Кіріспе
Жаңа Зеландия аймағы
Хаураки жазықтары – географиялық ерекшелік және әкімшілік құрамына кірмейтін аймақ (бірақ 1920-1989 жылдар аралығында Хаураки жазықтары округі кеңесі болған және статистикалық аймақ бірлігі сақталып тұр), Жаңа Зеландияның Солтүстік аралының солтүстігінде, Темза аңғарының төменгі (солтүстік) бөлігінде орналасқан. Олар Оклендтен оңтүстік-шығысқа қарай 75 шақырым қашықтықта, Коромадель түбегінің етегінде жатыр және Хунуа тауларымен солтүстік-батыста, Коромадель және Каймай тауларымен шығыста, ал батыста Вайкато өзенінің одан да кең жазықтарынан бөліп тұратын төбелер тізбегімен шектелген рифтік аңғардың оңтүстік бөлігін құрайды. Жалпы алғанда, Хаураки жазықтарының солтүстік және оңтүстік бөліктері тиісінше Хаураки ауданы және Матамата-Пиако ауданы басқаруында. Аллювиалды жазықтар Пиако және Вайхоу өзендері арқылы әкелінген шөгінділердің нәтижесінде қалыптасқан, олар солтүстікке қарай ағып, Темза сағасында теңізге жетіп, ал бұрынғы кезде – ата-бабасы Вайкато өзені арқылы. Соның салдарынан жер тегіс, құнарлы, шөптесін және жартылай батпақты, сүт шаруашылығы үшін өте қолайлы. Экономикалық тұрғыдан алғанда, сүт шаруашылығы – жетекші сала, оны басқа да шөптесін шаруашылық түрлері қолдайды. Соңғы кезде Хаураки жазықтары аймағында туризм дамып келеді және Жаңа Зеландия веложолының бір бөлігі – Хаураки теміржол жолы Хаураки жазықтарында салынды. Жазықтың ішіндегі ең ірі қала – Нгатеа, ал кішкентай елді мекен – Туруа. Ірі қала Паэроа Хаураки жазықтарының шығыс жиегінде орналасқан. Хаураки жазықтарының оңтүстік шекарасы нақты белгіленбеген, бірақ әдетте бұл Те Ароха және Морринсвилл қалалары арасындағы, шамамен 26-шы мемлекеттік тас жолы бойында өтетін сызық деп есептеледі.
Құрылу
Шамамен 2–3 миллион жыл бұрын, жер қыртысының үлкен бөлігі 500–2000 метрге төмен құлдырап, нәтижесінде Хаураки 2–3 жартылай грабендері пайда болды. Ежелгі Вайкато өзені көбінесе осы құлама арқылы Хаураки шығанағына ағып, соңғы рет шамамен 20 000 жыл бұрын Хинюра аңғары арқылы аққан. Уақыт өте келе Хаураки алабы бірте-бірте күл, лай және қиыршық таспен толып отырды.
Сулы-жауынды жерлер
Уайкато өзенінің батыс жағалауға соңғы жылжуынан кейін Вайхоу және Пиако өзендері қалыптасты. Бұл екі өзен Темаза немесе Тикапа шығанағына шөгінді тасыды. Жазықтар мангр, раупо (Typha orientalis), харакеке (Phormium tenax) және қахикатеяның тығыз орманымен толы болды. Жердің көп бөлігі шикі торфтан тұрады, оның тереңдігі бір метрден жиырма метрден астамға дейін жетеді. Бұл батпақ болды, онда жабайы үйректер мен балықтар мекендеді. Дегенмен, жазықтың бай флорасы мен фаунасы аймақта тұратын маори халқының негізгі қажеттіліктерін толыққанды қамтамасыз етті. Вайхоу өзенінің жағалауында Хаураки маорилері көптеген елді мекендер құрды, мысалы Мататоки маңында Оруаранги па және Патеранги па, ал Паэроа маңында Те Раупа па және Вайвау па.
