Нигерия мен Африкадағы ең ірі қала: Лагос

Лагос – Нигерия мен Африкадағы ең ірі қала. 21 млн халқы бар экономикалық орталық, қаржы, сауда, мәдениет пен туризм орталығы. Тарихы және маңызы зор.

36 мин оқу

100%

Дереккөз: Lagos — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Нигерия мен Африкадағы ең көп халқы бар қала – Лагос қалалық аймағы. Лагос (Lagos Metropolis Area; сонымен қатар АҚШ: LAHgohss;) немесе Лагос қаласы – Нигериядағы ең көп халқы бар қала, 2015 жылы шамамен 21 миллион тұрғыны болды. Лагос – Африкадағы ең көп халқы бар қалалық аймақ. Лагос 1991 жылдың желтоқсанына дейін Нигерияның ұлттық астанасы болды, содан кейін үкімет астанасын елдің орталығындағы Абужаға көшіру туралы шешім қабылдады. Лагос – Африканың маңызды қаржы орталығы және Лагос штатының, жалпы Нигерияның экономикалық орталығы болып табылады. Қала Африкадағы сауда, ойын-сауық, технология, білім, саясат, туризм, өнер және сән салаларына зор ықпал етеді. Лагос әлемдегі ең жылдам дамитын қалалар мен қалалық аймақтардың қатарында. Мегаполистің Африкадағы жалкі табысы төртінші орында тұр, сонымен қатар континенттегі ең ірі және жұқ жүйелі теңіз портының бірі орналасқан. Қала халқының көптігі және порт арқылы жүзеге асырылатын көлік көлеміне байланысты Лагос – Орта порттық мегақала ретінде жіктеледі. Лагос Батыс Африка аралдарындағы йоруба тайпасының аури топтарының мекені ретінде пайда болды, олар қазіргі Лагос аралы, Эти-Оса, Амуво-Одофин және Апапа аудандарының жергілікті басқару аймақтарында (ЖӨА) орналасқан. Аралдар Лагос лагунасының оңтүстік-батыс жағалауын қоршап, сағалармен бөлінген, ал Атлант мұхитынан бөгет аралдар мен Бар жағасы сияқты ұзын құмды тілшелер арқылы қорғалған. Қала тез өсіп дамығандықтан, лагунаның батыс жағына қарай кеңейіп, қазіргі Лагос материгі, Ажероми Ифелодун және Сурулере аймақтарын қамтыды. Бұл Лагосты екі негізгі аймаққа бөлуге әкелді: бастапқы Лагос қаласы болған Арал және кейіннен кеңейген Материк. Бұл қалалық аймақ 1967 жылы Лагос штаты құрылғанға дейін Лагос қалалық кеңесі арқылы тікелей федералды үкіметпен басқарылды. Бұл Лагос қаласын қазіргі жеті ЖӨА-ға бөлуге және сол кездегі Батыс аймақтан басқа қалаларды (қазір 13 ЖӨА құрайтын) қосуға әкелді. 1991 жылы федералды астана Абужаға көшірілді. Лагос әлі де қала ретінде танымал болғанымен, қазіргі Лагос, сондай-ақ «Метрополитен Лагос» деп аталады және ресми түрде «Лагос метрополитен аймағы» деп танылады – бұл 16 ЖӨА-дан тұратын қалалық агломерация, оның ішінде Лагос штатының астанасы Икежа бар. Бұл агломерация Лагос штатының жалпы жер аумағының 37% құрайды, бірақ штаттың халқының шамамен 85% тұрады. Метрополитен Лагостың халқы туралы әртүрлі мәліметтер бар. 2006 жылғы федералды санақ бойынша, агломерацияның халқы шамамен 8 миллион адамды құрады. Лагос агломерациясы Батыс Африка жағалауындағы Абиджан-Лагос дәлізі сияқты бес тәуелсіз мемлекеттің аймақтарын қамтитын, дамып келе жатқан трансұлттық мегаполистің бір бөлігі болып табылады. Лагос университеті – Нигерияның бірінші буын университеттерінің бірі. Лагостың іскерлік ауданында құл саудагері Эфунройе Тинюбудың есімімен аталған Тинюбу алаңы орналасқан. Лагоста Нигерия президенті Муртала Мұхаммедтің есімімен аталған Муртала Мұхаммед халықаралық әуежайы бар, ол Африкадағы ең жұқ жүйелі әуежайлардың бірі. Лагос ұлттық стадионында 1980 жылғы Африка Ұлттары кубогы сияқты көптеген халықаралық спорттық іс-шаралар өтті.

Most populous City in Nigeria and Africa
the city, officially known as Lagos Metropolis Area

Lagos ('/l//eɪ//ɡ//ɒ//s/ LAYgoss; also US: '/l//ɑː//g//oʊ//s/ LAHgohss; ) or Lagos City is the most populous city in Nigeria, with an estimated population of 21 million in 2015. Lagos is the most populous urban area in Africa. Lagos was the national capital of Nigeria until December 1991 following the government's decision to move their capital to Abuja in the centre of the country. Lagos is a major African financial centre and is the economic hub of Lagos State and Nigeria at large. The city has a significant influence on commerce, entertainment, technology, education, politics, tourism, art, and fashion in Africa. Lagos is also among the top ten of the world's fastest growing cities and urban areas. The megacity has the fourth highest GDP in Africa and houses one of the largest and busiest seaports on the continent. Due to the large urban population and port traffic volumes, Lagos is classified as a Medium Port Megacity. Lagos emerged as a home to the Awori subgroup of the Yoruba of West Africa islands, which are contained in the present day Local Government Areas (LGAs) of Lagos Island, Eti Osa, Amuwo Odofin and Apapa. The islands are separated by creeks, fringing the southwest mouth of Lagos Lagoon, while being protected from the Atlantic Ocean by barrier islands and long sand spits such as Bar Beach, which stretch up to east and west of the mouth. Due to rapid urbanisation, the city expanded to the west of the lagoon to include areas in the present day Lagos Mainland, Ajeromi Ifelodun, and Surulere. This led to the classification of Lagos into two main areas: the Island, which was the original city of Lagos, and the Mainland, which it has since expanded into. This city area was governed directly by the Federal Government through the Lagos City Council, until the creation of Lagos State in 1967, which led to the splitting of Lagos city into the present day seven Local Government Areas (LGAs), and an addition of other towns (which now make up 13 LGAs) from the then Western Region to form the state. and the federal capital moved to Abuja in 1991. Even though Lagos is still widely referred to as a city, the present day Lagos, also known as "Metropolitan Lagos", and officially as "Lagos Metropolitan Area" is an urban agglomeration or conurbation, consisting of 16 LGAs including Ikeja, the state capital of Lagos State. This conurbation makes up 37% of Lagos State total land area, but houses about 85% of the state's total population. The population of Metropolitan Lagos is disputed. In the 2006 federal census data, the conurbation had a population of about 8 million people. The Lagos conurbation is part of an emerging transnational megalopolis on the coast of West Africa that includes areas in five sovereign states, the Abidjan–Lagos Corridor. The University of Lagos is one of the first generation universities of Nigeria. The business district of Lagos is home to Tinubu Square, named after the aristocratic slave trader Efunroye Tinubu. Lagos contains Murtala Muhammed International Airport, named after Nigerian president Murtala Muhammad, and is one of the busiest African airports. Lagos National Stadium has hosted various international sports events such as the 1980 African Cup of Nations.

Атауы

Лагос атауы португал тіліндегі "көлдер" деген сөзден шыққан. /l//eɪ//ɡ//ɒ//s/ (LAYgoss) дыбысталуы британдық және нигериялық ағылшын тілінде әдетте стандартты болып табылады. Американдық ағылшын тілінде сөйлейтіндер көбінесе "/l//ɑː//g//oʊ//s/" (LAHgohss) деп айтады, бұл түпнұсқа португал тіліндегі айтылуға көбірек ұқсайды. Әкімшілік тұрғысынан Лагос жеке муниципалитет емес, сондықтан жалпы қалалық басқару органы жоқ. Лагос қаласының географиялық шекарасы Лагос штатының 20 жергілікті атқару органының 16-сын құрайды. Бұл штаттың органы астаналық аймақ үшін жалпы басқаруды қамтамасыз етеді. Лагос аралы, Икойи және Виктория аралдарын, сондай-ақ материктің бір бөлігін қамтыған бұрынғы Лагос муниципалитеті Лагос қалалық кеңесі (ЛҚК) арқылы басқарылды, бірақ 1976 жылы таратылып, бірнеше жергілікті атқару органдарына бөлінді (ең бастысы – Лагос аралы ЖАО, Лагос материгі ЖАО және Эти Оса ЖАО). Лагос муниципалитетінен тыс материкте Мушин, Икеджа және Агеге сияқты бірнеше жеке қалалар мен елді мекендер болды. 1970 жылдардағы Нигерияның мұнай бумы кезінде Лагоста халық саны күрт өсті, экономика шексіз өркендеді және ауылдық жерлерден көші-қон қарқынды жүрді. Бұл шеттегі қалалар мен елді мекендердің қарқынды дамуына әкеліп, қазіргі "Лагос қалалық аймағын" құрады, ол "Лагос мегаполисі" деп те белгілі. Лагостың тарихы әлі де жергілікті атқару органдарының орналасуында көрініп тұр, олар оларды құраған мәдениеттердің ерекше ерекшеліктерін көрсетеді. 2006 жылға қарай Лагостың айналасындағы қалалық аймақ Лагос штатының шекарасын басып өтіп, мегаполис мәртебесіне ие болды. Бұл одан да үлкен аймақ "Үлкен Лагос қалалық аймағы" немесе "Лагос мегақалалық аймағы" деп аталады, ол Лагос штатындағы Лагостың шығыс және батыс қалалық шекараларына жақын орналасқан, сондай-ақ солтүстік шекарасынан тысқары, Огун штатындағы кейбір ЖАО-ларға дейін созылған қосымша жерді қамтиды. Огун штатының ЖАО-лары, олар Үлкен Лагос қалалық аймағының бір бөлігіне айналды, Обафеми Оуде, Сагаму, Ифо, Адо Одо/Ота және Эвекороның бір бөлігін қамтиды. Лагоста қала көрісін басып тұратын көптеген биік ғимараттар бар. Көптеген биік ғимараттар орталық бизнес ауданында орналасқан.

