Кіріспе
Телесалауат – электрондық ақпараттық және телекоммуникациялық технологиялар арқылы денсаулыққа қатысты қызметтер мен ақпаратты тарату. Ол пациенттер мен дәрігерлердің қашықтықтан байланысуына, күтім көрсетуге, кеңес беруге, еске түсіруге, білім беруге, араласуға, бақылау жүргізуге және қашықтықтан қабылдауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, қашықтықтан оқыту, тәжірибелі мамандар арасындағы кездесулер, бақылау және презентациялар, онлайн ақпарат пен денсаулық сақтау деректерін басқару және денсаулық сақтау жүйесін интеграциялау мүмкіндігін ұсынады. Телесалауатқа екі дәрігердің бейнеконференция арқылы жағдайды талқылауы; қашықтан қол жеткізу арқылы роботтық хирургия жасауы; цифрлық бақылау құралдары, тікелей эфир және қосымшалар арқылы физиотерапия жасауы; жоғары санаттағы маманның қорытындысы үшін емдеу орындары арасында сараптамаға жіберу; науқастың денсаулық деректерін үнемі жіберу арқылы үйде бақылау; пациент пен дәрігердің онлайн-конференциясы; тіпті консультация кезінде бейне байланыс арқылы аударма жасау жатады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы телемедицина терминін денсаулық сақтаудың барлық аспектілерін, соның ішінде профилактикалық шараларды сипаттау үшін қолданады. Американдық телемедицина қауымдастығы телемедицина және телесалауат терминдерін бір-бірін алмастыра қолданады, бірақ телесалауат кейде белсенді клиникалық емдеуді қамтымайтын қашықтықтан денсаулық сақтау үшін кеңінен қолданылатынын мойындайды. Электрондық денсаулық сақтау – бұл басқа да байланысты термин, әсіресе Ұлыбритания мен Еуропада, телесалауатты, электрондық медициналық жазбаларды және денсаулық сақтау ақпараттық технологиясының басқа да компоненттерін қамтитын жалпы термин ретінде қолданылады.
Telehealth is the distribution of health related services and information via electronic information and telecommunication technologies. It allows long distance patient and clinician contact, care, advice, reminders, education, intervention, monitoring, and remote admissions. as well as provide distance learning; meetings, supervision, and presentations between practitioners; online information and health data management and healthcare system integration. Telehealth could include two clinicians discussing a case over video conference; a robotic surgery occurring through remote access; physical therapy done via digital monitoring instruments, live feed and application combinations; tests being forwarded between facilities for interpretation by a higher specialist; home monitoring through continuous sending of patient health data; client to practitioner online conference; or even videophone interpretation during a consult. The World Health Organization uses telemedicine to describe all aspects of health care including preventive care. The American Telemedicine Association uses the terms telemedicine and telehealth interchangeably, although it acknowledges that telehealth is sometimes used more broadly for remote health not involving active clinical treatments. eHealth is another related term, used particularly in the U. K. and Europe, as an umbrella term that includes telehealth, electronic medical records, and other components of health information technology.
Әдістер мен тәртіптер
Телесаудаға қатысушылардың жақсы интернетке қол жеткізуі қажет, әдетте, берік, сенімді кеңжолақты байланыс түрінде, сондай-ақ кемінде төртінші буын (4G) немесе ұзақ мерзімді эволюция (LTE) стандартының кеңжолақты ұялы байланыс технологиясы бейне тұрақтылығы және жолақтық шектеулерімен байланысты мәселелерді шешу үшін керек. Кеңжолақты инфрақұрылымның жақсаруына байланысты телесауданы қолдану мүмкіндігі арта түсті. Дерматология (мысалы: теледерматология), радиология және патология асинхронды телесаудаға ыңғайлы жиі кездесетін мамандықтар. Бұл деректерді беру кезінде дұрыс құрылған медициналық жазба, әсіресе электрондық түрі болуы тиіс. "Сақтап жіберу" процесінде дәрігер физикалық тексерудің орнына ауру тарихы және аудио/бейне ақпаратқа сүйенуі қажет.
Қашықтан бақылау
Қашықтан бақылау, сондай-ақ өзін-өзі бақылау немесе тестілеу деп те аталады, медициналық мамандарға түрлі технологиялық құрылғыларды пайдалана отырып, науқасты қашықтан қадағалауға мүмкіндік береді. Бұл әдіс көбінесе созылмалы ауруларды немесе жүрек аурулары, қант диабеті немесе астма сияқты нақты жағдайларды басқару үшін қолданылады. Мұндай қызметтер дәстүрлі жеке кездесулермен салыстырылатын денсаулық сақтау нәтижелерін қамтамасыз ете алады, науқастардың қанағаттануын арттырады және шығындарды үнемдеуге көмектеседі. Мысалдарға үйде түнгі диализ және буынды басқаруды жақсарту жатады.
Реалдық уақыт интерактивті
Электрондық консультациялар пациент пен дәрігер арасында нақты уақыт режимінде өзара әрекеттесуді қамтамасыз ететін интерактивті телемедициналық қызметтер арқылы мүмкін.
Видеотелефония
Видеотелефония – әр түрлі жерлердегі қолданушылардың аудио-видео сигналдарын қабылдау және жіберу технологияларын қамтиды, бұл адамдар арасындағы нақты уақыт режимінде байланыс құруға мүмкіндік береді. Технологияның бастапқы кезеңдерінде, видеотелефонияға бірнеше секунд сайын стандартты POTS телефон желілері арқылы тұрақты суреттерді алмасатын бейне телефондары да кірді, бұл іс жүзінде баяу сканерлеу теледидар жүйелерімен ұқсас болды. Қазіргі уақытта видеотелефония, есту және сөйлеу қабілеттері шектеулі адамдар үшін, олар оны ым тілімен және бейне ретрансляциялау қызметтерін пайдалана отырып қолдана алады, сондай-ақ қимыл-қозғалыс мүмкіндігі шектеулі немесе алыс жерлерде тұратын және телемедициналық немесе телебілім беру қызметтеріне мұқтаж адамдар үшін ерекше пайдалы.
Телемедициналық көмек
Телемедициналық күтім – бұл пациент пен медбике арасындағы, немесе көптеген медбикелер арасындағы үлкен физикалық қашықтықта денсаулық сақтау қызметтерін ұсыну үшін телекоммуникация және ақпараттық технологияларды пайдалану. Бұл сала телемедицинаның бір бөлігі болып табылады және теледиагностика, телеконсультация, телемониторинг сияқты басқа медициналық және медициналық емес қолданбалармен көптеген байланыс нүктелеріне ие. Көптеген елдерде телемедициналық күтімнің өсу қарқыны айтарлықтай жоғары, себебі бірнеше факторларға байланысты: денсаулық сақтау шығындарын төмендетуге бағытталғандық, егде жастағы және созылмалы аурулары бар халықтың санының артуы, сондай-ақ денсаулық сақтаудың қашық, ауылдық, шағын немесе сирек қоныстанған аймақтарға қолжетімділігінің ұлғаюы. Телемедициналық күтімнің артықшылықтары: медбикелердің жетіспеушілігін азайтуға, қашықтықты қысқартуға және жол жүру уақытын үнемдеуге, пациенттерді ауруханаға жатқызудан сақтауға көмектеседі. Телемедициналық күтіммен айналысатын медбикелердің жұмысына қанағаттану деңгейі жоғары. Австралияда 2014 жылдың қаңтар айында Мельбурн технологиялық стартапы Small World Social Австралиялық аналық сүтпен тамақтандыру қауымдастығымен бірлесіп, жаңа мамандар үшін Google Glass қолданбасын жасауды бастады. Google Glass Breastfeeding trial деп аталған бұл қолданба аналарға балаларын емшекпен тамақтандыру кезінде емшекпен тамақтандыру мәселелері (жабысу, поза және т.б.) туралы нұсқауларды қарауға немесе қауіпсіз Google Hangout арқылы лактация консультантына қоңырау шалуға мүмкіндік береді, ол ананың Google Glass камерасы арқылы мәселені көре алады. Сынақ 2014 жылдың сәуір айында Мельбурнда сәтті аяқталды және қатысушылардың 100% -ы сеніммен емшекпен тамақтандырды.