Кеме қатынасы
Барлық өлшемдегі кемелер Хаураки жазығының өзендерін кезіп жүрді, кішкентай қайықтардан алып баркаларға дейін, алайда кемелердің көпшілігі бу кемелері болатын және олардың қозғалтқыштары Темздегі A & G Price компаниясында жасалған. Өнеркәсіп дамыған сайын (мысалы, Вайхидегі кен өндірісі сияқты) үлкен жүктерді тасымалдау үшін ірі кемелер қажет болды. Көптеген кемелер бу кемелері болды, бірақ арасында күректі бу кемелері де кездесетін. Ірі жолаушылар кемелерінде әйелдер мен ерлерге арналған, мамықтан жасалған кілемдермен және суреттермен безенілген сәнді залдар болды. Кейбір кемелерде тіпті мыс қоңырлар да болды және палубада би билеуге арналған орын да қарастырылған. Сонымен қатар, жылқы мен түрлі жүкті тасымалдауға мүмкіндік болды. Кейбір жүк кемелері мен салалары өзен жағасында жүк тиеу және түсіруді жеңілдету үшін бүйірлерінен түсірілетін құрылыммен жабдықталған. Бұл, әсіресе, мал тиелген кезде ыңғайлы болды. Кеншілер ереуілі кезінде үкімет мейрамханаларды жапты, бірақ кемеде ішуге рұқсат болды. Сондықтан адамдар кемеге мініп, бір күндік саяхатқа шығып, тек барды пайдалану үшін барушы еді. 1877 жылы үлкен ағаш кемелері – баркалар, Туруадағы Багналлдің арнайы зауытына дейін жүзіп келіп, кахикатеа ағашын жинап, Окленд пен Австралияға тасымалдайтын. Кемелердің тоқтаған орнының қалдықтарын қазір де көруге болады. Багналлдар алғаш рет Туруаға келгенде және Темзадағы шіркеуге баруды қалағанда, олар Копуға дейін қайықпен жүзіп, содан кейін Темзаға дейінгі 5 мильді (8 км) жаяу өтіпті. Оркард (қазіргі Нгатеа), Пипироа, Копу және Паэроада адамдарды, жылқыларды және арбаларды өзен арқылы аз ақыға тасымалдайтын салалар (қозғалмалы платформалар) болды. Те Арохада өзенді кесіп өтетін сым арқан болды, оған бастапқыда маори каноэсі байланған, оның көмегімен адамдар өзін тарта алатын. Кейіннен бұл кранды саламен ауыстырылды және екі шиллинг төлеген адамдар кранды бұрып өте алатын.
Өзен жүйелері
Геологтар өте ұзақ бұрын Вайкато өзені Хинуреа аңғары арқылы ағып, Хаураки алабын 1200 футтан астам тереңдікке дейін пемза, саз, ағын сумен келген ағаш және қиыршық таспен толтырғанын көрсетті. Шелли Бич пен Маукоро арасында теңіз жағалауының іздерін әлі де көруге болады. Еуропалықтар келгенге дейін Хаураки жазығы 400 км² торф және батпақ жерді құрады, ол үлкен су жинау алабы ретінде қызмет етті, оның арқылы екі негізгі өзен – Вайхоу және Пиако ағып өтті. Маорилер жүздеген жылдар бойы батпақтағы мол азық-түлік ресурстарына жету үшін өзендерді пайдаланды. Еуропалықтар келген соң, олар да өзендерді көлік үшін қолданды. Хаураки жазығы батпақ болғандықтан және жолдар болмағандықтан, адамдарды, жабдықтарды, азық-түлік пен өнімдерді тасымалдаудың ең оңай жолы – қайықпен болды. Алтын көп кемелерді Вайхоу және Охинимури өзендеріне ауыр техникамен және кеншілермен бірге жеткізді. Паэроада тіпті арнайы берік кемежай салынды, себебі машиналарды түсіргенде әдеттегі кемежайдың құлап қалуынан қорқынышты. Багнеллдің Туруадағы диірмені сол жерде өсетін биік кахикатеа ағаштарын кесу үшін салынды. Үлкен кемелер су тасқыны кезінде өзенге келіп, ағаш жинап, оның бір бөлігін Австралияға алып барып, майға арналған жәшіктер жасады. Бұталар мен кахикатеа ағаштары тазаланғаннан кейін шаруалар шаруашылықпен айналыса бастады, оларға азық-түлік пен малдан бастап, қайықтарға дейін барлық нәрсе керек болды, және өзендер олардың барлығын жеткізді. Алғашқы күндерде өзендер Хаураки жазығының өмірін қамтамасыз етті, бірақ жолдар жақсарғанда және көпірлер салынғанда өзен көлігінің қажеттілігі азайды. Бүгінде барлығы тоқтап қалды, тек Вайхоу өзенімен Ауклендтен Паэроаға қатынайтын паром және жүк жинау үшін Копуға келетін металл баржасы ғана қалды.