Lagos is derived from the Portuguese word for "lakes". The pronunciation '/l//eɪ//ɡ//ɒ//s/ (LAYgoss) is typically standard in British and Nigerian English. Speakers of American English often use the pronunciation '/l//ɑː//g//oʊ//s/ (LAHgohss), which sounds more similar to the original Portuguese pronunciation. In terms of administration, Lagos is not a single municipality and therefore has no overall city administration. The geographical city limits of Metropolitan Lagos comprise 16 of the 20 Local Government Areas of Lagos State. The latter entity provides overall government for the metropolitan region. The former Municipality of Lagos, which covered Lagos Island, Ikoyi, and Victoria Island as well as some mainland territory, was managed by the Lagos City Council (LCC), but it was disbanded in 1976 and divided into several Local Government Areas (most notably Lagos Island LGA, Lagos Mainland LGA and Eti Osa LGA). The mainland beyond the Municipality of Lagos, on the other hand, included several separate towns and settlements such as Mushin, Ikeja and Agege. In the wake of the 1970s Nigerian oil boom, Lagos experienced a population explosion, untamed economic growth, and unmitigated rural migration. This caused the outlying towns and settlements to develop rapidly, thus forming the present day "Lagos Metropolitan Area", also known as "Metropolitan Lagos". The history of Lagos is still evidenced in the layout of the LGAs that display the unique identities of the cultures that created them. By 2006, the metro area around Lagos had extended beyond Lagos State's boundaries and attained a megacity status. This much larger area is referred to as "Greater Metropolitan Lagos" or "Lagos Megacity Region", which is a continuously built up land area of an additional , in LGAs situated next to Lagos's eastern and western city limits in Lagos State, and also beyond its northern limits, spilling into some LGAs in adjoining Ogun State. Ogun State LGAs that have become part of Greater Metropolitan Lagos include Obafemi Owode, Sagamu, Ifo, Ado Odo/Ota and part of Ewekoro. Lagos has a considerable number of high rise buildings that dominate its skyline. Most of the tall buildings are located in the downtown Central Business District.

Демография

Лагос қалалық жергілікті басқару аймағының 16 жергілікті атқарушы органы Жер көлемі (км²) Халық саны (2006 жылғы санақ) Халық саны (2022 жылғы бағалау) 2006 жылғы тығыздығы (адам/км²) Агеге 17 459,939 683,600 41,071 Ажероми Ифелодун 13.9 684,105 1,017,500 55,474 Алимошо 137.8 1,277,714 1,953,500 6,899 Амуво Одофин 179.1 318,166 487,000 2,364 Апапа 38.5 217,362 330,100 8,153 Эти Оса 299.1 287,785 420,100 1,496 Ифако Иджаие 43 427,878 633,200 16,078 Икеджа 49.92 313,196 470,200 6,785 Кософе 84.4 665,393 1,010,800 8,174 Лагос аралы 9.26 209,437 314,900 24,182 Лагос материгі 19.62 317,720 483,600 16,322 Мушин 14.05 633,009 935,400 36,213 Ожо 182 598,071 901,800 3,781 Ошоди Исоло 41.98 621,509 931,300 13,886 Сомолу 14.6 402,673 597,400 34,862 Сурулере 27.05 503,975 744,400 21,912 Лагос қаласы 1,171.28 7,937,932 11,914,800 7,941

2006 жылғы Нигерияның Ұлттық халық санағы Лагос агломерациясының халқы 7,937,932 адамды құрады деп көрсеткенімен, бұл көрсеткіш Біріккен Ұлттар Ұйымы және басқа да халықаралық ұйымдардың болжамдарымен сәйкес келмейді. Лагос штатының үкіметі берген мәлімет бойынша Лагос штатының халқы 17,553,924 адамды құрайды. Бұл көрсеткіш Лагос штатының үкіметі жүргізген әлеуметтік жоспарлау мақсатындағы санаққа негізделген, және Лагос агломерациясының халқы Лагос штатының халқының 88% құрайтынын ескерсек, Лагос агломерациясының халқы шамамен 15,5 миллион адамды құрайды деп есептеледі. Лагос штатының үкіметінің пікіріне жауап ретінде жасалған мәлімдемеде, БҰҰ агенттіктерінің Лагос қалалық агломерациясының халық санын болжауы 2003 жылдың өзінде айтарлықтай төмендетілгені жасырылғандығы айтылды. Олар Ұлттық жеке куәлік картасы және INEC-тен алынған 2003 жылғы сайлаушылар тізілімі сияқты екі маңызды, өте сенімді деректерді дұрыс түсінбеген. INEC-тің 2007 жылғы сайлаушылар тізілімі алдын ала санақ нәтижелері жарияланғаннан кейін жасалды және халық санының деректерін толық растайды. 2006 жылғы санақтың ресми нәтижелері бойынша Лагос агломерациясында 8,048,430 адам тұрды. Лагос штатының билігі 2006 жылғы санақтың нәтижелерін жоққа шығарып, Нигерияның Ұлттық халық санағы комиссиясын штаттың халқын санауда кемшіліктер жасады деп айыптады. Бұл айыптауды Ұлттық халық санағы комиссиясы жоққа шығарды. Africapolis (Agence française de développement қолдауымен e Geopolis африкалық бөлімшесі) жүргізген зерттеулер, сондай-ақ ресми деректерді ғылыми тәуелсіз зерттеулермен салыстыру нәтижесінде, Лагос штатының 2006 жылғы санағының шамамен 9 миллион адамды құрайтындығы расталды және штаттың өз бағалаулары көбейтілгендігі анықталды. Көптеген бағалаулар бойынша Лагос – әлемдегі ең жылдам дамитын қалалардың бірі. Лагос агломерациясы үшін.

Although the 2006 National Population Census of Nigeria credited the metropolitan area with a population figure of 7,937,932, the figure is at variance with some projections by the United Nations and other population agencies and groups worldwide. The population figure of Lagos State given by the Lagos State Government is 17,553,924. That figure was based on claimed conducted enumeration for social planning by the Lagos State Government's "parallel census" and it believes that since the inhabitants of the metropolitan area of Lagos constitute 88% of the Lagos State population, the population of metropolitan Lagos is about 15.5 million. A rejoinder to Lagos State Government views concluded that Lagos State concealed the fact that the population projection, for Lagos Urban Agglomeration by the UN agencies, had been revised downwards substantially as early as 2003. It failed to interpret the two most important and fairly representative and reliable secondary data sets already in the public domain, the National Identity Card Scheme and the 2003 Voters Registration figures from INEC. The figures for 2007 Voters Registration by INEC were an act subsequent to the release of the provisional census results and comprehensively corroborate, vindicate and validate the population figures. According to the official results of the 2006 census, there were 8,048,430 inhabitants in Metropolitan Lagos. Authorities of Lagos State have disputed the results of the 2006 census, accusing the Nigerian National Population Commission of undercounting the population of the state. This accusation is denied by the National Population Commission. A study found that research carried out by Africapolis (the African subsidiary of e Geopolis backed by the Agence française de développement), in addition to the cross referencing of official figures with more scientific independent research concluded that the 2006 census figures for Lagos State of about 9 million were valid and that the state's own assessments are inflated. Lagos is, by most estimates, one of the fastest growing cities in the world. for Lagos Agglomeration

География

Лагос шамамен екі негізгі географиялық аймаққа жіктеледі: "Арал" және "Құрлық".

Қалалық көрініс

Лагос қаласы Нигериядағы ең биік көкжиекке ие. Лагостағы сәулеттік стильдер әртүрлі, тропикалық және жергілікті, еуропалық отарлық және ультрамодерн ғимараттарды қамтиды, немесе олардың қосындысын ұсынады. Бразилиялық стильдегі креол архитектурасы Су үйі және Шитта Бей мешіті сияқты ғимараттарда көрініс тапқан. Көкжиектер мен көп қабатты ғимараттар негізінен аралдарда шоғырланған, ал материкте де бірнеше жоғары ғимараттар бар. Соңғы жылдары Лагос штатының үкіметі қолданыстағы саябақтар мен жасыл аймақтарды жаңартып, оларды кеңейтуді ұзақ мерзімді мақсатына қойды. Қаланың ішінде көптеген сапалы ғимараттар шашырап орналасқан.