Телепаллиативтік көмек
Паллиативтік көмек – бұл өмір сапасын жақсартуға және ауыр, күрделі және көбінесе өлімге алып келетін аурулармен күресіп жатқан адамдардың азабын жеңілдетуге бағытталған салааралық медициналық көмек көрсету тәсілі. Бұрын паллиативтік көмек ауруға қатысты қарастырылатын, бірақ бүгінде Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) паллиативтік көмектің кез келген созылмалы және өлімге әкелетін ауруларға мүмкіндігінше ертерек қолданылуы тиіс екенін ұсынады. Денсаулық сақтаудың көптеген салаларындағыдай, телемедицина паллиативтік көмек көрсетуде де жиі қолданылады және оны телепаллиативтік көмек деп атайды. Телепаллиативтік көмекте қолданылатын технологиялардың түрлері көбінесе телекоммуникациялық технологиялар болып табылады, мысалы, бейнеконференциялар немесе күтіп бақылау үшін хабар алмасу, сондай-ақ денсаулық сақтау мамандарына ескертулер беретін цифрлық сауалнамалар арқылы симптомдарды цифрлық түрде бағалау. Телепаллиативтік көмек пациенттерге, күтіммен қамтамасыз ететін адамдарға және денсаулық сақтау мамандарына паллиативтік көмек көрсетудің тиімді тәсілі екені дәлелденген. Телепаллиативтік көмек пациенттердің өздері симптомдарын баяндау арқылы үйде қалуына мүмкіндік беретін қосымша қолдау жүйесін ұсынады және күтімді әрбір пациенттің қажеттілігіне қарай бейімдейді. Дегенмен, азаматтардың өмірлік мағынасы мен рухани алаңдаулары, сезімдері және денсаулығы туралы өздігінен хабарлауды қамтитын зерттеулердің саны аз. Үйдегі паллиативтік көмек көрсетуде теледенсаулық сақтауты пайдаланудың артықшылықтарын арттыру және қиындықтарын азайту үшін болашақ зерттеулер жобалау және әзірлеу процесіне пайдаланушыларды тартуы керек. Телемедицинаның пациенттер мен денсаулық сақтау мамандары арасындағы емдік қарым-қатынасты қолдауға бағытталған мүмкіндіктерін түсіну және оның тудыруы мүмкін қиындықтар мен керістердің бар екенін білу, оның сәтті және қанағаттанарлық қолданылуы үшін маңызды. Дәріханалық қызметтерді дәстүрлі тәсілмен салыстырғанда телефармация арқылы ұсыну кезінде денсаулық сақтау нәтижелері ұқсас болып көрінеді. Бұл термин сондай-ақ дәріханада бейнеконференцияларды басқа мақсаттар үшін пайдалануға болады, мысалы, фармацевттер мен дәріхана қызметкерлеріне білім беру, оқыту және басқару қызметтерін қашықтан ұсыну.
Теленоврология
Теленейрология – бұл неврологиялық күтімді қашықтан ұсыну үшін мобильді технологияны пайдалануды сипаттайды, оның ішінде инсульт, Паркинсон ауруы сияқты қозғалыс бұзылыстары, ұстама бұзылыстары (мысалы, эпилепсия) және т.б. Теленейрологияны қолдану бізге бүкіл әлемдегі миллиардтаған адамдардың денсаулық сақтауға қолжетімділігін жақсарту мүмкіндігін береді, қалалық жерлерде тұратындардан бастап, шалғайдағы ауыл тұрғындарына дейін. Дәлелдер Паркинсон ауруына шалдыққан адамдардың жергілікті дәрігерге қарағанда қашықтағы маманмен жеке байланыс орнатуды артық көретінін көрсетеді. Мұндай үйде күтім жасау ыңғайлы, бірақ интернетке қол жеткізуді және оны пайдалану білімін талап етеді. 2017 жылғы Паркинсон ауруы диагнозы қойылған адамдармен жүргізілген рандомизацияланған бақыланатын сынақ, бір жылдан кейін пациенттердің қашықтан жұмыс істейтін маманға қарағанда жергілікті дәрігерге артықшылық беруін көрсетті. Ray Dorsey және авторлар жасаған соңғы жүйелі шолу. Соңғы он жылда телемедицина жедел жәрдем бөлімдерін қашықтан аралау, жедел ишемиялық инсультті жылдам бағалау және неврологтармен бірлесіп IV альтеплаза тамырға енгізу үшін де қолданылды. COVID-19 пандемиясы басталғаннан бері телемедицинаның барлық нейрохирургиялық бөлімдерінде: қан тамырлары, онкология, омыртқа және функционалдық нейрохирургияда пайдалануы күрт өсті. Ол жаңа пациенттерді қарау үшін де, операция жасаған немесе жасалмаған тұрақты пациенттерді бақылау үшін де танымал болып келеді. Телемедицина тек пациенттерге тікелей күтім көрсетумен ғана шектелмейді; нейрохирургиялық диагнозы бар пациенттерді қатыстыратын клиникалық сынақтарда телемедицинаны пайдалануға бағытталған көптеген жаңа зерттеу топтары мен компаниялар бар.
Теленейропсихология
Теленейропсихология – нейропсихологиялық тестілерді қашықтан өткізу үшін телесауда/бейнеконференция технологиясын қолдану. Нейропсихологиялық тестілер мидың белгілі немесе күдікті бұзылыстары бар адамдардың когнитивтік жағдайын бағалау және когнитивтік қабілеттерінің күшті және әлсіз жақтарын анықтау үшін пайдаланылады. Бірнеше зерттеулердің нәтижесінде, әдебиетте көптеген стандартты нейропсихологиялық тестілерді қашықтан, бейнеконференция арқылы жүргізу дәстүрлі, тікелей бағалаулармен салыстырылатын нәтижелер беретіні анықталды, соның арқасында теленейропсихологиялық бағалаудың сенімділігі мен дұрыстығының негізі қаланды.
Телебасқарылым
Теледиетология – диетолог немесе тамақтанушының бейнеконференция/телефония арқылы онлайн консультация беруі. Пациенттер немесе клиенттер өмірлік көрсеткіштерін, тамақтану күнделіктерін, тағамдардың суреттерін және т.б. теледиетология порталына жүктейді, осы ақпаратты диетолог немесе тамақтанушы олардың қазіргі денсаулық жағдайын талдау үшін пайдаланады. Диетолог немесе тамақтанушы өз клиенттеріне/пациенттеріне мақсаттар қойып, олардың үнемі прогресін кезекті консультациялар арқылы бақылай алады. Теледиетология порталдары адамдарға өздері және/немесе отбасы мүшелері үшін қашықтықтан консультация алуға көмектеседі. Бұл, әсіресе, қарт немесе төсекке жатқан науқастар үшін өте пайдалы, олар диетологпен үйден шықпай-ақ кеңесе алады. Теледиетология мүмкін екенін көрсетті және пациенттердің көпшілігі COVID-19 пандемиясы кезіндегі карантинде жоспарланған, бірақ өткізілмеген кезекті қарап тексерулердің орнына тамақтану бойынша бейнеконсультацияларға сенім артты.
Телеудегендік
Телереабилитация (немесе электрондық реабилитация) – телекоммуникациялық желілер мен интернет арқылы реабилитациялық қызметтерді ұсыну. Көптеген қызмет түрлері екі санатқа бөлінеді: клиникалық бағалау (науқастың өмірлік ортасындағы функционалдық мүмкіндіктері) және клиникалық терапия. Телереабилитацияны зерттеген реабилитациялық тәжірибенің салалары: нейропсихология, сөйлеу-тіл патологиясы, аудиология, еңбек терапиясы және физиотерапия. Телереабилитация науқастың денсаулығының шектеулі болуы немесе сапар уақытының ұзақтығы себепті емханаға бара алмайтын адамдарға терапия алуға мүмкіндік береді. Телереабилитация сондай-ақ реабилитация мамандарына қашықтықтан клиникалық консультациялар жүргізуге мүмкіндік береді. Телереабилитацияның көп бөлігі визуалды форматта жүзеге асырылады. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, ең көп қолданылатын құралдар – веб-камералар, бейнеконференциялар, телефон желілері, бейнефондар және бай веб-қосымшалары бар веб-беттер. Телереабилитация технологиясының визуалды сипаты ұсынылатын реабилитациялық қызметтердің түрлерін шектейді. Ол ең көп невропсихологиялық реабилитацияда; мүгедектерге арналған коляскалар, тіректер немесе жасанды аяқ-қолдар сияқты реабилитациялық жабдықтарды орнатуда; және сөйлеу-тіл патологиясында қолданылады. Когнитивтік бұзылулардың (различные этиологиялар) нейропсихологиялық реабилитациясы (когнитивтік реабилитация) үшін бай веб-қосымшалары алғаш рет 2001 жылы енгізілді. Бұл бастама мектеп оқушыларының танымдық дағдыларын арттыру бағдарламалары үшін телетерапиялық қолданба ретінде кеңейтілді. Телеаудиология (естуді бағалау) – дамып келе жатқан сала. Қазіргі уақытта, еңбек терапиясы мен физиотерапияда телереабилитацияның қолданылуы шектеулі, себебі бұл екі мамандық көбінесе «тікелей» жұмыс істеуді қажет етеді. Телереабилитация зерттеулерінің екі маңызды бағыты: 1) бағалау мен терапияның нәтижелерінің жеке кездесулердегі бағалау мен терапиямен теңдестірілуін көрсету және 2) терапевт тәжірибеде қолдануға болатын ақпаратты цифрландыру үшін жаңа деректерді жинау жүйелерін құру. Телегаптика (тактикалық сезім) және виртуалды шындық саласындағы жаңа зерттеулер болашақта телереабилитация тәжірибесінің көлемін кеңейтуі мүмкін. АҚШ-та Мүгедектік және реабилитация жөніндегі Ұлттық институт (NIDRR) телереабилитация зерттеулерін және дамуын қолдайды. NIDRR гранттарын Питтсбург университетіндегі «Реабилитациялық инженерия және зерттеу орталығы» (RERC), Чикаго реабилитация институты, Буффалодағы Нью-Йорк мемлекеттік университеті және Вашингтондағы Ұлттық реабилитациялық ауруханасы алды. Зерттеулерді қаржыландыруға қатысатын басқа да федералдық мекемелер – ардагерлердің денсаулық сақтау басқармасы, АҚШ денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментінің денсаулық сақтау қызметтері және қорғаныс департаменті. АҚШ-тан тыс жерлерде Австралия мен Еуропада да жоғары деңгейде зерттеулер жүргізілуде. АҚШ-тағы денсаулық сақтану компанияларының тек бірнешесі және Medicaid бағдарламаларының шамамен жартысы телереабилитация қызметтеріне төлем жасайды. Егер зерттеулер телебағалау мен телетерапияның клиникалық кездесулермен теңдестірілгенін көрсетсе, сақтандыру компаниялары мен Medicare телереабилитация қызметтерін қамтуы мүмкін. Үндістанда, Индиялық физиотерапевтер қауымдастығы (IACP) телереабилитация қызметтерін ұсынады. Жергілікті клиникалар мен жеке тәжірибешілердің және қауымдастық мүшелерінің қолдауымен IACP «Телемедицина» деп аталатын мекемені басқарады. IACP өз веб-сайтында мүшелерінің тізімін жариялаған, осы арқылы пациенттер онлайн жазба жасауға мүмкіндік алады.
