц қаласында жиналған кемелердің бір тобын Қызыл теңіз арқылы өткізіп, кептелісті азайтуға көмектесті.

Екінші дүниежүзілік соғыс

3 қыркүйекте Ұлыбритания Германияға соғыс жариялағанда «Мохок» әлі де Қызыл теңізде болды. Италия бейтараптығын дәлелдеу үшін қадамдар жасаған соң, эсминецтер міндеттерінен босатылып, Александрияға қайтысты, онда конвойларды сүйемелдеу және британдық емес кемелерді контрабандалық тексеруді бастады. Бұл «Трайбал» эсминецтерінің ең тиімді қолданылуы емес еді, сондықтан 4-DF қазан айында Англияға қайтаруға бұйырылды. Олар 13-і Портлендке жетіп, 15-16 қазанда солтүстікке қарай конвойды сүйемелдеді. Кемелер Шотландиядағы Розит портына жақындағанда, Люфтваффе британдық аумақтағы соғыстың алғашқы шабуылын жасады, британдықтарды күтпеген жерден шапты. «Мохок» эсминецінің зениттік қаруларының біреуі ғана I топ/30-шы бомбалаушылық қанатының (Kampfgeschwader 30) бомбалаушысы екі бомба тастағанға дейін оқ атарға үлкерді. Кемеге жақын жерге түскен бомбалар суға соғылып жарылып, жоғарғы палубаға сынықтар шашырады, нәтижесінде 15 теңізші қаза тауып, 30-ы жараланды. Капитан Джолли өлімге ұшырады, бірақ барлық көмектен бас тартып, есінен танығанша «Мохок» эсминецін басқаруын жалғастырды. Ол қаза болғаннан кейін Империяның Еңбек медалімен марапатталды, кейіннен бұл медаль Джордж медаліне ауыстырылды. Кеме Розитте уақытша жөндеуден өтіп, тұрақты жөндеуге Хебберндегі Хоторн Лесли кеме құрылыс зауытына жіберілді. 14 желтоқсанда «Мохок» және эсминец жаттығу жасап тұрғанда мұнай танкері минаға соқтығысты, бірақ британдықтар танкерді торпедалады деп ойлады. Екі кемеге жауапты деп саналған U-көшбасшыны іздеуге бұйырық берілді, бірақ олар миналы өріске тап болды. «Келли» эсминеці минаға соқтығысты, ол бірден жарылмады, кеме қабырғасының арт жағына жеткенде ғана жарылды. Жарылыс рульдік басқаруды қиын жағдайға түсірді және кемеге су жинала бастады. «Мохок» эсминеці буксир келгенге дейін «Келли» эсминецін сүйреп әкелді, содан кейін екі кемені де жақында жөнделген Хоторн Лесли зауытына сүйемелдеді. Эсминец кейін конвойлерді және Жеке флотты сүйемелдеу міндеттерін қайтадан атқара бастады. 1940 жылдың 3 наурызында жаңадан аяқталған «Куин Мэри» лайнерін Клайд теңізі арқылы сүйемелдеп бара жатқанда, «Мохок» эсминеці жүк кемесімен соқтығысып, сәл зақымдалды, жөндеу жұмыстары 19 наурызда аяқталды. 4-DF содан кейін R4 жоспарына бөлінді, ол Германияның басқыншылығы басталғаннан кейін Батыс Норвегиядағы қалаларды алдын ала басып алуды көздеді, және 1-ші крейсерлік эскадрильяның әскерлерін Берген және Ставангерге сүйемелдеу міндеті тапсырылды. Немістер бірінші болып қимылға өтіп, 9 сәуірде теңіз және әуе шабуылы (Weserübung операциясы) арқылы Норвегияның көптеген порттарын басып алды, бұл норвегиялықтарды да, одақтастарды да күтпеген жерден шапты.