Арал

Арал – Лагостың "Құрлықтан" лагунаны Атлант мұхитына құятын басты арнамен бөлінетін аймағын анықтау үшін қолданылатын шартты географиялық термин. Арал негізінен өзендермен бөлінген және көпірлермен байланысқан аралдар жиынтығы. Кейбір өзендердің тар бөліктері теріліп, олардың үстіне құрылыс салыныпты. Лагостың осы бөлігі – көптеген бизнес-қызметтер мен ойын-сауық шаралары өтетін, сондай-ақ жоғары деңгейдегі тұрғын үйлер шоғырланған аймақ. Аралға жататын жергілікті басқару аудандары (ЖБА) Лагос аралы мен Эти-Осаны қамтиды. Бұл аудандардағы ең әуелігі Икойи және Виктория аралдары. Үш ірі көпір Аралды Құрлыққа қосып тұрады: Иддодан басталатын Картер көпірі; Эко көпірі (бұрын Екінші Құрлық көпірі деп аталған); және Лагос лагунасы арқылы тығыз құрылған құрлықтағы қалалық аймақтардан өтетін Үшінші Құрлық көпірі. Икойи байланыс көпірі Икойи мен Лекки 1-ші кезеңін байланыстырады, екеуі де Аралдың құрамында. Лагос штатының губернаторы Бабаджиде Санво Олудың сөзіне сүйенсек, Төртінші Құрлық көпірінің құрылысы 2022 жылы басталады.

Лагос аралы

Лагос аралында орталық бизнес ауданы орналасқан. Бұл аудан жоғары қабатты ғимараттармен сипатталады. Аралда қаланың ірі көтерме сауда орындарының көптегені бар (мысалы, танымал Идумота және Балогун базарлары). Нигерияның Ұлттық мұражайы, Орталық мешіт, Гловер ескереу залы, Мәсіх шіркеуінің соборы (CMS) және Оба сарайы (Ига Идунганран) да осында орналасқан. Лагос аралының тағы бір маңызды бөлігі – Марина. Ол Идумота және Балогун базарларымен шектесіп, ірі банктерге табақтай жайылған. Бұрын қираған күйде болғанымен, Лагос аралының Тинубу алаңы тарихи маңызы бар; 1914 жылы осы жерде Нигерияны құру үшін Солтүстік және Оңтүстік протектораттарды біріктіру рәсімі өтті.

Икойи

Икойи Лагос аралының шығыс жартысында орналасқан және толқытылған жер арқылы оған қосылған. Икойи сондай-ақ Фалломо көпірі арқылы Виктория аралымен байланысты, ол Бес Коури бұлағы үстінен басты жолды өткізеді. 2017 жылы мемлекеттік үкімет пен Fidelity Bank бірлесіп салған жасыл қоғамдық кеңістік – Falomo бағы көпірдің астында орналасқан. Икойиде Нигерия Федералдық үкіметінің бас кеңсесі және үкіметке тиесілі басқа да ғимараттар, соның ішінде ескі федералды хатшылық кешені орналасқан. Қазіргі таңда кешен қайта құрылуда. Икойиде әскери және полиция казармалары, жоғары қауіпсіздікпен қамтылған түрме және Нигерияның Федералды жоғары соты бар. Икойиде сонымен қатар қонақүйлер, түнгі клубтар, демалыс саябағы және Африкадағы ең ірі гольф алаңдарының бірі бар. Бұрынғыда орта таптың тұратын ауданы болған Икойи, соңғы жылдары жоғарғы орта тап пен жоғарғы тап үшін сәнді тұрғын үйге айналды. Икойиде кеңселер, банктер және сауда орталықтары көбейгендіктен, коммерциялық белсенділік те байқалады. Коммерциялық аймақ оңтүстік-батысқа шоғырланған.

Иддо

Лагос аралынан лагунаның басты арнасының ар жағында Иддо деп аталатын кішігірім елді мекен орналасқан. Иддо сонымен қатар теміржолдың соңғы стансасы болып табылады және қазір ол материкке байланысқаннан кейін Лагос материгінің жергілікті басқару аймағында жатыр.

Материк

Лагос тұрғындарының көп бөлігі Лагос Материгінде тұрады, және көптеген өнеркәсіп орталықтары осы жерде орналасқан. Материк музыкасымен және түнгі өмірімен танымал, бұл түнгі өмір бұрын Яба, Икеджа және Сурулере аудандарында шоғырланған болатын. Дегенмен, соңғы жылдары Аралда көптеген түнгі клубтар ашылды, нәтижесінде Арал (әсіресе Виктория аралы, Икате және Лекки 1-ші кезең) түнгі өмірге арналған басты орынға айналды. Материкке Сурлуре, Апапа және Лагос Материгі кіреді. Лагос қалалық аймақтарының шетіндегі әкімшілік аймақтарына: Агеге, Амуво Одофин, Мушин, Ошоди Изоло және Икеджа (Муртала Мухаммед атындағы халықаралық әуежай мен Лагос штатының астанасы) жатады. Материктегі маңызды аудандар: Эбуте-Метта, Яба және Эджигбо. Бадагри ағысы сияқты кейбір өзендер, теңізге құятын құмды тілшелерге жеткенше, жағалау бойымен параллель ағып өтеді.

Климат

Лагос Кёппен климаттық жіктелімі бойынша тропикалық саванна климатына (Aw) ие, себебі үш ай бойы жаңбыр жауады, ал жылдық жауын-шашын мөлшері тропикалық муссондық климатқа қажетті деңгейге жетпейді. Жаңбырлы маусым наурызда басталып, қазанға дейін созылады, ал құрғақ маусым қарашада басталып, ақпанға дейін жалғасады. Маусым айында жауын-шашын мөлшері ең көп, ал қаңтар айында ең аз болады. Экваторға жақын орналасқандықтан, Лагоста жылдық температураның айтарлықтай өзгеруі байқалмайды, орташа ең жоғары температура Лагоста Оңтүстік жартышардың маусымдарына сәйкес келеді, наурыз айында күндізгі температура шамамен , ал тамыз айында ең төмен температура шамамен .

Климаттың өзгеруі

PLOS One журналында 2019 жылы жарияланған мақалада, климаттың өзгеруінің "орташа" сценарийі бойынша, яғни 2100 жылға қарай жаһандық жылыну шамасына жететін болса, 2050 жылы Лагостың климаты қазіргі Панама қаласының климатына ең жақын болады деп есептелген. Жылдық температурасы және ең ыстық айдың температурасы артады, ал ең суық айдың температурасы жоғары болады. Климаттық әрекеттерді бақылау тобының мәліметінше, қазіргі жылыну траекториясы RCP 4.5-ке сәйкес келеді. Сонымен қатар, 2022 жылғы IPCC-нің алтыншы бағалау есебінде Лагос, теңіз деңгейінің көтерілуінен ең көп зардап шегетін 12 ірі африкалық қаланың (Абиджан, Александрия, Алжир, Кейптаун, Касабланка, Дакар, Дар-эс-Салам, Дурбан, Лагос, Ломе, Луанда және Мапуто) бірі болып тізілген. Олардың бағалауынша, 2050 жылға қарай RCP 4.5 сценарийі бойынша жиынтық зиян 65 миллиард АҚШ долларын, ал RCP 8.5 жоғары эмиссиялық сценарийі бойынша 86,5 миллиард АҚШ долларын құрайды. Бұдан өзге, RCP 8.5 және жоғары жылыну деңгейінде теңіз мұздықтарының тұрақсыздығының болжамды әсерінен туындайтын залал 137,5 миллиард АҚШ долларына жетеді, ал "төмен ықтималдық, жоғары зиянды оқиғаларды" ескергенде, жиынтық тәуекелдер "орташа" RCP4.5 үшін 187 миллиард АҚШ долларына, RCP8.5 үшін 206 миллиард АҚШ долларына және мұздықтардың тұрақсыздығының ең жоғары сценарийі бойынша 397 миллиард АҚШ долларына дейін артуы мүмкін. Теңіз деңгейінің көтерілуі климаттың өзгеруінің кез келген сценарийі бойынша шамамен 10 000 жылға созылатындықтан, болашақтағы шығындар одан әрі артады, әсіресе бейімделу шаралары қабылданбаса.

Экономика

Лагос қаласы Нигерияның маңызды экономикалық орталығы болып табылады және елдің ЖІӨ-сінің шамамен 10% -ын құрайды. Көптеген коммерциялық және қаржылық операциялар аралда орналасқан орталық бизнес ауданында жүзеге асырылады. Онда елдің көптеген коммерциялық банктері, қаржы институттары мен ірі корпорациялардың кеңселері орналасқан. Лагос сонымен қатар Батыс Африканың маңызды ақпараттық-коммуникациялық және телекоммуникация (АКТ) орталығы болып табылады. Лагос 24 сағаттық экономиканы дамытуда. Лагос экономикасының жаһандану деңгейі GaWC бойынша "бета минус" деп бағаланады, бұл Ұлыбританиядағы Манчестер немесе Эдинбургпен тең деңгейде. Осылайша Лагос Батыс және Орталық Африкадағы ең "жаһанданған" қала болып табылады. Африканың жеті технологиялық "бір мүйізді" компаниясының бесеуі Лагоста орналасқан (қараңыз төменде). Лагостағы тағы тоғыз банк аймақтағы ең ірі 20 банкке кіреді. "Zenith Bank", "Access Bank", "Guaranty Trust Bank" және "First Bank" банктерінің капиталдары әрқайсысы 2 миллиард АҚШ долларынан аспайды. Банктер сияқты, сақтандыру компанияларының бас кеңселерi де Лагоста орналасқан.