Телетравмалық көмек
Телемедицинаны травматикалық жағдайда күтім көрсетудің тиімділігі мен сапасын арттыру үшін қолдануға болады. Мысалдар:
Травмаларды саралау үшін телемедицина: телемедицинаны пайдалану арқылы травматолог мамандары, жаппай зардап шеккендер немесе апат жағдайындағы персоналмен интернет желісі арқылы мобильді құрылғылар көмегімен байланысып, жарақаттардың ауырлығын анықтай алады. Олар клиникалық бағалау жүргізіп, жарақат алғандарды қажетті көмек алу үшін эвакуациялау қажеттігін анықтай алады. Қашықтықтағы травматолог мамандары, пациенттің жанындағы травматолог сияқты сапалы клиникалық бағалау мен күтім жоспарын ұсына алады. Жедел жәрдем бөлімшесінде (ЖЖБ) телемедицина: Телемедицина кейбір травмалық ЖЖБ-да инфекцияның таралуын азайту үшін де қолданылады. Тексерулер әдетте елдің әртүрлі ауруханаларында он немесе одан да көп адамнан тұратын команда жүргізеді, оған бас дәрігерлер, интерндер, ординаторлар және басқа да клиникалық қызметкерлер кіреді. Бұл команда әдетте бір науқастан екіншісіне өтіп, әрбір науқасты талқылайды. Бұл түнгі ауысымнан таңғы ауысымға күтімді жеткізуге көмектеседі, сонымен қатар командаға жаңа келген интерндер үшін білім беру мүмкіндігін ұсынады. Жаңа тәсіл бойынша команда видеоконференция жүйесі арқылы конференц-залдан тексеру жүргізеді. Травматолог, интерндер, медбикелер, медбике-дәрігерлер және фармацевттер науқастың жанынан тікелей бейне трансляцияны көре алады. Олар монитордағы тірілтегі көрсеткіштерді, тыныс алу аппаратының параметрлерін және/немесе науқастың жараларын көре алады. Видеоконференция қашықтағы көрермендерге науқастың жанындағы клиникалық қызметкерлермен екі жақты байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Травмалық білім беру үшін телемедицина: Кейбір травма орталықтары видеоконференция технологиясын пайдалана отырып, әлемдегі ауруханалар мен денсаулық сақтау ұйымдарына травмалық білім беру лекцияларын өткізеді. Әр лекция негізгі принциптерді, тәжірибелік білімді және клиникалық практика стандарттарын сын тұрғысынан талдау үшін дәлелді әдістерді ұсынады, сондай-ақ жаңа жетістіктермен салыстырады. Әртүрлі орталықтар бірлесіп жұмыс істейді және орналасқан жері, қолдағы қызметкерлер мен ресурстарға байланысты өз пікірлерін бөліседі. Травмалық операциялықта телемедицина: Травматолог хирургтар видеоконференция арқылы қашықтан жағдайларды бақылап, кеңес бере алады. Бұл мүмкіндік бас дәрігерге интерндердің жұмысын нақты уақытта көруге мүмкіндік береді. Қашықтан жұмыс істейтін хирург процедураның ең қолайлы бұрышын алу үшін камераны (панорамалау, көтеру және жақындату) басқаруға қабілетті, сонымен қатар пациентке ең жақсы күтім көрсету үшін өз білімін пайдалана алады.
Телекардиология
ЭКГ немесе электрокардиографты телефон және сымсыз байланыс арқылы жіберуге болады. ЭКГ-ны ойлап тапқан Виллем Эйнтховен шын мәнінде телефон желілері арқылы ЭКГ сигналдарын тарату бойынша тәжірибелер жасаған. Бұл себепті, аурухана оған жаңа құрылғысын сынау үшін науқастарды зертханасына көшіруге рұқсат бермеген. 1906 жылы Эйнтховен ауруханадан деректерді тікелей өз зертханасына берудің жолын ойлап тапты.
ЭКГ-ны беру
ЭКГ телетрансляциясы үшін белгілі ең көне телекардиология жүйелерінің бірі 1975 жылы Үндістандағы Гвалиор қаласындағы ГР медициналық колледжінде Ажай Шанкер, С. Махиджа және П. К. Мантрилер жасаған, алғаш рет Үндістанда қолданылған жергілікті технологияны пайдаланды. Бұл жүйе жылдам жәрдем көлігінен немесе науқастың үйінен Медицина бөлімінің ЖЗҚ-дағы орталық станциясына ЭКГ-ны сымсыз жіберуге мүмкіндік берді. Сымсыз хабар тарату жиілікті модуляция арқылы жүзеге асырылды, бұл шуды жойды. Хабар тарату телефон желілері арқылы да жүргізілді. ЭКГ шығысы телефондық кіріске қосылды, оны ЭКГ-ны жоғары жиілікті дыбысқа түрлендіретін модулятор арқылы. Екінші жағында демодулятор дыбысты жақсы күшейту дәлдігімен ЭКГ-ға қайта түрлендірді. ЭКГ 500 Гц-ден 2500 Гц-ге дейінгі жиіліктегі дыбыс толқындарына түрлендірілді, ал бастапқы деңгейде 1500 Гц болды. Бұл жүйе шалғайдағы аймақтарда кардиостимулятор тағылған науқастарды бақылау үшін де қолданылды. ЖЗҚ-дағы орталық басқару бөлімі аритмияны дұрыс анықтады. Бұл техника медициналық көмекті шалғай аймақтарға жеткізуге көмектесті. Сонымен қатар, телекардиология мақсатында электронды стетоскоптарды жазу құрылғылары ретінде пайдалануға болады. Әлемде телекардиология қызметтерінің көптеген табысты мысалдары бар. Пәкістанда ИТ және телекоммуникация министрлігі (МИТ) Электрондық үкімет дирекциясы арқылы Oratier Technologies (Пәкістанда денсаулық сақтау және HMIS салаларындағы алғашқы компания) және PakDataCom (жолақтық енін қамтамасыз етуші) компанияларымен бірлесіп телемедицина саласында үш пилоттық жоба басталды. Үш орталық станция Pak Sat I байланыс спутнигі арқылы байланыстырылды, ал төрт аудан тағы бір орталықпен байланыстырылды. Сондай-ақ, қашықтағы сайттармен 312 Кб байланыс орнатылды және әрбір хабқа 1 Мбит/с жолақтық ені берілді. Үш хаб құрылды: Мейо ауруханасы (Азиядағы ең ірі аурухана), JPMC Карачи және Holy Family Rawalpindi. Осы 12 қашықтағы сайттар қосылды және әрбір хабта айына орташа есеппен 1500 науқас емделді. Жоба екі жылдан кейін де сәтті жұмыс істеп келеді. Сымсыз амбулаторлық ЭКГ технологиясы, бұрынғы амбулаторлық ЭКГ технологиясынан, мысалы, Холтер мониторынан асып, қазір смартфондар мен Apple Watch сияқты құрылғыларды қамтиды, олар үйде жүрек мониторингін жүзеге асыра алады және деректерді интернет арқылы дәрігерге жібере алады.