Норвегиялық науқан

7 сәуірде RAF Солтүстік теңізде солтүстікке қарай бет алған неміс әскери кемелеріне шабуыл жасады деген хабарды алғаннан кейін, үй флоты сол күні кешке теңізге шықты. 2-ші крейсерлік эскадрилья екі жеңіл крейсерімен бірге Розиттен шығып, Мохок пен 4-ші эсминецтер дивизионының қалған бөлігімен бірге Солтүстік теңіз арқылы үй флотының негізгі күштерімен кездесуге дейін жол тартты. 9 сәуір күні таңертең 4-ші эсминецтер дивизионы, 18-ші крейсерлік эскадрильяның қорғауында, Бергенге шабуылға жіберілді, бірақ Адмиралтейство екі неміс жеңіл крейсерінің портта екені туралы хабар алғаннан кейін шабуылды кейінге шегерді. Британдық кемелер үй флотының негізгі күштеріне қайтып келген кезде, 26-шы (Kampfgeschwader 26) және 30-шы бомбалаушылық қанаттарының 88 бомбалаушысы шабуыл жасады, нәтижесінде «Гуркха» батып, соғыс кемесі жеңіл зақымдалды. Келесі күні Скапа-Флоудан отын құюдан кейін, Мохок, оның бес әпкесі және екі жеңіл крейсері 11 сәуір күні кешке шығып, келесі күні таңертең Стадландке жетті. Эсминецтер түнгі уақытта крейсерлермен кездесуге дейін аймақты неміс кемелерінен іздеу үшін бөлінді, бірақ сол күні түстен кейін неміс шайқас крейсері мен крейсері туралы дұрыс емес хабарлама эсминецтерді кері шақырып, іздеуді тоқтатты. 13 сәуір күні таңертең эсминецтер Ромсдалсфьордты іздеуге жіберілді және тек төрт сауда кемесін тапты. Олар Алесундтан шығып бара жатқанда, III топтың демонстрациялық қанатының (Lehrgeschwader 1) оншақты бомбалаушылары сәтсіз шабуыл жасады. Келесі күні таңертең олар солтүстікке, Намсос аймағына, одақтастардың қонуына жарамдылығын тексеруге және жергілікті норвегиялық күштермен үйлестіруге бұйрық алды. Порттық жағдайлар жеткіліксіз деп бағаланды және әскерлерді басқа жерге түсіріп, Намсоста түсіру үшін эсминецтерге ауыстыру қажет болды. Адмиралтейство теңізде болған 148-ші жаяу әскер бригадасын Лильесонадағы зәкірге бағыттауға бұйрық берді; оның әскер тасымалдау кемелері 16 сәуірде таңертең сол жерге жетіп, отын құюды аяқтағаннан кейін әскерлерін эсминецтерге ауыстыруды бастады. Сол күні түстен кейін Люфтваффе бомбалаушыларының жарты десені аз әсермен тасымалдауды бұзды. Эсминецтер сол түні әскерлерін түсірді, ал қалған әскерлер келесі күні кешке келді. Эсминецтер мен оларды қорғаған крейсерлерге 19 сәуірде үйлеріне қайтуға бұйрық берілді. Мохок және тағы төрт эсминец 27 сәуірде Люфтваффе тарапынан қатты шабуылға ұшыраған Андальснес пен Молдеге кішкентай жабдықтау конвойын алып барды, сондықтан екі кеме түсіруді аяқтамай жатып, өздерінің миссияларын тоқтатуға мәжбүр болды. Бұрынғы қала өртеніп кетті, бірақ кемелерге тек сынықтардан зақым келді. Олар келесі күні кері қайтқанда тағы да шабуылға ұшырады. 1-4 мамырда Мохок No. 1 тәуелсіз ротасын Мо-и-Ранаға тасымалдады. Кеме 11-ші күні Гаагадағы британдық дипломаттарды алып кетті. Италиямен арадағы шиеленіс күшейгендіктен, Адмиралтейство жалпы 17 эсминецке, соның ішінде Мохок пен оның қарындасына, 14 мамырда Жерорта теңіз флотына ауысуға бұйрық берді, бірақ эсминец кетер алдында қысқа уақытқа жөндеуден өтті.