Порттар

Лагос порты, ресми түрде Лагос Элберт Мэтьюс еске алу порты деп аталады, Нигерияның басқарушы порты және Африкадағы ең ірі және жұқ жүк көлемімен ерекшеленетін порттардың бірі. Көп халыққа ие болғандықтан, Лагос порттық қалаларды жіктеу үшін Саутгемптон жүйесін пайдалана отырып, орташа порттық мегаполис ретінде жіктеледі. Оны Нигерия порттары басқармасы басқарады. Лагос / Апапа порты – елдегі ең көне және ең ірі порт, жер ауданы және тасымалданған жүк көлемі бойынша. Нигерияның теңіз саудасының жартысынан астамы осы порт арқылы жүзеге асырылады, сонымен қатар Чад және Нигер сияқты теңізге шығу жолы жоқ елдер үшін транзиттік пункт қызметін атқарады. Жыл сайын Лагос портына 5 700 000 тонна жүк тасымалдайтын 1000-ге жуық кеме келіп-кетеді. Tin Can Island порты Апапаның батысында, Лагос порт кешеніне жақын орналасқан. Ол 1975 жылы салынған. 2023 жылдың басында Лекки теңіз порты Лагостан шығысқа қарай 50 шақырым қашықтықта пайдалануға берілді. Бұл Лагос қаласының қалалық аймағына емес, осы аттас штатқа жатады.

Ноливуд

Лагос – Батыс Африка кино, музыка және теледидар индустриясының орталығы. Сурулере ауданындағы киноиндустриясы әртүрлі зерттеулерге сәйкес Голливудтан өзгеше, әлемде екінші немесе үшінші орында тұр. PricewaterhouseCoopers Int. (PwC) компаниясы Нигерияның ойын-сауық индустриясы 85 пайызға өсіп, 15 миллиард долларға жетеді деп күтеді. Нигерияның "Фигура" триллерінің табысынан кейін нигериялық кино жоғары сапалы және коммерциялық тұрғыдан сәтті туындыларға көшті. Бұл өз кезегінде Нигериядағы кассалық түсімдердің жаңа рекордтарына әкелді ("Фигура" – 2009 жыл, "Сары күннің жартысы" – 2013 жыл, "Той" – 2016 жыл, "Бука көшесіндегі шайқас" – 2023 жыл).

Газеттер

Нигерияда газеттер цифрлық форматта қолжетімді және көбінесе Лагоста шығарылады. Лагостағы ең көп оқылатын газет, газеттің өзінің мәлімдемесі бойынша, "Punch". "Vanguard" газеті – онлайн және баспа түрінде де қолжетімді болатын сирек күнделікті газеттердің бірі. Басқа басылымдарға "The Guardian", "The Nation", "The Sun" және "Nigerian Tribune" газеттері жатады. Соңғысы 1949 жылы отарлық дәуірде құрылған.

Теледидар

Лагоста (және Нигерияда) ең көп тамашаланатын телеарна – Лагоста орналасқан 24 сағаттық жаңалық арнасы Channels TV. Оның кейбір жүргізушілері британ тілінің тым қатаң, дұрыс нұсқасын қолданады, ал отандастары оларды әжуалайды. Осыны Arise TV және мемлекеттік телеарна NTA туралы да айтуға болады. Жеке меншік African Independent Television көңіл көтеру және ақпараттық-көңіл көтеру бағдарламаларына баса назар аударады. Пиджин ағылшын тілінде немесе йоруба тіліндегі бағдарламалар цифрлық ағын қызметтеріне көшіп, әрекет фильмдерін, комедияларды және жүрек ауыртатын туындыларды ұсынады.

"Африканың Кремний алқабы"

Африкада "бір мүйіз" мәртебесіне ие (құны 1 миллиардтан астам евро) жеті технологиялық стартап бар. Олардың бесеуі Лагоста орналасқан: Flutterwave виртуалды банк карталарымен айналысады. Opay және Interswitch – онлайн брондау платформалары. Andela бағдарламалық жасақтама инженерлерін оқытып, Нигерия еңбек нарығына орналастырады. Jumia – электрондық құрылғылар мен сән сияқты кең ауқымды тауарларды ұсынатын онлайн сауда компаниясы. Лагоста Африкадағы басқа қалаларға қарағанда көбірек технологиялық орталықтар бар. 90 миллионнан астам интернет қолданушысы бар Лагос осы дамып келе жатқан технологиялық орталықтан пайда табуға ниеттенген инвесторларды тартады. Bloomberg «Нигерияның Африканың технологиялық жүрегі ретіндегі хаотикалық өрлеуі» деп атап, Лагосты, әсіресе Яба ауданын айтады. Лагос – Африкада Google және Microsoft кеңселері бар жалғыз қала. MTN Нигериядағы алғашқы және әлі де басым 4G желісін ұстап тұр. Airtel – тағы бір 4G провайдері. 9Mobile және Dataflex – интернет провайдерлері. Paystack шетелден ақша алатын нигериялықтар тарапынан қолданылады. ULesson орта мектеп оқу материалы ұсынатын платформаны қамтамасыз етеді. Hotels.ng Африка бойынша қонақүйлерді брондауға мүмкіндік береді.

Мұнай өңдеу зауыты

Он жылдар бойы Нигерияда мұнай өңдеу өнеркәсібі болған жоқ, Нигер дельтасындағы заңсыз мұнай өңдеу қондырғыларынан басқа (құрамында крекинг болмағандықтан олар қатты ластануға себеп болады). Сондықтан Нигерия отандық шикі мұнайдан алынған отын, битум, парафин, мотор майы, полипропилен сияқты аяқталған өнімдерді АҚШ немесе Еуропаның мұнай өңдеу зауыттарында өндіруге мәжбүр болды, бұл мыңдаған теңіз шақырымын қамтитын тасымалдау шығындарымен және делдалдардың пайдасына әкелді. Леккидегі мұнай өңдеу зауыты 2023 жылдың желтоқсан айында пайдалануға берілді және толық қуатымен жұмыс істегенде күніне 650 000 баррель мұнай өңдейтіні күтілуде, бұл оны әлемдегі жетінші ірі мұнай өңдеу зауыты етеді. Салыстыру үшін, Ұлыбританиядағы Фоулидегі ең ірі мұнай өңдеу зауыты күніне 270 000 баррель, ал АҚШ-тағы Порт-Артурдағы ең ірі мұнай өңдеу зауыты күніне 607 000 баррель өңдейді. 57 000 адам жұмысқа орналастырылды.

Қалдықтарды өңдеу зауыты

2022 жылдан бері жаңа тыңайтқыш өндіріс орны жылына 3 миллион тонна тыңайтқыш өндіріп келеді (шамамен Германияның тыңайтқыш тұтынуымен тең). Украинадағы соғыс салдарынан 2022 жылы Ресей тыңайтқыштары әлемдік нарыққа енбей қалғандықтан, Нигерия нарықтағы бос орынды толтыруда. Компания иесі Данготе: «Тыңайтқыш нарығы қазір сатушылардың нарығына айналды», – дейді. «Адамдар бізге сатуды өтініштеніп жатыр, ал біз кімге сататынымызды мұқият таңдаймыз».

Фармацевтикалық өнеркәсіп

Нигерия Африканың фармацевтикалық өндіріс қуатының шамамен 60 пайызына ие (2022 жылғы мәлімет бойынша). Нигериядағы ірі фармацевтикалық компаниялар Лагостың солтүстігінде орналасқан. Emzor Pharmaceutical Industries Ltd ең көп қызметкерді жұмысқа алған фармацевтикалық өндіруші болып табылады. Одан кейін Fidson Healthcare Plc, May & Baker Nig. Plc және Swiss Pharma Nigeria компаниялары тұр.

Автомобиль өнеркәсібі

"Nord Automobiles Ltd" компаниясының Лагоста екі құрастыру зауыты бар: Санготедода және Эпеде. Компания өз пластикалық бөлшектерін өндіреді және болашақта болаттан пресс-форма жасауды жоспарлап отыр. Компания сегіз түрлі модель ұсынады. Дегенмен, компанияның негізін қалаушы және бас директоры Олуатоби Аджаи жеткіліксіз сұраныспен және 2023 жылы жергілікті валюта – найраның құнсыздануына байланысты импортталған компоненттер бағасының өсуімен күресіп жатыр. Ол неміс серіктесімен бірге шешімдерді іздеп жүр.

Лекки еркін сауда аймағы

Лекки еркін сауда аймағы – Лекки қаласының шығыс бөлігінде орналасқан еркін сауда аймағы, жалпы ауданы шамамен 155 шаршы километрді құрайды. Оның 30 шаршы километрлік бөлігі өнеркәсіп, сауда, жылжымайтын мүлік дамыту, қойма шаруашылығы мен логистика, туризм және ойын-сауық салаларын біріктіретін көп функциялы аудан ретінде дамытылмақ.

Сауда жәрмеңкелері мен көрмелері

Лагоста екі ірі конгресс залы бар, Эко конвенция орталығы және Лэндмарк орталығы. Эко конвенция орталығының ауданы 5151 м² және 13 кездесу бөлмесі бар. Мысалы, онда Лагос мода жәрмеңкесі өткізіледі. Лэндмарк орталығының ауданы 1004 м² және 8 кездесу бөлмесі бар. Лэндмарк орталығы жыл сайынғы "Medic/Medlab West Africa", "Beauty West Africa" және "agrofood" сияқты шараларды қабылдайды.