Телерадиология
Телерадиология – рентгендік суреттерді (рентген сәулелері, КТ, МР, ПЭТ/КТ, СПЕКТ/КТ, МГ, УД) бір жерден екінші жерге жіберу мүмкіндігі. Бұл процесті іске асыру үшін үш қажетті компонент бар: сурет жіберу станциясы, тарату желісі және суретті қабылдау және қарау станциясы. Көбінесе екі компьютер Интернет арқылы қосылады. Суретті қабылдайтын компьютерде клиникалық мақсатта қолдануға арналған, сынақтан өткен және бекітілген жоғары сапалы дисплей экраны болуы керек. Кейде суреттерді ыңғайлы болу үшін басып шығару үшін қабылдайтын компьютерде принтер де болуы мүмкін. Телерадиология процесі сурет жіберу станциясынан басталады. Бұл алғашқы қадам үшін рентгендік сурет және модем немесе басқа да қосылыс қажет. Сурет сканерленеді, содан кейін желі арқылы қабылдаушы компьютерге жіберіледі. Бүгінгі таңдағы жоғары жылдамдықты кеңжолақты Интернет телерадиология үшін жаңа технологияларды пайдалануға мүмкіндік береді: суреттерді қараушы алыс серверлерге кіріп, зерттеуді көре алады. Сондықтан, оларға суреттерді қарау үшін арнайы жұмыс станциялары қажет емес; Keosys-тің орталық серверіне қол жеткізу үшін стандартты жеке компьютер (PC) және сандық абоненттік желі (DSL) қосылымы жеткілікті. Компьютерде арнайы бағдарламалық қамтамасыз етудің қажеті жоқ, ал суреттерге әлемнің кез келген жерінен қол жеткізуге болады. Телерадиология – телемедицинаның ең танымал түрі және телемедицина қолданылымының кем дегенде 50% құрайды.
Телепатология
Телепатология – қашықтықтан патологиялық зерттеулер жүргізу тәжірибесі. Ол диагностика, білім беру және ғылыми зерттеулер мақсатында суреттерге толы патологиялық деректерді алыс жерлерге беруді жеңілдету үшін телекоммуникациялық технологияларды пайдаланады. Телепатологияны іске асыру үшін патологтың талдау үшін бейнесуреттерді және диагноз қою үшін оларды таңдауы қажет. Телепатологияның алғашқы түрі – «телевизиялық микроскопия» патологтың талдау және диагноз қою үшін микроскопиялық көрініс өрістерін таңдауда физикалық немесе виртуалды түрде тікелей қатысуын қажет етпеді. Патолог Рональд С. Вайнштейн 1986 жылы «телепатология» терминін енгізді. Медициналық журналдағы редакторлық мақаласында Вайнштейн қашықтықтан патологиялық диагностикалық қызметтерді құру үшін қажетті шараларды сипаттады. Ол және оның әріптестері роботтық телепатология туралы алғашқы ғылыми мақаланы жариялады. Вайнштейнге роботтық телепатология жүйелері мен телепатологиялық диагностикалық желілері үшін АҚШ-тың алғашқы патенттері берілді. Вайнштейн көптеген адамдарға «телепатологияның әкесі» ретінде белгілі. Норвегияда Эйде мен Нордрум 1989 жылы алғашқы тұрақты клиникалық телепатологиялық қызметті іске қосты. Бұл қызмет ондаған жылдардан бері үздіксіз жұмыс істеп келеді. Солтүстік Америка, Еуропа және Азиядағы көптеген клиникалық телепатологиялық қызметтер мыңдаған науқастарға көмек көрсетті. Телепатология гистопатологиялық тіндерді қашықтықтан диагностикалау, білім беру және ғылыми зерттеулер сияқты көптеген салаларда сәтті қолданылды. Дамыған елдерде телепатологиялық қызметтер үшін таңдаулы әдіс цифрлық патологиялық бейнелеу, соның ішінде виртуалды микроскопия болса да, кейбір дамып келе жатқан елдерде пациенттерге қызмет көрсету үшін аналогтық телепатологиялық бейнелеу әлі де қолданылуда.
Теледерматология
Теледерматология аудио, бейне және деректерді пайдалану арқылы дерматологиялық консультацияларды қашықтықтан жүргізуге мүмкіндік береді және тиімділікті арттыруға, мамандандырылған көмекке қолжетімділікті жақсартуға, сондай-ақ пациенттердің қанағаттану деңгейін жоғарылатуға көмектеседі. Оның қолданылу аясы денсаулық сақтауды басқару, соның ішінде диагностика, консультация, емдеу және (үздіксіз медициналық) білім беруді қамтиды. Дерматологтар Передня мен Браун 1995 жылы «теледерматология» терминін алғаш рет қолданды, олар дерматологтар жетіспейтін ауылдық аймақта теледерматологиялық қызметтің маңыздылығын атап көрсетті.
Телеофтальмология
Телеофтальмология – цифрлық медициналық жабдықтар мен телекоммуникациялық технологиялар арқылы көз күтімін ұсынатын телемедицинаның бір саласы. Бүгінде телеофтальмологияның қолданылуы шалғайдағы пациенттерге көз мамандарына қол жеткізуді, көз ауруларын скринингтен өткізуді, диагностикалауды және бақылауды, сондай-ақ қашықтықтан оқытуды қамтиды. Телеофтальмология, диабетикалық ретинопатияны тексеру сияқты қашықтықтан, төмен құнмен скринингтік тесттер ұсыну арқылы, аз қамтылған және медициналық сақтандыруы жоқ пациенттер арасындағы теңсіздікті азайтуға көмектесе алады. 2011-2015 жылдар аралығында Үндістанның Мизорам штатында, жолдары нашар таулы аймақта, телеофтальмология 10 000-нан астам пациентке көмек көрсетті. Бұл пациенттерді жергілікті офтальмологтар тексерді, бірақ операция 6-12 сағаттық қашықтықтағы ауруханадағы көз хирургтары пациенттердің суреттерін онлайн қарағаннан кейін белгіленді. Мысалы, катаракта операциясы үшін әдетте бес сапар қажет болса, енді тек бір сапар ғана қажет болды, себебі операциядан кейінгі күтім, мысалы, тігістерді алу және көзілдірік тағайындау жергілікті деңгейде жүзеге асырылды. Бұл саяхат шығындарын да қытайды. АҚШ-та кейбір компаниялар пациенттерге онлайн көру тестін тапсыруға және 24 сағат ішінде көзілдірікке, контактты линзаға немесе екеуіне де жарамды рецепт алуға мүмкіндік береді. АҚШ-тың Индиана штаты сияқты кейбір штаттар осы компаниялардың қызметін тоқтатуға тырысты.
Телехирургия
Қашықтан операция (телехирургия деп те аталады) – дәрігердің пациентке операция жасау мүмкіндігі, тіпті олар физикалық тұрғыдан бір орында болмаса да. Бұл телеболғандай сезінудің бір түрі. Қашықтан операция жасау робототехника элементтерін, жоғары жылдамдықты деректер байланысы сияқты ең озық телекоммуникацияларды, телехаптиканы және басқару ақпараттық жүйелерінің элементтерін біріктіреді. Роботты хирургия саласы жетілдірілгенімен, осы роботтардың көпшілігі хирургия орындалатын жердегі хирургтармен басқарылады. Қашықтан операция жасау – хирург пен пациент арасындағы физикалық қашықтық маңызды емес болатын хирургтар үшін қашықтықтан жұмыс істеу. Бұл мамандандырылған хирургтардың біліктілігін пациенттерге бүкіл әлем бойынша, пациенттердің жергілікті ауруханадан тысқары сапарлау қажеттілігінсіз ұсынуға мүмкіндік береді. Қашықтан операция жасау немесе телехирургия – хирургтың пациентпен бір орында болмай, хирургиялық процедураларды хирург басқаратын роботтық телеоператор жүйесі арқылы орындауы. Қашықтан басқарушы оператор пайдаланушыға сезімдік кері байланыс бере алады. Қашықтан операция жасау робототехника мен жоғары жылдамдықты деректер байланысының элементтерін біріктіреді. Хирург пен пациент арасындағы байланыс жүйесінің жылдамдығы, кешігуі және сенімділігі маңызды шектеуші фактор болып табылады, бірақ Атлант мұхиты арқылы операциялар жасалғанын көрсетуге болады.