Жерорталық қызмет

Александрияға жол тартқанда кеме басқару жүйесінде ақаулар туып, жөндеу үшін Гибралтарға бұрылуға мәжбүр болды. Соңында 29 мамырда 14-ші ДФ-қа қосылды. 27–30 маусымда «Мохок» Дарданеллден және Грекиядан Египеттің Порт-Саид портына келе жатқан конвойларды сүйемелдеуші күштердің құрамында болды. 10 маусымда Италия соғыс жариялады, сол түні флот теңізге шығып, итальян жағалауына жақындады. 14-і күні Александрияға оралғанға дейін итальяндық теңіздік қанатын (субмаринасын) құрбан етіп, ескі крейсерін жоғалтты. «Мохок» 8 шілдедегі Калабрия шайқасындағы рөлі шағын болды. «Мохок» және «Нубиан» жауынгерлік кемелерімен бірге, 22 тамызда Гибралтарға жіберілді, онда олар Жерорта теңізі флотының күштерін нығайту үшін уақытша «H» күшіне қосылды. «Нубианда» қозғалтқыш ақауларына байланысты жөндеу үшін Мальтаға тоқтау жасады, ал «Hostile» кемесі келесі күні Кап-Бонға қарай бағытталғанда итальяндық минаға шағылысып, кеменің қаңқасы сынды. «Мохок» аман қалғандарды эвакуациялады, ал «Hero» торпедалармен «Hostile» кемесін батырды. Үш кеме 29-ы күні Гибралтарға жетті, келесі күні эсминецтер теңізге шығып, 2 қыркүйекте флотпен кездесті. «Мохок» пен «Нубиан» 17 қыркүйекте итальяндық Ливиядағы Бардия қаласын бомбалау кезінде ауыр крейсерді сүйемелдеп келе жатқанда, итальяндық торпедалық бомбалаушы шабуылына ұшырады. «Нубиан» оны Александрияға сүйреп әкелді, ал «Мохок» 19-ы күні жеткенге дейін оларды сүйемелдеді. Үш күннен кейін 14-ші ДФ, оның ішінде «Мохок», Сиди Барранидегі әуежайды және жақын маңдағы нысаналарды бомбалады, кеме 25 қыркүйекте оралып, жүк көліктерінің шоғырлануына шабуыл жасады. 11/12 қараша түнінде Жерорта теңізі флотының көп бөлігі Тарантодағы итальяндық флотқа шабуыл жасаған ұшақтарды қамтамасыз етіп тұрғанда, вице-адмирал Генри Придхам Виппелл үш жеңіл крейсерді, «Мохок» пен «Нубиан» эсминецтерінің сүйемелдеуімен, Оңтүстік Адриатика теңізінде итальяндық кемелерге шабуыл жасау үшін солтүстікке бұрды. Олар төрт кемеден тұратын шағын конвойға тап болды, оны итальяндық көмекші крейсер «Ramb III» және итальяндық торпедалық катер «Nicola Fabrizi» сүйемелдеп келе жатқан. «Мохок» бірінші болып атып, «Ramb III» кемесіне, содан кейін торпедалық катерге тиді, бірақ екі кеме де байланысты үзуге үлкерді. Крейсерлер барлық сауда кемелерін батырды, содан кейін негізгі күштермен қайта қосылды. 11/12 желтоқсан түнінде эсминец, египеттік Соллум маңындағы итальяндық позицияларын бомбалау кезінде мониторды сүйемелдеді.