Вайхоу өзені
1769 жылы капитан Джеймс Кук «жағалауын әшекейлейтін биік ағаштарды» көру үшін Вайхоу өзенімен жол жүрді. Ол өзен бойымен саяхат жасаған алғашқы еуропалық болды. Вайхоу өзені оған Лондонның Темза өзенін еске түсірді, сондықтан ол оны Темза өзені деп атады. Бұл атау біраз уақыт сақталғанымен, қазір ол Вайхоу деп белгілі. Кейін ол кахикатеа ағашын тапқаннан кейін, аймаққа көптеген кемелер кеме тіректері мен мачталарды іздеу үшін келді. 1900 жылдары Вайхоу өзені Матаматаға дейін жүзуге қолайлы болды, себебі даму әлі өзеннің арнасын толық толып кетпеген еді. Өзенмен жоғала жылжысаңыз, сол жақта Копу, оң жақта Туруа, содан кейін Мататоки, Пурири, Хикутая, Паэроа және Те Ароха, ал соңында оң жақта Матаматадан өтесіз.
Пиако өзені
Пиако өзені Вайхоу өзенінен әлдеқайда кіші, бірақ Хаураки жазығының дамуында оның да маңызы зор болды. Пиако өзенімен жоғалап саяхаттасаңыз, алдымен Pipiroa, содан кейін Ngatea қалаларын оң жақта көресіз, одан кейін Kerepehi, ал қайықпен баруға болатын соңғы қала – Patetonga. Пиакоға азық-түлік кішкентай яхтамен, кейін қатынайтын кемемен жеткізілді. Бұл кеме көбінесе жалғыз еркектерден құралған жаңа қоныс аударушылар үшін өркениетке жалғыз байланыс болды және олар үшін апта сайын кемемен әкелінген кепкен нанды жеу, өздері пісіруден оңайырақ болды. Ол поштаны да алып келді және қаймақты Копуға қайтарып жеткізді, бұл төрт сағатқа созылды. Алғашқы жылдары өзендер жазықтың өмірлік маңызы бар арнасы болды және қазір де күнделікті өмірдің бір бөлігі болып табылады, бірақ бұрынғыдай жиі қолданылмайды.
Сүт шаруашылығы
Сүт шаруашылығы Хаураки жазығындағы ең маңызды өнеркәсіп болып табылады және аймаққа ең көп кіріс әкеледі. Сүт фермаларының мөлшері шамамен 100 бас сиырдан 500 бас сиырға дейін жетеді. Жазықтың жалпы жер ауданының 66% сүт шаруашылығына пайдаланылады. Бұл 779,34 км² жерге тең.
Басқа шаруашылық
Сүт шаруашылығы басты сала болғанымен, ол ғана емес. Қой және мал шаруашылығы фермерлер арасында дамып келеді. Жүн мен етке деген сұраныс әлі де бар, және осы сұраныстың бір бөлігін Хаураки жазығы аймағы қамтамасыз етеді. Туруаның жанында туризм, ет сату және сыйлықтармен айналысатын страус шаруашылығы құрылды.
Білім
Нгатеа, Кайхере, Пипироа, Уайтакаруру және Туруада бастауыш мектептер бар. Орта білім алуға қатысты мүмкіндіктерге Нгатеадағы Хаураки Плейнс колледжі, Паэроа колледжі және Темза жоғары мектебі жатады.
Копуатай торф күмбезі
9,238.44 гектар аумақты алып жатқан Копуатай торф күмбезі – Жаңа Зеландиядағы ең үлкен, өзгеріске ұшырамаған қамыс торф батпағы және әлемдік деңгейде бірегей. Аймақ 1987 жылғы Табиғатты қорғау заңына сәйкес Сулы жерлерді басқару қорығы арқылы қорғалады және оны Табиғатты қорғау департаменті басқарады. Копуатай торф күмбезінде 54 түр құс тіркелген. Олардың 27-сі қорғалатын, 17-сі қорғалмаған, ал 10-ы – аңшылыққа рұқсат етілген құстар. Сирек кездесетін Австралиялық ащы құс (Botaurus poiciloptilus) осы батпақта, сондай-ақ жолақты қамыс құсы (Rallus philipensis assimillis), кіші батпақ құсы (Porzana pusilla affinis) және Солтүстік аралдың қамыс құсы (Bowdleria punctata vealeae) сияқты басқа да сирек кездесетін құстармен бірге табылған.