Тамақ өңдеу және тарату

Нигерияның ең ірі сыра зауыты, «Нигерия сыра зауыттары» деп аталады және Heineken компаниясының еншілес кәсіпорны болып табылады, Лагос қаласының Сурулере ауданында орналасқан. «Гиннес» сыра зауыты өзінің әйгілі күшті сырасын Икежа ауданында шығарады. Көрінетін болса, орташа нигериялық бұл сусынды орташа ирландиялықтан көбірек ішеді. Екі сыра зауыты да «Лагостың өмір салтының» бір бөлігі болып табылатын алкогольсіз (сонымен қатар «Гиннес» халал) солодовый сусынды өндіреді. Лагос штаты Эпе мен Икороду қалалары арасындағы Кету-Эрейун жерінде «Тамақ логистикасы паркін» салған – бұл Сахарадан оңтүстікке қарайғы Африкадағы ең ірі азық-түлік логистикалық хабы. Жер ауданы 1,2 миллион шаршы метрді құрайды және құрылыстың 2024 жылы аяқталуы күтілуде. Бұрын Нигерия парадақталмаған күрішті экспорттаған, бірақ елдің негізгі тағамы – парадақталған күрішті импорттауға мәжбүр болды. Лагостың шетіндегі Имотадағы бөлшектеу фабрикасы күрішті ішкі өнім ретінде өңдейді. Толыққандай жұмыс істеген кезде, Сахарадан оңтүстікке қарайғы ең ірі зауыт 250 мың адамды жұмыспен қамтып, жылына 2,5 миллион 50 кг күріш өндіруі күтілуде. «Dangote Group» компаниясының бір бөлігі болып табылатын Апапа қант зауыты 2022 жылдың үшінші тоқсанындағы табысын 288,3 миллиард найраға (590 миллион еуро) дейін арттырды, бұл 2021 жылдың үшінші тоқсанымен салыстырғанда 47%-ға көп. Қант зауытының жылдық қуаты 1,44 миллион метрикалық тоннаны құрайды және ол соңғы тұтынушыларды, сондай-ақ «Nestlé Nigeria Plc», «Cadbury Nigeria Plc», «Seven Up Bottling Company Plc» және «Nigerian Bottling Company» сияқты ірі көтерме сатып алушыларды қамтамасыз етеді. Жаңа жеміс-жидек базарында 1004 сауда орыны бар. Онда өз су және электрмен жабдықталуы, асханасы және тұрақтары бар. Объектіні қауіпсіздік қызметкерлері бақылайды. Екі хабтың да мақсаты – азық-түлікпен жабдықтау жылдамдығын арттыру және тағамның тұтынушыға жеткенге дейін ысырапқа келуін азайту.

Ағаш, арақ-шаруашылық

Лагостағы ағаш кесетін зауыт 2022 жылы Око Бабадағы ескі, тығыз орналасқан жерінен Лагостың шетіндегі Тимбервиллге көшірілді, онда заманауи жабдықтар мен мүмкіндіктер бар.

Туризм

Губернатор Раджи Бабатунде Фашоланың бұрынғы әкімшілігі жүзеге асырған қайта жаңғырту жобасынан кейін Лагос Африкадағы және әлемдегі ең ірі қалалардың бірі ретінде, туристер көп баратын маңызды орынға айналуда. Диаспоралық африкалықтар және басқалар, әсіресе Шығыс және Оңтүстік Африкадан, көбінесе Ноливуд көрсеткен Нигерияны түсіну және сезіну үшін Лагосқа келіп тұрады.

Жағажайлар, су спорттары

Лагоста Атлант мұхитының жағасында құмды жағажайлар бар, оның ішінде Элегуши және Альфа жағажайлары. Лагоста сонымен қатар бірнеше жеке жағажай курорттары бар, мысалы, Ландмарк жағажайы және Инагбе Гранд Бич курорты. Лекки көпірінің тікелей жанында, Воле Олатежу көшесінде қайық саяхаттарын ұйымдастырып, каяктерді немесе гидроциклдерді жалға беруге болатын бірнеше компания орналасқан.

Би, сауда, тамақтану

Түнгі клубтар негізінен Виктория аралында, әулетті жандар мен шетелдік қонақтар жиналатын жерде, сондай-ақ Суралередегі Адениран Огусанья көшесінің маңында орналасқан. Атлантика жағалауындағы немесе лагунадағы төбедегі мейрамханалар тамаша тағамдар мен көріністерден бөлек, ыстыққа шыдамай келгенге теңізден салқын жел сыйлайды. 2023 жылдың маусым айында жергілікті валюта – найраның құны төмендегенге дейін Лагоста 10 АҚШ доллары (9,10 евро) бір күнге тойып, сонымен қатар естелік заттар алуға жететін. Стресске төзімді және сауда жасау тәжірибесі барлар электронды базардан және оған жақын Мартин көшесінен танымал брендтердің киімдерін арзан бағаға сатып алады. Лекки өнер және қолөнер базары (Лагос тұрғындары арасында Оба Элегуши базары деп белгілі) – Африка өнері мен қолөнерінің алуан түрлерін ұсынатын ірі сауда орталығы. Нигериядағы ең үлкен өнер базары деп есептеледі.

Парктер мен бақтар

Freedom Park – Нигерияның Лагос аралындағы Лагос қаласының орталығында орналасқан естелік және демалыс саябағы. Бұл жер бұрын Ұлыбритания патшасының Broad Street түрмесі болған. Оны сәулетші Тео Лоусон жобалаған. Саябақ нигериялықтардың тарихы мен мәдени мұрасын сақтау мақсатында салынған. Саябақтағы ескерткіштер Лагостың отарлық мұрасын және Ұлыбритания патшасының Broad Street түрмесінің тарихын еске түсіреді. Ол 2010 жылғы қазан айында Тәуелсіздіктің 50 жылдығын мерекелеуге арнап салынды. Саябақ – ұлттық естелік, тарихи орын, мәдени нысан және өнер мен демалыс орталығы. Қазір жеке адамдар, келушілер және ой-толғаныс үшін тыныш орынға айналған саябақ күнделікті жұртшылыққа ашық. Бүгінде Freedom Park түрлі қоғамдық шаралар мен ойын-сауықтарды өткізу орталығына айналды. Тинубу алаңы (бұрынғы Тәуелсіздік алаңы) – Лагос аралындағы Broad Street көшесіндегі ашық кеңістік, Нигерияның Лагос штаты. Бұл алаң бұрын Ита Тинубу деп аталып, кейін Нигерия тәуелсіздік алғаннан кейін Бірінші Нигерия Республикасының басшылары оны Тәуелсіздік алаңы, сосын Тинубу алаңы деп атады. Тинубу алаңы – Нигериядағы ең танымал алаң. Тафава Балева алаңы – 50 000 адамға сыйымдылығы бар стадион. Британдық кезеңде бұл жерде жарыстар өткізілген, ал 1960 жылы тәуелсіздік жарияланған. Алаң кіреберісінде төрт ақ ат және жеті қызыл бүркіттен жасалған мүсіндер орналасқан. Абужа қаласы Лагостың орнына ел астанасы болғаннан кейін "TBS" күйреуге бет бұрды. Губернатор Бабаджиде Санво Олу стадионды жаңартуға тырысты, бірақ әзірге нәтижесіз болды (2023 жылдың мәліметі бойынша). Ндубуиси Кану паркі – барлық адамдардың демалуға арналған, көгалды кеңістігі.

Жануарлар дүниесі

Лекки қорық орталығы, іс жүзінде Лагос зообағы болып табылады. Ол жаңбырлы орман, мангр және саваннаны қайта жасай беруге тырысатын, қоршалған өсімдік жабынынан тұрады. Мұнда маймылдар, көптеген құстар, жыландар мен крокодилдер кездеседі. Кішкентай мұражайда жануарлардың салынған түрлері қойылған. Бірақ жексенбі күндері ол ұзақ діни қызметтерге пайдаланылады. Туристік сайттардың мәліметінше, ЛКК Лагостағы ең танымал екінші орын (Nike галереясынан кейін, "Өнер" тарауына қараңыз). Луфаси табиғат паркі – Лекки қалалық орман және жануарларды қорғау жобасы. Ол табиғатты сақтап, жануарлар мен жойылу қаупі төнген түрлерді қорғайды. Нолливуд түсіру топтары көбінесе осы паркті түсіру алаңы ретінде пайдаланады.

Басқа туристік нысандар

Таква шығанағы – Лагос портына кіретін және шығатын кемелерді тамашалауға, сондай-ақ су спортымен айналысуға болатын танымал шығанақ. Егер сізде жеке яхта болса, осы жерге баруға кеңес береміз. Фестик қаласы.

ЛГБТ-қа бейім емес

Лагос өзінің жанды түнгі өмірі мен басым өмір сүру қуанышына қарамастан, Нигерияның барлық қалалары сияқты "ЛГБТ-қосымша емес". Нигерияның 2014 жылғы заңнамасы әлемдегі өте қатал қысым көрсету жүйелерінің бірі болып табылады. Гомосексуалистер, сондай-ақ олардың "жақтастары", мысалы, басқа елде бір жынысты некеге қатысқан адамдар немесе гомосексуал жұпқа бөлме ұсынған қонақ үй қызметкерлері, теориялық тұрғыдан алғанда, 15 жылға дейін түрмеге отырғызылуы мүмкін.