Телеаборт
Телемедицина аборт қызметтеріне, әсіресе медициналық абортқа қолжетімділікті арттыру мақсатымен бүкіл әлемде қолданылады, осылайша аборт қызметін көрсететін мамандардың аздығы немесе абортқа заңдық шектеулер қойылған жағдайларда көмек көрсетіледі. Дәрігерлер пациенттерге қашықтан кеңес бере алады, тексеру нәтижелерін қарап шығады, аборттық препаратты қолдануды бақылайды және аборт таблеткаларын тікелей жібере алады. 2004 жылы Амстердамдағы Women on Web (WoW) ұйымы абортқа заңмен шектеу қойылған аймақтарда тұратын адамдарға, жүктілікті қауіпсіз тоқтату үшін медициналық аборт препараттарын қалай қолдану керектігі туралы ақпарат беру мақсатында онлайн консультациялар ұсына бастады. АҚШ-та 2008 жылы Planned Parenthood of the Heartland ұйымы Айова штатында медициналық абортты телемедицина қызметі ретінде енгізді, бұл бір медициналық мекемедегі пациентке басқа мекемедегі дәрігермен қауіпсіз бейне байланыс арқылы сөйлесуге мүмкіндік берді. Бұл модельде аборт жасағысы келетін адам медициналық мекемеге келуі қажет. Аборт қызметін көрсететін дәрігер клиникалық қызметкерлермен кеңескеннен кейін, видеоконференция арқылы басқа жердегі пациентпен байланысып, медициналық аборт жасауды ұсынады. 2018 жылы Women on Web ұйымының негізін қалаушы Ребекка Гомпертс Aid Access веб-сайтын іске қосты. Бұл сайт АҚШ-тағы Women on Web сияқты қызметтерді ұсынады, бірақ препараттар Үндістанның дәріханасына жазылады, содан кейін АҚШ-қа жіберіледі. Gynuity Health Projects ұйымы АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасының (FDA) арнайы рұқсатымен TelAbortion зерттеуін жүргізуде, оның мақсаты клиникаға бару қажеттілігінсіз медициналық абортқа қолжетімділікті арттыру. Ұлыбританияда Корольдік акушерлер мен гинекологтар колледжі дәрілік аборт үшін тестсіз процедураны бекітті, мифепристонды ең аз контакті арқылы немесе пошта арқылы алуға болады.
Басқа да мамандандырылған көмек көрсету
Телемедицина гепатиті С-тің емдеуі бойынша бақыланатын зерттеуге сәйкес, алғашқы медициналық көмек көрсететін дәрігерлер арқылы мамандандырылған көмек көрсетуді жеңілдете алады. Телемедицинаға түрлі мамандықтар әртүрлі деңгейде үлес қосады. Телемедицина қолданылған басқа да мамандандырылған жағдайлардың бірі – перинаталдық психикалық денсаулық. COVID-19 пандемиясы кезінде, алғашқы медициналық көмек көрсететін дәрігерлер амбулаториялық жағдайда медициналық көмек көрсетуді жалғастыру үшін теледенсаулыққа жүгінді. Виртуалды денсаулыққа көшу пациенттерге көмек көрсетуде пайдалы болды (әсіресе, физикалық тексеруді қажет етпейтін жағдайларда, мысалы, дәрі-дәрмектерді өзгерту, денсаулық жағдайын жаңарту) және пациенттерді COVID-19 жұқтыру қаупінен сақтады. Бұл пандемия кезінде балаларға көрсетілетін қызметтерді де қамтиды, онда соңғы сәттегі жарамсыздықтар мен қайта кестелеулер көбінесе техникалық дайындық пен қатысудың жетіспеушілігімен байланысты болды, бұл екі фактор әдебиетте жиі зерттелмейді. Телемедицина студенттерге медициналық білім беруді жеңілдетуде де тиімді болды, сонымен қатар COVID-19 пандемиясы кезінде қажетті әлеуметтік арақашықтықты сақтауға мүмкіндік берді. Көптеген медициналық оқу орындары виртуалды оқу бағдарламаларының баламалы формаларына көшті және пациенттермен мағыналы телемедициналық кездесулерді жалғастыра алады. Дәрі-дәрмектермен күткен емдеу (ДДЕМ) – бұл опиоидты қолдану бұзылысын (ОҚБ) дәрі-дәрмектермен емдеу, көбінесе мінез-құлық терапиясымен бірге. COVID-19 пандемиясына жауап ретінде, Дәрі-дәрмектерді қолдану жөніндегі басқарма, телемедицина арқылы бупренорфинмен (саудалық атауы Субоксон) ОҚБ-мен күресіп жатқан адамдарды емдеуді бастауға немесе оны жалғастыруға рұқсат берді, алғашқы жеке тексеру қажеттілігінсіз. 2020 жылдың 31 наурызында QuickMD АҚШ-та Субоксонмен дәрі-дәрмек көмегімен емдеуді онлайн режимінде ұсынатын алғашқы ұлттық TeleMAT қызметіне айналды, басқалары да жақын арада осы қадамды жасауға ниет білдірді.
Саясатта
Телемедицина – денсаулық сақтауды ұсынудың заманауи нысаны. Телемедицина дәстүрлі денсаулық сақтаудан өзгеше болып, заманауи телекоммуникациялық жүйелерді, оның ішінде сымсыз байланыс тәсілдерін пайдаланады. Дәстүрлі денсаулық сақтау медицина қызметкерлері мен науқастардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында заңдармен реттеледі. Осыған байланысты, телемедицина денсаулық сақтау саласында үдемелі дамып келе жатқан жаңа нысан болғандықтан, көптеген ұйымдар телемедицинаны қолдануды заңдық тұрғыдан бекітуге кірісті.
Негізгі ағысқа көшу
Телемедициналық қызметтерді дәстүрлі түрде мамандармен емдеу үшін пайдалану қалыптасқан. Алайда, қазіргі таңда парадигмалық өзгеріс орын алып, телемедицина енді мамандандырылған қызмет емес. Бұл даму көптеген қолжетімділік кедергілерін жоюға мүмкіндік берді, себебі медициналық қызметкерлер мен науқастар сымсыз байланыс технологияларын пайдаланып денсаулық сақтау көрсетуге қабілетті. Бұл, ең алдымен, ауылдық аймақтарда байқалады. Ауыл тұрғындары дәрігерлердің жетіспеуі мен осы аймақтардағы денсаулық сақтау мекемелерінің жабылуына байланысты қалалық тұрғындарына қарағанда денсаулық сақтауға қолжету үшін көбінесе ұзақ қашықтыққа сапар шегуге мәжбүр. Телемедицина бұл кедергіні жояды, өйткені денсаулық сақтау мамандары сымсыз байланыс технологияларын қолдану арқылы медициналық консультациялар жүргізе алады. Дегенмен, бұл процестің жүзеге асуы екі тараптың да интернетке қолжетімділігіне және технологияны пайдалануға дайындығына байланысты, бұл көптеген аз қамтылған және ауылдық аймақтар үшін қиындықтар тудырады. Телемедицина науқастың дәрігерлік қабылдаулар арасында бақылауда болуына мүмкіндік береді, бұл науқастың денсаулығын жақсартады. Сондай-ақ, науқастарға жергілікті жерде қолжетімсіз сарапшылыққа қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл қашықтықтан науқасты бақылау мүмкіндігі науқастардың үйде ұзақ уақыт қалуына және қажетсіз ауруханаға жатудан аулақ болуға көмектеседі. Ұзақ мерзімді перспективада бұл денсаулық сақтау жүйесінің жүктемесін азайтуға және ресурстарды тиімді пайдалануға ықпал етеді. 2021 жылы телемедицина нарығының жылына 40% өсуі күтілуде. Ұлыбританиядағы жалпы тәжірибелі дәрігерлердің телемедицинаны қолдануы COVID-19 пандемиясына дейін 20-30% болса, 2021 жылдың басында 80% дейін өсті. Практикамен айналысатын дәрігерлер мен науқастардың 70% астамы осы жаңа тәсілге қанағаттанды. Борис Джонсон "Daily Mail" газеті ұйымдастырған науқанды қолдап, дәрігерлерге жеке кеңес беруге қысым көрсеткені хабарланды. Корольдік жалпы тәжірибелі дәрігерлер колледжі науқастың қалауынша бетке бет кездесуге құқығы болуы "іске асырылмайды" деп мәлімдеді.
Технологиялық даму
Сымсыз байланыс құрылғыларының технологиялық жетістігі телесауда саласындағы маңызды даму болып табылады. Бұл пациенттерге өз денсаулығын дербес бақылауға және денсаулық сақтау мамандарына шамадан артық жүктеме салмай, өздігінен қадағалауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, пациенттер емдеу жоспарларын орындауға көбірек бейім, себебі олар шешім қабылдау процесіне белсенді қатысып, үлесін қосады. Технологиялық жетістіктер денсаулық сақтау мамандарына емдеуде, мысалы, аналар күтімі мен хирургияда жақсырақ технологияларды пайдалануға мүмкіндік береді. 2023 жылы Америка Хирургтар Колледжінің журналында жарияланған зерттеу телесауданың оң әсерін көрсетті, хирургиялық араласулар бойынша онлайн кеңес алған дәрігерлер мен пациенттердің күтілген нәтижелері асып түсті. Телесаудадағы технологиялық дамулар денсаулық сақтауды жақсарту үшін, әсіресе денсаулық сақтау қызметтерін жеткізу үшін өте маңызды, себебі ресурстар шектеулі, ал қартайып бара жатқан халықтың өмір сүру ұзақтығы артып келеді. Мемлекеттік медициналық лицензиялау органдары кейде телесаудаға қарсылық танытады; мысалы, 2012 жылы Айдахо штатында электрондық консультациялар заңсыз болды және Айдахо штатында лицензиясы бар жалпы тәжірибелі дәрігер антибиотик тағайындағаны үшін жазаланды, бұл оның лицензиясы мен сертификаттарын бүкіл ел бойынша қайта қарауға себеп болды. Содан кейін, 2015 жылы штат заң шығарушы органы электрондық консультацияларды заңдастырды.