1941 жыл

Мохок 1941 жылғы 3 қаңтарда Бардияны бомбалау кезінде Жерорта теңіз флотының линкорларын сүйемелдеген кемелердің бірі болды. Келесі аптада ол Мальтаға қайта жабдықтау және Жерорта теңіз флотына күштер жеткізу үшін арналған Excess операциясына қатысты. Кеме флоттың негізгі күштерінің сүйемелдеуші тобының бір бөлігі болды, бірақ 10 қаңтарда басқа сүйемелдеуші кеме, эсминец, минаға шағылысып, мұрты қирады; Мохок оның артқы бөлігін Мальтаға сүйреп әкелді, онда олар келесі күні жетті. Отын құюдан кейін ол жарық крейсерлерге көмек көрсету үшін шықты, оларға неміс Junkers Ju 87 "Stuka" бомбалаушылары шабуыл жасады. Біріншісі өртеніп, батып кетуге мәжбүр болды. 14-шы эскадрилья 19/20 қаңтар түні Тобрукты құрлықтағы эскадрильяның бомбалауын қамтамасыз етті. Бірнеше күннен кейін флотилия 23-25 қаңтарда Мальтадан Александрияға бағыт алған зақымдалған Illustrious эсминцінің сүйемелдеуші тобына қосылды. Матапан шайқасының көп бөлігінде Мохок пен 14-шы эскадрилья флоттың линкорларын сүйемелдеді, бірақ 28 наурызда қараңғыда ауыр зақымдалған итальяндық "Витторио Венето" линкорын табу және батыру үшін бөлінді. Флотилия шамамен алты сағаттан кейін дрейфтеген линкор туралы қате хабарламаға сүйене отырып, кері қайтты және 29-шы күні таңертең итальяндық ауыр крейсер Zara-ны жанып жатқан күйде тапты. Ол күні бұрын британдық линкорлармен жақын аралықтан зақымдалған еді. Британдық кемелер аман қалғандарды құтқарып, апатқа ұшыраған кемені торпедалады. Бір сағаттан кейін олар сол күні торпедалық соққыдан қуаты толығымен өшірілген итальяндық "Пола" ауыр крейсерін тапты. Британдықтар аман қалған экипаж мүшелерін құтқарып, үш торпедамен крейсерді батырып, флоттың негізгі күштеріне қосылды. 14-шы эскадрилья 1-6 сәуір аралығында Мысырдан Грекияға конвойды сүйемелдеді, бірақ конвойға Люфтваффе бомбалаушылары шабуыл жасады, бірақ эсминецтердің ешқайсысы зақымдалған жоқ. Флотилия 10/11 сәуірде Мальтаға Италия мен Ливия арасындағы итальяндық жабдықтау конвойларын түнде тоқтатуға бұйрықпен келді. Бірінші екі патруль оқиғасыз өтті, бірақ британдық авиациясы 15-ші күні түстен кейін Тунис жағалауында шағын конвойды тапты. Эсминецтер қараңғыда конвойды іздеуге шықты және оны 16 сәуірдің таңертеңгісін байқады. Конвойда үш эсминецпен бірге бес жүк кемесі болды. 14-шы эскадрильяның командирі капитан Филипп Мак өзінің кемелерін айға қарсы конвойдың силуэтімен маневрледі және өзінің флагманынан бұрын ғана қашықтықты жақындатты, ал оның әпкесі 02:20-де соңынан келген итальяндық "Балено" эсминціне атыс бастады, оның қарулары мен турбиналарын тез сөндіріп, өртеп жіберді. Мохок пен Нубиан құрамының артқы жағында болды және оқ-дәрісі бар ең артта тұрған жүк кемесі, "Макс" кемесіне шабуыл жасады, бұл жарылысқа және өртке әкелді. Апалы-сіңлілілер конвойдың қасынан төмен қарай жылжуда, Мохок барлық нысаналар шабуылға алынғанда отты тоқтатты. 02:35-те жетекші эскорт, итальяндық "Лука Тариго" эсминці, кері бұрылды және барлық британдық кемелер оны отқа ұшыратты. Италиялық кеме суға батып бара жатқанда экипаж екі торпедасын қолмен басқару арқылы атып жіберді. Біріншісі Мохокқа соққы бергенде, ол жүк кемесімен соқтығысудан аулақ болу үшін бұрылып, 02:45-тен кейін эсминец конвой арқылы өткен кезде соққы берді. Торпеда Мохокқа оң жақтан тиді, "Y" пушкасының жанынан, екі артқы пушканы жойып, жоғарғы мұртынан айырды. Кеме тоқтап, судың астында қалған болса да, бас инженер бес минуттан кейін пропеллерлер мен валдары бұзылмаған және кеме қозғала алады деп хабарлады. Ол солай істей алмастан, екінші торпеда сол жақтан, ортаңғы және артқы қазандық бөлмелерін бөліп тұратын қалқаға 02:53-те соқты. Оның жарылуы артқы қазандықтың жарылуына және жоғарғы палубаның ортасынан бөлінуіне себеп болды. Мохок бір минуттан кейін суға батып, 41 экипаж мүшесі қаза тапты. Британдық кемелер аман қалған экипажды құтқарып алды, ал "Янус" Керекна аралдарынан кеме толық су астында қалуы үшін оның жүзуші бөлігіне төрт снаряд салуға мәжбүр болды.