Мәдениет

Лагос – Нигерияның мәдени орталығы. Порт қаласы және британдық отарлаудың бастапқы нүктесі ретінде, батыс ықпалы мұнда басқа Нигерия қалаларына қарағанда күштірек. Нигерияның барлық этникалық топтары осы мегаполистің құрамында кездеседі, олардың көпшілігі йорубалар. Қаладағы музыка және кино индустриясы – елдің динамикалық орталықтары және халықаралық деңгейде танымал.

Монументалды ғимараттар

Лагостағы өте әсерлі ғимарат – Ұлттық өнер театры, оның негізі сопақша келген. Ұлттық өнер театрының қайта жаңарту жұмыстары 2023 жылдың наурыз айында аяқталды. Лагос жеңіл темір жолының жаңа "көк желісі" арқасында Ұлттық театрға қазір оңай жете аласыз. "Ұлттық театр" станциясы театр ғимаратына өте жақын орналасқан. Лагоста жиі суретке түсірілетін тағы бір құрылыс – Лекки-Икойи байланыс көпірі, немесе жай ғана: Лекки көпірі. Мәсіх соборы Лагостың ең ескі бөлігінің орталығында орналасқан. Англикан шіркеуі 1867 және 1869 жылдар аралығында, британдық отаршылдық билік орнағаннан кейін салынып біткен. Барлық Ұлттардың Синагога шіркеуі 2004 жылы салынған.

Өнер

Nike Art Gallery – Лагостағы сурет галереясы, оның иесі – Nike Davies Okundaye. Бұл галерея, Батыс Африкадағы осындай галереялардың арасында ең ірісі болуы мүмкін. Ол бес қабатты ғимаратта орналасқан және Нигерияның әртүрлі суретшілерінің, мысалы, Жозефин Обо Маклиодтың 8000-ге жуық әртүрлі өнер туындыларын қамтиды. Red Door Gallery африкалық заманауи өнерге маманданған. Ovuomaroro Studio және галереясы Лагостағы ең көне сурет галереяларының бірі. Патти Чидиак Мастрогианниске тиесілі Alexis Galleries Виктория аралында орналасқан. 2011 жылы құрылғаннан бері Alexis Galleries Нигерияның заманауи стильдерін – сурет салу, кескін салу, аралас техникадағы туындыларды және мүсіндерді таныстырумен және таратумен айналысады. Оның мақсаты – Нигерияның өнер ортасын нығайту және қолдау. 2002 жылы Лагос Documenta 11 көрмесінің Африка платформасы болып таңдалды.

Мұражай

Лагос аралындағы Оникан қаласындағы Ұлттық мұражайда археологиялық және этнографиялық коллекциялар, сондай-ақ дәстүрлі өнер туындылары бар. Жанындағы қолөнер орталығында нигериялық қолөнер бұйымдарын сатып алуға болады. Аралдың Жанкара базарында бағасы саудаласып алуға рұқсат етіледі. Бұл жерде дәмдеуіштер, басылған мақта және қолмен тоқылған маталар, сондай-ақ былғарыдан жасалған заттар ұсынылады. Джон К. Рэндл орталығында 2023 жылы ашылған йоруба мәдениетіне арналған көрме орналасқан. Кураторлар суретшілер, жазушылар, қолөнершілер, тарихшылар және әңгімешілермен тығыз жұмыс істеп, йоруба мәдениетінің байлығын бөліседі. Джон К. Рэндл орталығы – бұл жаңа, ішінара интерактивті музей. Ол батыстық мұражайлардың қазіргі тәжірибесін йоруба дәстүрінен шабыттанған жаңа әңгімелеу формаларын ұсыну үшін бейімдейді. Ол йоруба халқының материалдық және материалдық емес мәдениетін сақтау, жақсарту және насихаттау арқылы мәдени мұрасын құрметтейді. Орталық дәстүрлі мұражайдан ерекшеленетін көптеген экспонаттарды жинақтайды. Джон К. Рэндл орталығы йоруба жәдігерлерін еуропалық мекемелерден қайтарып алуда маңызды рөл атқарады. Калакута Республикасы – марқұм музыкант Фела Кутиге құрмет көрсету үшін ашылған мұражай. Сонымен қатар, Mindscape балалар мұражайы да айтуға лайық. 2015 жылдан бері ол Нигериядағы ең бірінші балалар мұражайы болып есептеледі. Оның мақсаты – балалардың әлеуметтік байланысын дамыту және табиғи қызығушылықтарын арттыру.

Өнер көрсету

МУСОН орталығы (Нигерияның музыкалық қоғамы) – театр / өнер көрсету залы. МУСОН нигериялық және батыстық жанрлардағы концерттерді үнемі ұйымдастырады. Оның хоры 1995 жылдан бері, ал симфониялық оркестр, сол кезде Нигериядағы жалғыз кәсіби симфониялық оркестр, 2005 жылдан бері тамырағын жайды. Екеуі де жыл сайынғы МУСОН фестивалінде және Қоғамның концерттік маусымында тұрақты түрде өнер көрсетеді.

Фестивальдар

Лагоста әр түрлі айларда мерекелер өтеді. Бұл - қаңтарда Лагоста өтетін карнавал, наурыз айында Эко халықаралық кинофестивалі, сәуір айында Лагостағы қара нәсілділер мұрасы карнавалы, қараша айында Лагостағы фотофестиваль, қараша айында Кітап және өнер фестивалі, желтоқсан айында Лагостағы тағам фестивалі. Лагоста джаз фестивалі джазға баса назар аударған, барлық жанрдағы музыканы ұсынады. The Experience – евангелистік House of the Rock шіркеуі Талева Балева алаңында желтоқсанның бірінші жұмасында өткізетін, дыбыс деңгейі жоғары gospel концерті. Құлақ сақтағыштары мен аса ынталы жандарға төзімділік таныту ұсынылады. Эйо карнавалы – Огун штатының Иперу-Ремо қаласында бастау алған, мерзімі белгілі емес фестиваль.

Ас мәзірі

Лагостағы белгілі тағамдардың қатарына жергілікті дәмділіктер жатады, мысалы, эба және эгуси; амала және эведу; жолоф (көбінесе тойларда дайындалатын тағам); офада күріш; банан (жергілікті тілде ддо деп аталады); бұршақ; суя (тәтті немесе дәмділенген еттен жасалған шашлык немесе қуырылған сиыр еті), оны жергілікті клубтар мен барларда суық сырамен бірге ішеді; және кассавадан жасалған эба, көкөністермен және түрлі дәмдеуіштер мен шөптер қосылған сорпалармен жейді. Басқа тағамдардың ішінде ям ұнынан жасалған иян (амала); әдетте түрлі көкөністермен берілетін ассаро; эгуси (қарбыз шұпасы) сияқты жергілікті тағамдардан бастап, еуропалық, Таяу Шығыс және Азия тағамдары да бар.

Музыка

Лагос Африка құрлығында музыкалық өнерімен танымал. Лагоста жанды түнгі өмір дамыған және сакара музыкасы, нигериялық хип-хоп, хайлайф, джужу, фуджи және афробит сияқты әртүрлі стильдер туды. Джеймс Браун 1970 жылы Лагоста өнер көрсетті. Wings тобымен бірге Пол Маккартни 1973 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Лагостағы EMI студиясында «Band on the Run» атты Beatles тобынан кейінгі бесінші альбомын жазды. Қалада өнер көрсеткен басқа шетелдік музыканттар: Шон Пол, Снуп Дог, 50 Cent, Акон, Джарул, Ашанти, Ашер, Шагги, R Келли, Карди Би, Мигос, әсіресе Star Mega Jam кезінде; Шакира, Джон Легенд, Людакрис, Буста Раймс, Boyz II Men, T Pain, Брайан Макнайт, Jay-Z, Мэри Дж. Блайдж, Бейонсе, Бренди, Сиара, Кери Хилсон және Лаурин Хилл.

Фильм

Сурулере ауданы – Нигерия киноиндустриясының орталығы, көбінесе Нолливуд деп аталады. Лагос қаласы көптеген фильмдердің түсірілім орны және оқиғалардың өтетін жері болып табылады. Қала отандық және шетелдік көркем фильмдерде көрсетіледі. Көптеген фильмдер Лагостың Фестак ауданында түсіріледі, онда сонымен қатар Дүниежүзілік қара өнер фестивалі өткізілген. 2016 жылғы «Капитан Америка: Азамат соғысы» фильмінде Лагоста өтетін бір көрініс бар. Испанияның «La unidad» (2020–2023), британдық «The last tree» (2019) және АҚШ-Испанияның «The Way, Chapter 2» драмалық сериалдары да Лагосты түсірілім алаңы ретінде пайдаланады. Дэнни Гловердің «93 күн» фильмі 2014 жылы Лагостағы Эбола індетінің шын оқиғаларға негізделген, бірақ біршама мелодрамалық бейнелеуін көрсетеді және түпнұсқалық жерлерде түсірілген. Нигерияның «Фигурина» триллерінің табысынан кейін, нигериялық фильмдер жоғары сапалы және коммерциялық тұрғыдан сәтті туындыларға көбірек назар аудара бастады. Бұл өз кезегінде Нигериядағы кассалық жиынқыштар бойынша жаңа рекордтарға әкелді (2009: «Фигурина», 2013: «Сары күннің жартысы», 2016: «Той тойы»).