Негізгі әсерлері мен әсерлері
Теледенсаулық технологияны пайдалану арқылы әртүрлі мамандықтарды біріктіріп, сапасы біркелкі күтім деңгейін ұсынуға мүмкіндік береді. Теледенсаулық кеңінен таралып, негізгі денсаулық сақтау жүйесіне енген сайын, дәстүрлі медициналық қызмет көрсету туралы түсініктерге күйреу туғызады. Кейбір топтар үшін денсаулық сақтаудың сапасы жақсарып, қолжетімділігі артып, жекеленген көмек алу мүмкіндігі пайда болады.
Пайдалы мүмкіндіктер
Телемедицина оқшауланған қоғамдар мен шалқар аймақтардағы науқастарға пайдалы болуы мүмкін, олар алыс жердегі дәрігерлерден немесе мамандардан күтім ала алады, науқас оларға бару үшін сапарға шығуға міндетті болмайды. Мобильдік байланыс технологияларының соңғы жетістіктері денсаулық сақтау мамандарына бірнеше жерден ақпарат алмасуға және пациенттердің мәселелерін бір орында отырғандай талқылауға мүмкіндік береді. Мобильді технология арқылы пациенттерді қашықтан бақылау амбулаториялық сапарларды азайтуға, сондай-ақ рецепттерді қашықтан тексеруге және дәрі-дәрмектерді беруді қадағалауға мүмкіндік береді, бұл медициналық қызметтердің жалпы құнын айтарлықтай төмендетуі мүмкін. Бұл қозғалыс мүмкіндігі шектеулі науқастар үшін де ыңғайлы болуы мүмкін, мысалы, Паркинсон ауруымен ауыратындар үшін.
Соғыс және апат кезінде
Қашықтан хирургия жасау және тәжірибе алмасуға арналған бейнеконференция түрлері (мысалы, жедел көмек) 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде Украинадағы дәрігерлерге көмек көрсету үшін қолданылды және қолданылуы мүмкін.
Шектеулер мен шектеулер
Медицинаның көптеген салалары ұзақ уақыттан бері телемедицинаны толыққанды қабылдауға ниеттенсе де, телемедицинаны ең жақсы тәжірибеге енгізуге кедергі келтіретін белгілі бір тәуекелдер мен бөгеттер бар. Біріншіден, дәрігердің «жеке қолмен» тәжірибеден толықтай бас тарта алатыны күмәнді. Денсаулық сақтау шекарадан өтетін болса, пациенттерге немесе телемедицина қолданушыларына тиісті күтім деңгейін қамтамасыз ету және реттеу үшін әртүрлі мемлекеттік органдар араласады. Қазіргі таңдағы телемедицина, әсіресе шекаралар арқылы жүзеге асырылғанда, көптеген беймәлім жағдайлармен күрделі. Бұл телемедицинаның әлеуеттік пайдасын шектейді. Телемедицина саласындағы маңызды сот процестерінің бірі онлайн рецепттерге қатысты мәселелермен байланысты, яғни рецепттерді қауіпсіз ету үшін онлайн режимінде тиісті дәрігер-науқас қарым-қатынасын орнатуға бола ма, бұл ерекше зерде салуды қажет ететін мәселе. Телемедицина денсаулық сақтауда өзін-өзі басқару техникаларын жеңілдетуге мүмкіндік береді, бірақ пациенттер одан пайда табу үшін алдымен дәрігер мен науқас арасындағы тиісті байланыс орнатылуы керек. Бұл онлайн консультациядан басталады, пациенттерге салауатты мінез-құлықты қалыптастыруға көмектесетін әдістер мен құралдар ұсынылады және денсаулық сақтау мамандары мен пациент арасындағы ынтымақтастық орнатылады. Өзін-өзі басқару стратегиялары пациент белсенділігі деп аталатын кеңірек санатқа жатады, ол «пациенттердің өз денсаулығын басқару үшін тәуелсіз әрекеттер жасауға дайындығы және қабілеті» ретінде анықталады. Бұл «тұрақты прогресс бағалауы [ ] және мәселелерді шешу бойынша қолдау көрсету» арқылы пациенттердің өз ауруларымен күресу және басқару білімі мен сенімділігін арттыру арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Сондай-ақ, телемедицина виртуалды өзара әрекеттесу арқылы пациенттерді бағалау және емдеу қиындықтарына байланысты уақытты тиімді пайдалануды төмендетуі мүмкін деген алаңдаушылық бар; мысалы, теледерматология консультациясы трица минутқа дейін созылуы мүмкін, ал дәстүрлі консультацияға он бес минут жеткілікті. Сонымен қатар, жіберілген жазбалардың, мысалы, суреттердің немесе пациент прогресі туралы есептердің нашар сапасы және қажетті клиникалық ақпаратқа қол жеткізудің шектелуі – пациентке көрсетілетін күтімнің сапасы мен үздіксіздігіне қауіп төндіретін сапаны қамтамасыз ету тәуекелдері. Телемедицинаны енгізуге кедергі келтіретін басқа да факторлар – кейбір телемедициналық тәжірибелерге қатысты заңдық ережелердің нақты болмауы және кейбір салаларда сақтандыру компанияларынан немесе мемлекеттік бағдарламалардан өтемақы алудың қиындығы. Кейбір медициналық ұйымдар өз салаларында телемедицинаны дұрыс пайдалану туралы ұстанымдарды жариялады. Телемедицинаның тағы бір кемшілігі – дереу емдеуді бастау мүмкін еместігі. Мысалы, бактериялық инфекциясы бар пациентке клиникада антибиотик инъекциясы жасалып, антибиотикті таблетка түрінде тағайындамас бұрын кез келген реакция бақыланады. Теңдік мәселесі де маңызды. АҚШ және басқа елдерде көптеген отбасылар мен жеке адамдарда үйлерінде интернетке қол жеткізілмейді немесе ноутбук немесе смартфон сияқты қызметтерге қол жеткізуге қажетті электрондық құрылғылары жоқ.
Этика мәселелері
Ақпараттық келісім – тағы бір маңызды мәселе. Пациент онлайн күтімді бастамас бұрын оған ақпараттық келісім беруі керек пе? Немесе, егер күтім тек қашықтықтан ғана мүмкін болса, бұл келісімді болжауға болады ма? Телесақтау қызметтері кезінде тарату қателіктері, қауіпсіздік бұзулары немесе ақпарат сақтау мәселелері сияқты техникалық қиындықтар туындаса, бұл жүйенің байланыс құру қабілетіне әсер етуі мүмкін. Сондықтан, алдымен жеке кездесуде ақпараттық келісім алу және техникалық мәселелер туындаған жағдайда қосымша мүмкіндіктерді қарастыру жөн. Жеке кездесуде пациент өзінің күтіміне кімдер қатысатынын көре алады (яғни өзі және дәрігері), бірақ онлайн режимінде технология провайдерлері сияқты басқа да тараптар қатысады. Сондықтан, келісімге ақпаратты жеткізуге қатысқан барлық тұлғалар туралы ақпаратты жариялау, олардың жеке ақпаратын қорғайтын қауіпсіздік шараларын және ақпараттың берілуін қамтамасыз етуді қосу қажет. Сондай-ақ, кез келген заңгерлік шағымдарға әдеттегідей дәрігер ғана емес, барлық қатысушы тараптар да жауап беруі мүмкін. Қазіргі уақытта бірнеше ірі компания мен көптеген стартаптар осы салада көшбасшы болу үшін жұмыс істеп жатыр. Ұлыбританияда Үкіметтің Күтім қызметтері министрі Пол Бурстоу телесақтау және телекүтім қызметтері алдағы бес жылда (2012–2017 жж.) үш миллион адамды қамту үшін кеңейтілетінін мәлімдеді.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та телемедицина компаниялары денсаулық сақтау сақтандыру компанияларымен және басқа да телемедицина қызметтерін ұсынушылармен бірлесіп, нарық үлесін кеңейту және пациенттердің телемедицина консультацияларына қолжетімділігін арттыруда. 2019 жылы жұмыс берушілердің 95%-ы өз ұйымдары алдағы бес жылда денсаулық сақтау бойынша жәрдемақы беруді жалғастыра береді деп санайды. COVID-19 пандемиясы АҚШ-та телесауда қызметтерін пайдалануды күрт арттырды. АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары 2020 жылдың наурыз айының соңғы аптасында телесаудаға жүгіну көрсеткішінің 2019 жылдың осы күндерімен салыстырғанда 154%-ға өскенін хабарлады.
