Кіріспе

Уильям Сомерсет Моэмнің 1908 жылғы романы. «Сиқыршы» – британдық автор В. Сомерсет Моэмнің 1908 жылы жарық көрген романы. Бұл әңгімеде Алистер Кроулидің пародиясталған бейнесі – сиқыршы Оливер Хэддо жаңа өмір жаратуға тырысады. Кроули Оливер Хэддо псевдонімімен осы кітапқа сын жазып, Моэмді плагиаттауда айыптады. Моэм «Сиқыршыны» Лондонда, Парижде тұрғаннан кейін жазды, сол жерде ол Алестер Кроулимен танысқан. Романнан кейін Моэмдің «Автобиографиядан үзінді» атты алғы сөзі қосылып қайта басылды. Роман 1926 жылы Рекс Инграмның осы аттас фильмінің негізі болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Ағылшындық танымал хирург Артур Бурдон өзінің қалыңдығы Маргарет Даунсиді көру үшін Парижге барады. Маргарет өзінің досы Сюзи Бойдпен бірге Париж мектебінде өнерді оқып жатыр. Париждегі алғашқы кешінде Бурдон өзін сиқыршы деп санайтын және Бурдонның ұстазы, зейнеткер дәрігер және оккульттік ғалым доктор Порхоеттің танысы Оливер Хаддомен кездеседі. Компанияның ешқайсысы бастапқыда Хаддоның мәлімдемесін сенбесе де, Хаддо келесі күндері олар үшін бірнеше сиқырлы іс-әрекеттер жасайды. Ақырында Артур сиқыршы Маргареттің иесіне тепкеннен кейін Хаддомен шайқасады. Ақырында, Гаддо өзінің жеке тұлғасын және сиқырын Маргаретке қарсылық білдіргеніне қарамастан, оны азғыру үшін қолданады. Олар үйленіп, Парижден қашады, тек Артур, Сюзи және Порхоетке хабарлау үшін жазба қалдырады. Артур өз жұмысына кіріп-шығуға Англияға оралады. Осы уақытқа Сюзи Артурға ғашық болады, бірақ ол бұл махаббаттың ешқашан қайтарылмайтынын түсінеді және ол досымен бірге Италияға кетеді. Саяхат кезінде Сюзи жаңа мырза мен миссис Хаддо туралы көп нәрсе естіп, олардың некелері толықтай аяқталмаған деген аңыз бар. Ақырында Англияға оралғанда, ол Артурмен кездеседі және олар ортақ танысы өткізген кешкі асқа барады. Олардың үрейленуі үшін, Хаддолар осы кешкі ас табынында, ал Оливер Артурдың қайғысына қуанып, қуанады. Келесі күні Артур Маргарет тұрған қонақ үйге барып, оны ауылдағы бір үйге алып кетеді. Ол Хаддодан ажырасу туралы арыз жазса да, оның оған әсері тым күшті болып көрінеді, сондықтан ол оған қайта оралады. Бұл әсер табиғаттан тыс болуы керек деп ойлап, Сюзи Францияға оралып, доктор Порхоетпен мүмкін шешім туралы кеңес алады. Бірнеше аптадан кейін Артур оларға Парижге қосылады және Маргаретке Хаддоның үйіне барып, оның өміріне жаңа күйеуі қауіп төндіргенін айтады. Ол Хаддоның тек өзінің өмірін құрбан етуі керек болатын сиқырлы рәсімді орындау үшін қолайлы уақытты күтіп отырғанын білдіреді. Артур Порхоеден кеңес алу үшін Парижге барады. Бір аптадан кейін Артур Маргареттің өміріне қауіп төніп тұрғанын сезініп, үшеуі Англияға оралады. Олар Скенеге, Хаддоның ата-бабаларының мекені Веннинг ауылына келгенде, жергілікті қонақүйдің иесі Маргарет жүрек соғысынан қайтыс болғанын айтады. Артур оны Хадо өлтірді деп сеніп, алдымен жергілікті дәрігерге, содан кейін Хадоның өзіне күдіктерін білдіреді. Артур қылмыстың дәлелін іздеп, Порхоетті Маргареттің арбасын өлімнен қайта тірілтуге көндіреді, бұл олардың оны өлтіргенін дәлелдейді. Ақырында, Хаддо өзінің сиқырын жергілікті қонақүйдегі бөлмелеріне пайда болады, онда Артур оны өлтіреді. Алайда, жарық қосылғанда, Хаддоның денесі жоғалып кетеді. Үш адам Хаддоның тастап кеткен үйіне барып, оның сиқырын пайдаланып, өмірді жаратқанын, түтіктерде тұратын қорқынышты жаратылыстарды жасағанын және Маргареттің өмірін құрбан еткенін біледі. Артур өзінің төбешігінде сиқыршының өлі денесін тапқаннан кейін, Хаддоның оккульттік тәжірибелерінің барлық дәлелдерін жою үшін сарайды өртеп жібереді.

Мохамның пікірлері

1956 жылы, "Солдатшы" романы жарық көргеннен кейін шамамен елу жыл өткен соң, Моэм "Автобиография фрагменті" еңбегінде осы кітап туралы пікір білдірді. Ол кітапты жартылай ұмытып қалғанын, оны қайта оқығанда жазу стилін "әсем әрі ауыр" деп сипаттағанын, бұрынғыдан гөрі көптеген сын есімдер мен үстеулер қолданғанын айтады. Сондай-ақ, ол сол кездегі француз жазушыларының "эcriture artiste" (көркем жазу) үлгісін қайталауға тырысқан болуы мүмкін екенін атап өтеді. Романның сюжеті Джордж дю Мориердің 1894 жылғы "Трилби" романымен кейбір ұқсастықтарды бөліседі. Моэм қара магия туралы материалдарды жинау үшін Британ мұражайының кітапханасында көптеген күндерін өткізгенін де айтады.