Спорт

Футбол Лагостың ең танымал спорты. Лагостың көрнекті футбол клубтарына Bridge Boys F. C., MFM F. C. және First Bank кіреді: екеуі де Нигерия Ұлттық лигасында, Нигерия футболының екінші лигасы деңгейінде ойнайды. Нигерияның Ұлттық футбол құрамасы, сондай-ақ «Супер бүркіттер» деп аталады, бұрын өздерінің барлық үй матчтарын Лагостағы Сурулередегі Ұлттық стадионда өткізетін; кейінрек, ойындар Абужадағы жаңа Ұлттық стадионда біраз уақыт бойы ойналды; алайда, қазіргі кезде ойындар көбінесе Уйодағы жаңа Годсвилл Акпабио халықаралық стадионында өтеді, ол «Супер бүркіттердің» ресми үй стадионы болып табылады. Лагос 1973 жылы 2-ші Бүкіл Африка ойындарын қабылдады.

Өмір сапасы

2018 жылы өмір сүру сапасы бойынша қалалардың рейтингісінде Лагос әлем бойынша саралған 231 қаланың арасында 212-ші орынға ие болды. 2023 жылы Statista Research Department жүргізген әлемдік сауалнамада Лагос өмір сүру сапасы ең төменгі қалалар тізімінде Маниладан кейін екінші орынды алды. Өмір сүру сапасы индексінің мәні сегіз кіші индекстен құралған. Нақтылау үшін, елдердің немесе қалалардың индекс тізімдері көбінесе нақты расталатын немесе жергілікті жиналған деректерге емес, еуропалықтар мен Солтүстік Америкалықтардың жеке пікірлеріне негізделгенін атап өткен жөн. Мысалы, Transparency International-дың Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексі (CPI) өзінің анықтамасында "кәдімгі адамдар мен сарапшылардың қабылдауына негізделген, ал нақты тәжірибе мен оның талдауына емес" дейді. Кейбір сыншылар бұл индекстер Батыс елдерінің әдебиеттік көзқарасын сандық түрде бейнелейді деп санайды.

Әлеуметтік жағдай, бейресми экономика

Лагоста тұратын адамдар арасында байлықтың үлкен спектрі бар. Ол өте байлардан өте кедейлерге дейін жетеді. Лагос Нигерияның барлық аймақтарынан және одан да алыс елдерден жақсы өмір іздеген көптеген жастар мен отбасыларды тартты. Лагостың кейбір аудандарындағы тұрғындардың өмір деңгейі Нигерия мен Африкадағы ең жоғары деңгейлердің біріне жатады. Лагос үшін де, бүкіл аймақ үшін де жұмыссыздық, ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен табыс туралы сенімді деректерге қол жеткізу қиын, сондықтан оларды басқа мақалаларда келтірілген мәліметтермен (мысалы, алдыңғы тарауды қараңыз) күмәнмен қабылдау керек. Мұның себебі – Батыс Африкада кең таралған «бейресми экономика» (оны «көлеңкелі экономикамен» шатастырмау керек). Традициялық жалақылы еңбекпен қамтудың жеткіліксіздігі адамдарды басқа жерде жұмыс іздеуге итермелейді. Бұл экономиканың бейресми секторына пайда әкеледі, онда ең төменгі жалақы жоқ, жұмысшылар салық төлемейді, демалыс немесе еңбек құқықтарынан айырылған және көбінесе қауіпті жағдайларда жұмыс істейді. Халықаралық валюта қорының мәліметінше, Лагос штатында ғана бейресми экономикада шамамен 5,5 миллион адам жұмыс істейді, бұл Лагос жұмыс күшінің үштен екі бөлігін құрайды. Лагостың көшелерінде сатушыларды, қолөнершілерді, дүкендерді, шағын және микро кәсіпорындарды, ортақ таксилерді, үш дөңгелекті және мотоциклдерді (окада жүргізушілерін), үй қызметшілерін, базар саудагерлерін кездестіруге болады. Нигерияның әр штатында қылмыскерлер, діни экстремистер (мысалы, Боко Харам) және полиция тарапынан жасалған шабуылдар салдарынан қанды қылмыстар (кісі өлтіру, қасақана зиян келтіру және т.б.) тіркеледі. NST мәліметтеріне сәйкес, Нигерияның ең ірі екі қаласы – Лагос және Кано, кісі өлтіру көрсеткіштері бойынша ауылдық аймақтардан әлдеқайда қауіпсіз. Лагос штатында NST соңғы 24 айда (2023 жылдың шілдесіне дейін) 135 мұндай зорлық қылмысы тіркелді, яғни әр миллион тұрғынға жылына 5,6 адам өлтірілді (салыстыру үшін, Ұлыбританияның 2022 жылғы қылмыс статистикасы миллион тұрғынға 10 кісі өлтіруін көрсетсе, Түркияда бұл көрсеткіш 24-ті құрады). Нигерия бойынша бұл көрсеткіш 93-ке жетеді, ал оның 62%-ы полиция күштерімен жасалған қылмыстарға (көбінесе өздігінен әрекет етуге) байланысты. Боко Харам Лагоста (2023 жылға қарай) аз ғана рөл атқарады. Білім беру жүйесі бүкіл елде (сондай-ақ Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығының көптеген мүшелерінде) қолданылатын 6-3-3-4 жүйесіне негізделген. Білім беру деңгейлері: бастауыш мектеп, кіші орта мектеп (JSS), жоғары орта мектеп (SSS) және университет. Барлық балаларға негізгі білім беру ұсынылады, қазіргі уақытта алғашқы тоғыз жылға ерекше назар аударылуда. Нигериядағы көптеген мектептер федералды қаржыландырылады және көбінесе интернат болып табылады. Мысалдар: Одогболу (FGCOdogbolu) федералды мемлекеттік колледжі, Сагаму (FGGCSagamu) федералды мемлекеттік қыздар колледжі және Кано (FGCKano) федералды мемлекеттік колледжі. Лагос штатының өзі де федералды қаржыландырылатын бірнеше жоғары мектепке ие, атап айтқанда, FGC Лагос деп белгілі Федералды үкіметтік колледж Иджаникин, Лагос Король колледжі және Лагос Королева колледжі. Лагоста мемлекеттік және жеке секторлармен басқарылатын орта білімнен кейінгі білім беру мекемелері, университеттер және кәсіптік оқу орындары бар.

There is a huge spectrum of wealth distribution among the people that reside in Lagos. It ranges from the very wealthy to the very poor. Lagos has attracted many young people and families seeking a better life from all other parts of Nigeria and beyond. In some parts of Lagos, residents have one of the highest standards of living in Nigeria and in Africa. Reliable data on unemployment, income below the subsistence level, etc. are hardly available for Lagos as for the whole region and must be taken with scepticism where they are provided, e. g. in other articles (see also the previous chapter). The reason for this is the widespread "informal economy" (not to be confused with "shadow economy") in West Africa. Insufficient jobs in traditional wage labour force people to look for work elsewhere. This benefits the informal sector of the economy, where there is no minimum wage and workers pay no taxes, have no holiday or labour rights and often work in unsafe conditions. According to the International Monetary Fund, about 5.5 million people are employed in the informal economy in Lagos State alone about three quarters of Lagos' workforce. Throughout Lagos, one can observe street vendors, artisans, sellers, small and micro enterprises, shared taxis, tricycles and motorbikes (okada drivers), domestic workers, market traders continuously records homicides (murder, manslaughter, etc.) by criminals, religious zealots (such as Boko Haram) and police attacks in Nigeria for each state. Strikingly, according to the NST, Nigeria's two largest cities, Lagos and Kano, are significantly safer than rural areas when it comes to homicides. For Lagos State, the NST shows 135 such violent deaths in the past 24 months (as of July 2023), or 5.6 annually for every million inhabitants (for comparison, the United Kingdoms' crime statistics in 2022 counted 10 homicides per million inhabitants or Turkey's 24). For Nigeria as a whole, this figure is 93, with 62% of these cases attributable to police violence (mainly vigilante justice). Boko Haram plays a negligible role (as of 2023) in Lagos. The education system is the 6 3 3 4 system, which is practiced throughout the country (as well as by many other members of the Economic Community of West African States). The levels are Primary, Junior Secondary School (JSS), Senior Secondary School (SSS), and university. All children are offered basic education, with a special focus now on the first nine years. Many of the schools in Nigeria are federally funded and usually are boarding schools. A few examples are the Federal government college Odogbolu (FGCOdogbolu), the Federal government girls' college Sagamu (FGGCSagamu), and the Federal government college Kano (FGCKano). The state of Lagos has its own federally funded high schools namely Federal government college Ijanikin also known as FGC Lagos, King's College Lagos, and Queen's College Lagos. Lagos is home to postsecondary schools, universities, and other vocational institutions that are either operated by the government or private entities.

Кәсіптік мектептер

Индустриялық технология институты (IIT): 2000 жылы құрылған IIT – мұқтаж отбасылардан шыққан жас жігіттерге арналған техникалық кәсіптік оқу орны. Оның білім беру моделі дуальді оқыту жүйесіне негізделген.