Швейцария
1999 жылдан 2018 жылға дейін Цюрих университетінің ауруханасы (USZ) интернетте клиникалық телемедицина және онлайн медициналық кеңес беру қызметтерін ұсынды. Дәрігерлер тобы жылына шамамен 2500 анонимді сұраққа, әдетте 24-48 сағат ішінде жауап берді. Топта USZ клиникалық телемедицинасының маманы болып табылатын, көп жылдық тәжірибесі бар, әсіресе ішкі және жалпы медицина саласындағы алтыға дейін дәрігер жұмыс істеді. Барлық кезеңде 59360 сұрақ жіберіліп, жауап берілді. Пайдаланушылардың көп бөлігі әйелдер болды, олардың орташа жасы 38-ге жуық. Алайда, уақыт өте келе, қызметті пайдаланатын ер адамдар мен егде жастағы адамдардың саны арта түсті. Медициналық сұрақтардың алуан түрлілігі Аурулар мен денсаулыққа қатысты проблемалардың халықаралық статистикалық жіктемесінің (ХСЖ) барлық санаттарын қамтыды және Швейцариядағы аурулардың статистикалық жиілігімен сәйкес келді. Сұрақтардың көп бөлігі анықталмаған белгілер мен симптомдарға, репродуктивтік қызметтерге, тыныс алу органдарының ауруларына, тері ауруларына, денсаулық сақтау қызметтеріне, көз және жүйке жүйесі ауруларына, жарақаттарға және әйелдердің жыныс мүшелерінің бұзылуларына қатысты болды. Швециядағы онлайн медициналық кеңес беру қызметі сияқты, сұрақтардың алтыдан бірі көбінесе ұятты және стигмаланған жыныс мүшелерінің ауруларына, асқазан-ішек жолдарының ауруларына, жұқпалы жыныстық ауруларға, семіздікке және психикалық денсаулыққа қатысты болды. Пайдаланушыларға ұятты аурулар туралы ашық талқылауға мүмкіндік беретін анонимді кеңістік құру арқылы онлайн телемедициналық қызметтер пациенттердің мүмкіндіктерін арттырады және жекелендірілген денсаулық сақтау ақпаратын ұсыну арқылы олардың денсаулық сауаттылығын жақсартады. Цюрих университетінің ауруханасының клиникалық телемедицина және онлайн кеңес беру қызметі қазіргі уақытта жаңартылуда және болашақта жаңа форматта ұсынылады.
Дамушы елдер
Дамушы елдер үшін телемедицина және электрондық денсаулық сақтау шалқай аймақтарда денсаулық сақтауды ұсынудың жалғыз жолы болуы мүмкін. Мысалы, көптеген Африка мемлекеттеріндегі қиын қаржылық жағдай және білікті медицина қызметкерлерінің жетіспеуі Сахара аймағынан оңтүстікке қарайғы Африка халқының көп бөлігін медициналық көмек алуда қиын жағдайға түсірді, ал халық тығыздығы төмен шалқай аймақтарда тікелей медициналық қызметтер көбінесе өте нашар. Дегенмен, қалалық орталықтардан немесе басқа елдерден телемедицина және электрондық денсаулық сақтауды ұсыну байланыс инфрақұрылымының жетіспеуімен қиындыққа ұшырайды, яғни стационарлық телефон немесе кеңжолақты интернет байланысы жоқ, ұялы байланыс нашар немесе мүлдем жоқ, тіпті электр қуатымен де тұрақты қамтамасыз етілмейді.
Үндістанда телемедицина
Үндістанда ауыл және қала халқының арақатынасы кең, ал ауылдық Үндістанда медициналық қызметтер жетіспейді, бұл телемедицинаның дамуына мүмкіндік береді. Ауылдық аймақтарда білім мен медицина мамандарының жетіспеуі – үкіметтің осы алшақтықты технология арқылы жою туралы идеологиясының себебі. Шалқар аймақтар қызмет провайдерлері үшін де, осы қызметтерді алатын отбасылар үшін де көптеген қиындықтар тудырады. 2018 жылдан бері телемедицина Үндістанда кеңінен тарады, дәрігерге кеңес алудың жаңа тәсілін ұсынды. 2020 жылдың 25 наурызында COVID-19 пандемиясының кесірінен Денсаулық сақтау және отбасылық әл-ауқат министрлігі Үндістанның телемедицина практикасы жөніндегі нұсқауларын жариялады. Денсаулық сақтау министрлігінің тапсырмасымен Басқарма 2002 жылғы «Индия медициналық кеңесінің (кәсіптік мінез-құлық, әдеп және этика) ережелеріне» түзету енгізіп, Үндістанда телемедицина практикасына қажетті заңдық қолдау көрсетті. Бұл сала үнемі дамып келеді және дамуға зор мүмкіндіктерге ие. 2020 жылдың сәуір айында Біріккен денсаулық сақтау министрлігі eSanjeevani телемедицина қызметін іске қосты, ол екі деңгейде жұмыс істейді: дәрігерден дәрігерге және дәрігерден науқасқа платформалар. Қызмет іске қосылғаннан кейін бір жыл ішінде бес миллионнан астам телеконсультация өткізілді, бұл Үндістанда телемедицинаны қабылдау мен дамуына жағдай жасалғанын көрсетеді.
Сахарадан оңтүстікке қарай Африкадағы телемедицина
Сахарадан оңтүстік Африка жаңа технологиялардың және интернетке қолжетімділіктің кеңінен енгізілуімен сипатталады. Қалалық аймақтарда қарқынды өзгерістер мен даму байқалады, интернетке және денсаулық сақтауға қолжетімділік жылдам жақсарып келеді. Дегенмен, шалғайдағы тұрғындар әлі де денсаулық сақтау және заманауи технологияларға қол жеткізе алмай отыр. Ауылдық аймақтардағы адамдардың кейбіреулері еліндегі ең жақын медициналық мекемеге жету үшін 2-ден 6 сағатқа дейін жол жүруге мәжбүр. Бұл телемедицинаның өсуіне және жақын арада оқшауланған адамдарға қызмет көрсетуіне мүмкіндік береді.
Ауылдық жерлерде спутниктік интернет
Африкадағы электрондық денсаулық сақтауды спутниктік байланыс арқылы жетілдіру (SAHEL) демонстрациялық жобасы мұндай аймақтарда телемедицинаны құру үшін спутниктік кеңжолақты технологияны қалай пайдалануға болатынын көрсетті. SAHEL 2010 жылы Кения мен Сенегалда басталды, ауылдық елді мекендерге дербес, күн энергиясымен жұмыс істейтін интернет терминалдарымен қамтамасыз етілді. Осы терминалдарды ауылдық медбикелер қашықтағы денсаулық орталықтарымен оқу, диагноз қою және жергілікті денсаулық мәселелері бойынша кеңес алу үшін пайдаланды. Бұл әдістер денсаулық сақтау мамандарының алыс аймақтарда білім алуына және оқытуына, сондай-ақ жергілікті халықтың ұзақ сапар шекпей көмек алуына зор мүмкіндік береді. Кейбір коммерциялық емес ұйымдар әлемнің шалғай аймақтарына мобильді VSAT терминалы арқылы интернетпен қамтамасыз етеді. Бұл VSAT терминалы алыс өңірлерге медициналық төтенше жағдай туындағанда әлемді хабардар етуге мүмкіндік береді, нәтижесінде дамыған елдерден жедел жауап алады. MAF сияқты технологияларды пайдалану арқасында шалғай клиникалардағы денсаулық сақтау қызметкерлері интернетке қол жеткізе алады, бұл пациенттер мен дәрігерлер үшін консультацияларды оңайлатырады. 2014 жылы Люксембург үкіметі, спутниктік операторлар мен коммерциялық емес ұйымдар бірлесіп SATMED-ті құрды – дамып келе жатқан және дамушы елдердің шалғай аймақтарындағы денсаулық сақтауды жақсартуға арналған көп деңгейлі электрондық денсаулық сақтау платформасын. Бұл платформа Emergency.lu төтенше жағдайларға арналған спутниктік желісі мен Astra 2G теледидарлық спутнигін пайдаланады. SATMED алғаш рет 2014 жылы неміс дәрігерлерінің Сиерра-Леонедегі Эболамен күреске кедергі келтіретін нашар байланыс туралы есебіне жауап ретінде жұмыс істеді. SATMED жабдықтары 2014 жылдың желтоқсанында Сиерра-Леонедегі Серабу клиникасына жеткізілді. 2015 жылдың маусымында SATMED Бениндегі Ахозоннудедегі Мaternité ауруханасында қашықтықтан кеңес беру және мониторинг жүргізу үшін орнатылды. Бұл Ahozonnoude, астана және Аллададағы үшінші аурухана арасындағы жалғыз тиімді байланыс құралы болып табылады, себебі жаңбыр маусымында су тасқынынан қара жолдар көбінесе қолжетімсіз болады.
Тарих
Телесалауаттық көмектің (немесе телемедицинаның – әдебиетте осы екі термин бір-бірін алмастыра қолданылады) дамуы мен тарихы технология ғана емес, сонымен қатар қоғамның өзінің даму тарихымен тығыз байланысты. Адамдар бұрыннан-ақ маңызды хабарларды шамдар, оптикалық телеграф, электроскоптар және сымсыз байланыс арқылы жеткізуге ұмтылып келген. Телефон мен радио арқылы қол жеткізілген телемедицинаның алғашқы түрлері бейнебайланыс, таратылған клиент-серверлік қолданбалармен қолдауға алынған жетілдірілген диагностикалық әдістермен, сондай-ақ үйде күтім көрсетуге арналған телемедициналық құралдармен толықтырылды.
Алғашқы оқиғалар
Дәстүрлі медицина жеке көмекке сүйенсе де, қашықтықтан ем алуға деген қажеттілік пен ынтақ ежелгі Рим және Гиппократтан бұрынғы дәуірлерден бері болған. Емханаға бара алмайтын қарттар мен денсаулығы нашар адамдар ауру белгілері туралы мәлімет беру үшін өкілдерін жіберіп, диагноз бен емді үйлеріне алып келтіріп отырған. Телесақтандырудың бастапқысы қарапайым байланыс және технология түрлері арқылы пайда болды. Олар әлі технология қолданбаса да, географиялық жағдайларға байланысты бірге бола алмайтын адамдар арасында байланыс идеясын таратуды бастады.
XIX ғасырдан XX ғасырдың басына дейін
Технология дамып, сымды байланыс кеңінен таралған сайын, телесалауаттылыққа қатысты идеялар пайда бола бастады. Телесалауаттылықтың ең алғашқы мысалы 1876 жылға дейін Александр Грэм Беллге дейін жетеді, ол өзінің алғашқы телефонын шалбарына қышқыл құйылып қалғаннан кейін көмекшісі мистер Уотсоннан көмек сұрау үшін пайдаланды. Телемедицинаның тағы бір ерте мысалы 1879 жылы "The Lancet" журналында жарияланды. Анонимді автор дәрігердің түн ортасында телефон арқылы балаға сәтті диагноз қойған жағдайды сипаттады. Осы кезеңдегі телесалауаттылықтың басқа да мысалдары Американдық Азамат соғысынан келді, онда телеграфтар өлім-жітім тізімдерін жеткізу және сарбаздарға медициналық көмек көрсету үшін қолданылды. Австралияның Корольдік ұшқыш дәрігерлер қызметі телесалауаттылықта радионың ерте пайдалануының мысалы болып табылады.
XX ғасырдың ортасы - XX ғасырдың 80-жылдары
Америкалық Ұлттық аэронавтика және ғарыш агенттігі (NASA) ғарышкерлерді ғарышқа жіберу жоспарларын бастағанда, телемедицинаның қажеттілігі анық болды. Ғарышкерлерді ғарышта бақылау үшін телемедицина мүмкіндіктері ғарыш кемесіне, сондай-ақ алғашқы ғарыш костюмдеріне енгізілді. Телеграф пен телефон дәрігерлерге қашық аудандардағы науқастарды емдеуге көмектесе бастағаннан кейін телесаулық кеңінен танылды. Технологиялық жетістіктер NASA адамдарды ғарышқа жіберген кезде орын алды. NASA инженерлері биомедициналық телеметрия және телекоммуникация жүйелерін жасады. 1960 жылдың 26 қазанында ұшақ ұшып көтерілген кезде құстардың үйіріне соқтығысып, көптеген жолаушы қаза тапты, ал бірнешеуі жараланды. Ауруханадан барлық медициналық қызметкерлерді шығарудың қиындығына байланысты, телесаулық практикалық шешімге айналды. Бұл 1967 жылы кеңейтілді, Кеннет Берд Массачусетс штатының Жалпы ауруханасында алғашқы телемедициналық клиникалардың бірін құрды. Клиника ауруханадан үш шақырым жерде орналасқан әуежайдағы қызметкерлер мен жолаушыларға кәсіби және шұғыл медициналық көмек көрсету мәселесін қарастырды. Аурухана дәрігерлері әуежайдағы науқастарға консультация берді. Консультациялар микротолқынды аудио және бейне байланыс арқылы жүзеге асырылды. 1000-нан астам науқас MGH дәрігерлерінен клиниканың екі тарапты аудиовизуалды микротолқынды арнасын пайдалана отырып, қашықтықтан емделгені құжатталған. Бір қызықты оқиға Бостон әуежайына келген әйелдің кеудесіндегі ауырсыну сезіміне байланысты болды. Олар әуежайда тексеру жүргізді, оны телемедициналық бөлмеге алып барды, онда Реймонд Мерфи теледидарда пайда болды және онымен сөйлесті. Осы оқиғалар болып жатқанда, басқа бір дәрігер жазбалар жасады, ал медбикелер Мерфи тапсырған барлық маңызды көрсеткіштер мен басқа да сынақтарды жүргізді. 1972 жылы АҚШ-тың Денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қамсыздандыру департаменті әртүрлі штаттардағы жеті телемедицина жобасын қаржыландыруға келісім берді. Бұл қаржыландыру жаңартылды және келесі жылы тағы екі жоба қаржыландырылды. Бұл коммерциялық емес бастама 1971 жылы кеңейіп келе жатқан Сан-Бернардино аңғарында дәрігерлердің жетіспеушілігін азайту және халықтың сауатты медициналық ақпаратқа қол жеткізуін жақсарту мақсатымен жергілікті медициналық жоба ретінде басталды. Сол көктемде Сан-Диего және Индианаполис, Индианада бағдарламалар іске асырылды, бұл концепцияның ұлттық деңгейде қабылдануын білдірді. Флорида 1980 жылдардың соңында түрмелерде "примитивті" телесаулықпен алғашқы тәжірибелер жасады. 1990 жылдардың басында 2007 жылға дейін докторлар Оскар В. Боултингхаус және Майкл Дж. Дэвиспен жұмыс істеді; Гленн Г. Хаммак Техас университетінің медициналық филиалында (UTMB) Техас штатының түрмелерінде телесаулық бағдарламасын әзірлеуге жетекшілік етті. UTMB-нің үш түлегі 2007 жылы NuPhysician телесаулық қызметін ұсынатын компанияны құрды. 1989 жылы MedPhone Corporation американдық компаниясы стандартты телефон желілері арқылы қашықтан диагностикалау және жүрек реанимациясын (дефибрилляцияны) қажет ететін науқастарды емдеуге арналған алғашқы интерактивті телемедициналық жүйені әзірледі және іске қосты. Бір жылдан кейін, президенті/генералдық директоры Эрик Вахтельдің басшылығымен MedPhone мобильді ұялы нұсқасын, MDPhone ұсынды. АҚШ-та 12 аурухана қабылдау және емдеу орталықтары ретінде жұмыс істеді.
Үйдегі виртуалды көмек
1990 жылы телемедицина саласының кеңейуі жалғасқан кезде, Теңіз денсаулық сақтау қызметі (МДС) кәсіптік денсаулық сақтау қызметтерін бастауға үлкен үлес қосты. Олар Тынық мұхитындағы траулерге медициналық қызметкерді жіберіп, дәрігермен тәулік бойы байланыс орнатуға мүмкіндік берді. Бұл жүйе Медициналық консультация желісі (MedNet) деп аталады. MedNet – тікелей аудио және бейне байланыс мүмкіндігі бар бейнечат жүйесі, бұл дәрігерге не болып жатқанын көруге және естуге мүмкіндік береді. MedNet тек кемеде ғана емес, кез келген жерден қолдануға болады. Көшбасқы құрылғыларға, мысалы, ноутбуктер мен ұялы телефондарға қолжетімділіктің артуы телемедицинаны мүмкін етті, содан кейін сала денсаулықты жақсарту, профилактика және білім беруге қарай кеңейді. 2010 жылдары денсаулық және сауықтыру құрылғылары, бағдарламалық жасақтама және біріктірілген IoT сияқты «ақылды үй» телемедициналық технологияларын енгізу саланың дамуын үдетті. Денсаулық сақтау ұйымдары өзін-өзі бақылау және бұлттық технологияларды, сондай-ақ телемедициналық қызмет көрсетуді жеделдету үшін инновациялық деректерді талдау әдістерін белсенді түрде пайдалануда. 2015 жылы Mercy Health жүйесі Миссури штатының Честерфилд қаласында Mercy Virtual ашып, телемедицинаға толық арналған әлемдегі алғашқы медициналық мекеме құрды.
COVID-19-ның таралуы
Теледенсаулық COVID-19 пандемиясы кезінде едәуір кеңейіп, медициналық байланыстың маңызды құралына айналды. Ол дәрігерлерге науқасқа адамдық қарым-қатынасты қайтаруға мүмкіндік береді. Бұл оларды адамдардың айтқандарын мұқият тыңдап, содан кейін диагноз қоюға итермелейді. Зерттеулер COVID-19 пандемиясы кезінде пациенттердің теледенсаулыққа деген сенімі жоғары екенін көрсетті. Кейбір зерттеушілер бұл, пациенттердің жеке өмілі туралы ашық әңгімелесуіне және наративтік медицина тәжірибесінде жақындық сезімін тудыратын ортаны қалыптастырады деп санайды. Сарапшылар теледенсаулық медициналық көмектің маңызды бөлігіне айналды деп есептейді; көбірек виртуалды мүмкіндіктер қолжетімді болып келеді. Пандемия кезеңі теледенсаулық және басқа да виртуалды күтім технологиялары арқылы "жаһандық денсаулық сақтау теңдігін едәуір жақсарту әлеуеті" бар екенін көрсетті.