Денсаулық сақтау

Лагоста көптеген ауруханалар мен медициналық мекемелер бар. Нигерияның ең көне ауруханасы осы қалада орналасқан, сондай-ақ Батыс Африкадағы алғашқы әуемен жұмыс істейтін шұғыл медициналық көмек қызметі де осы қалада құрылды. Лагостың денсаулық сақтау жүйесі мемлекеттік және жеке секторларға бөлінген, олар медициналық қызметтерді біріншілік, екіншілік және үшіншілік деңгейде ұсынады.

Көлік

Лагоста Батыс Африкадағы ең ірі және кеңейген жол желілерінің біріне ие. Сонымен қатар, қала маңындағы пойыздар және бірнеше паром қызметтері де бар. Қаланың географиялық ерекшеліктері мен өте қарқынды халық өсіміне байланысты, сағат түскісі мен кешкі уақытта тас жолдар көбінесе тығырылып қалады. Лагос көптеген тас жолдар мен көпірлер арқылы да байланысты.

Автомобиль жолдары

Лагос-Ибадан және Лагос-Абеокута тас жолдары қаланың солтүстігіндегі бақыланатын маңызды тас жолдар болып табылады және Ойо штатына, тиісінше Огун штатына қатынау үшін штараралық тас жолдар қызметін атқарады. Батысқа қарай, тығырылған Лагос-Бадагри тас жолы Фестиваль Таун сияқты шеткі қалаларға қызмет көрсетеді, ол 1977 жылғы Қара өнер мен мәдениет фестивалінің өтетін орны болған. Лагостың коммерциялық орталық және порты ретіндегі маңыздылығы және оның стратегиялық орналасуы Нигерияның ұлттық тас жолдарын пайдаланатын үш Транс-Африкалық тас жолының соңғы нүктесі болуына себеп болды. Транс-Батыс Африкалық жағалау тас жолы қаладан Бадагри тас жолы арқылы Бенинге және одан әрі Дакар мен Нуакшотқа дейін созылады; Алжирге дейінгі Транс-Сахара тас жолы, құрылысы аяқталуға жақын, қаладан Лагос-Ибадан тас жолы арқылы шығады.

Жергілікті қоғамдық көліктер

Лагос қалалық көлік басқармасы (LAMATA) қоғамдық көлік жүйесіне жауапты. 2021 жылдан бері автобусқа немесе жеңіл рельстік көлікке төлем қолма-қол ақшасыз, тек қоғамдық көлік картасы арқылы жүзеге асырылады. Бұл картаны BRT және LBSL автобустарында теңдей пайдалануға болады. Қоғамдық көлік картасын Лагос штатындағы автобус терминалдарындағы билет сату кассаларынан сатып алуға болады.

Қалалық автобустар

Лагоста екі қалалық автобус компаниясы бар: BRT (Лагос автобус жылдам транзит жүйесі) және LBSL (Лагос автобус қызметі). Қалалық автобустар кондиционермен жабдықталған. (Дегенмен, Covid індеті кезінде кондиционер үнемі өшіріліп тұруға тиіс болды.) BRT 2008 жылы қолданысқа енгізілді. BRT банк карталарымен электронды төлемді ұсынады. Екі маңызды жолда (Икороду жолы және Фуншо Уильямс даңғылы) BRT автобустары үшін арнайы автобус жолағы құрылды. BRT Ashok Leyland және Yutong сияқты түрлі автобус маркаларын пайдаланады. Primero Transport Services (PTS) Ltd. BRT автобустарын басқаратын жалғыз оператор болып табылады. LBSL 2019 жылы қолданысқа енгізілді. LBSL бразилиялық Marcopolo автобустарын пайдаланады. Қалалық және қашықтықтан жүретін автобустардың орталық терминалы – Ошоди автобус терминалы, ол алыстан көрінеді. Бұл Батыс Африкадағы ең ірі автобус станциясы және 2019 жылы жұмысын бастады. Лагос көлік департаменті, LAMATA, 2023 жылдың мамыр айында Лагосқа электр автобустарын енгізді.

Темір жол көлігі

2021 жылдың маусым айынан бастап Лагоста Ибаданға дейін екі жол бар, стандартты габариттегі теміржол және Моболаджи Джонсон атты заманауи басты станциясы бар. Лагос-Ибадан пойызы әр жұма және сенбі күндері үш рет қатынайды, бұл пойыздар Мобаджи Джонсон теміржол станциясынан кетеді. Жолаушылар жұма күні сағат 20:00, 12:00 және 16:00-да Ибаданға баруға мүмкіндік алады, ал сенбі күні пойыздар сағат 08:00, 13:00 және 18:00-де кетеді. Лагос-Ибадан пойызының кестесі дүйсенбіден бейсенбіге дейін және жексенбі күні сағат 08:00 және 16:00-да болады. Билеттер тек кассада және қолма-қол ақшамен төленеді (2023 жылғы мәлімет бойынша), бірақ электронды билеттер "жақын арада" енгізіледі. Оператор – Нигерия теміржол корпорациясы.

Ортақ таксилер

Көліктің танымал түрі – "Данфо" деп аталатын сары микроавтобустар. Көбінесе VW T3 немесе LT үлгісіндегі сары автобустар қаланың ерекше белгісіне айналған. Олар белгілі бір бағыттармен қатынайды, бірақ кестесіз, көбінесе бірлесіп жүретін такси принципімен жұмыс істейді.

Паромдар

Тұрғындардың айтуынша, Лагоста жұмысқа машинамен бару пароммен барудан алты есе ұзаққа созылады. 2021 жылы Паром басқармасы айына шамамен екі миллион жолаушыны тіркеді. Five Cowries Terminal – Лагостағы паромдық операциялар үшін орталық терминал. Терминал Лагос аралы мен Виктория аралы арасындағы лагунада орналасқан және 2018 жылдың 30 тамызында қолданысқа берілді. Five Cowries сонымен қатар Лагос штатының Су жолдары басқармасының (LASWA) бас кеңсесі болып табылады. Мұнда кемежай, мейрамхана, бар, әкімшілік кеңселер, билет кассалары, күту залы, дәретханалар, лифт, конференц-зал және банкоматтар бар. Жеке тұлғалар мен басқа операторларға тиесілі қайықтар да кемежайға тоқтайды. Терминалда 800-ден астам көлікке арналған көп қабатты тұрақ бар. Көп қабатты тұрақ терминалдың артында (лагунадан көрінетіндей) орналасқан және терминалмен тікелей байланысты. Терминал есік алдында бағанасыз салынған, сондай-ақ мүгедектерге арналған дәретхана да бар.

Әуе қатынасы

Лагос қаласын Африкадағы ең ірі және көлемді әуежайлардың бірі – Муртала Мухаммед халықаралық әуежайы қызмет көрсетеді. MMIA – Нигерияның басты халықаралық әуе қақпасы. Әуежай тарихы отарлық кезеңге, шамамен Екінші дүниежүзілік соғыс тұсына дейін барып жетеді. Халықаралық әуежай терминалы 40 жыл бұрын, 1978 жылы салынды және пайдалануға берілді. Терминал ресми түрде 1979 жылдың 15 наурызында ашылды. Бұрын әуежай Лагос халықаралық әуежайы деп белгілі болған. Алайда, ол 1976 жылы қайтыс болған Нигерияның бұрынғы мемлекет басшысы, генерал Муртала Мухаммедтің құрметіне қайта аталды. Әуежай терминалы 1970 жылдардан бері бірнеше рет жаңартылды, бірақ ең радикалды өзгерістері 2013 жылы, Федералды үкіметтің ел бойынша әуежайларды қайта жаңғырту/жөндеу бағдарламасын іске қосудан кейін басталды. Сол жұмыстар аясында 2014 жылдың соңына қарай MMA күту залы бұрынғы көлемінен төрт есеге дейін кеңейтілді және сағатына 1000-нан астам жолаушыны қабылдай алатын жаңа жолаушы тасымалдау конвейерлік жүйелері орнатылды. 2023 жылдың сәуір айында Федералды үкімет Лекки-Епе халықаралық әуежайының құрылысына келісім берді.

Қайта өңдеу / қалдықтарды басқару

Лагоста қалдықтардың тек 40 пайызы жиналады және оның 13 пайызы ғана қайта өңделеді. Мегаполисте күн сайын 13 000 тонна қалдық пайда болады. Кейбір тұрғындар өз қалдықтарын өртеп жібереді, бұл ауаның ластануын күшейтеді. Су таратқыш желідегі су көбінесе ластанған. Лагунадағы бастапқы су тым лас болғандықтан, қала суын Огун және Ово өзендерінен алады. Лагостағы нашар су сапасы туралы пікірталас көп жылдар бойы жүріп келеді. Сонымен қатар, тұрғындардың үлкен бөлігі құбырлы су мен санитарлық талаптар орындалмаған шалғай аудандарда тұрады.

Қалдықтар

Тиімді кәріз жүйесі жетіспейді. Жаңбыр суы кәріз суын ашық кәріз жүйесіне құйып жібереді. Бұл су ластағыш заттарды өзендерге және лагунаға әкеледі. Кәріз суы сондай-ақ, ақаулы септиктер мен дәретханалардан сіңіп, жер асты суларына да түседі. Ластанушы заттар құдықтар мен терең бұрғылау арқылы алынған суды ластауы мүмкін. Көшеде сауда жасайтын сатушылардың сатқан суы да осы көздерден алынатындықтан, зардап шегуі мүмкін.