Кіріспе

Адо-Экити – Нигерияның Экити штатының астанасы. Нигерияның оңтүстік-батысындағы Экити орталық сенаторлық округінің бас қаласы.

Тарих

Адо-Экити – ежелгі қала, оның негізін Біритиколудың ұлы Эви Авамаро қалаған. Авамаро (тынышсыз) әкесі Эви Апа Биритиколу және ағасы Оранмиянмен бірге Иле-Ифеден Ита Орогунға және Бенинге, қазіргі Акуредегі Обо-Иледе Олобамен қысқа уақыт болғаннан кейін аттанды. Оранмиян (Бениннің Обасы) мен Биритиколу бастапқыда Бенин ормандарында қоныстанды, бірақ халық арасындағы дау-жанжалдар оларды бөліп, Биритиколу батысқа қарай Утамоди (Оке Папа) жерінде жаңа мекен іздеуге мәжбүр етті. Эви Биритиколу мен оның бір ұлы онда билік етті. Ұзақ көші-қон кезінде Удоани (Идо Ани) және Агбадода қысқа тоқтағаннан кейін Эви Авамаро Илесунға (қазіргі Адо-Экити) көшіп келді. Эви Авамаро Агбадодан кеткенде, бірнеше ақсақалдар демалу үшін қалды және осы елді мекенге Агба Адо (Ақсақалдар лагері) – бүгінгі Агбадо-Экити деген ат берді.

Халық саны мен демографиялық көрсеткіштері

2006 жылы халық саны 308 621 адамды құрады. Адо-Экити халқы негізінен Ёруба халқының Экити тайпалық тобына жатады.

Климат

Адо-Экитиде жаңбырлы маусым ылғалды, ауыр және бұлтты, ал құрғақ маусым жылы, ылғалды және жартылай бұлтты болады. Жылдық орташа температура 64-тен басталып, көтеріледі, сирек 58-ден төмен түседі немесе 95-тен жоғарылайды. Жағажай/бассейн көрсеткіші бойынша, Адо-Экитиге ыстық ауа-райымен айналысу үшін ең қолайлы уақыт қарашаның басынан ақпанның соңына дейін.

Температура

Қаңтардан сәуірге дейін Адо-Экитиде ыстық маусым болады, ал наурыз айы ең ыстық ай. Маусымнан қазанға дейін созылатын салқын маусымда тамыз айындағы орташа ең төменгі және ең жоғары температуралар ең төмен болады. Адо-Экитиде жеке меншік университет – Афе Бабалола университеті (Адо-Экити), политехникалық институт – Федералдық политехникалық институты (Адо-Экити), Федералдық университет Ойе (FUOYE), Ойе-Экити, жеке меншік политехникалық институт – Crown Polytechnic, Одо (Адо-Экити), Исан-Экитиде мемлекеттік политехникалық институт – Ekiti State Polytechnic (Исан-Экити) орналасқан.

Экити штатында тағы бір мемлекеттік университет бар – Бамидели Олумилуа білім беру университеті (Икере-Экити) және жеке меншік университет – Venite University (Илоро-Экити).

Ластану

Экити штатының губернаторы Биодун Оебанжи, су жолдарының арналарын кеңейту және су ағындарынан тазалау жұмыстарының олардың аудандарына дейін жалғасуы тұрғындарды алаңдатып отыр. Бұл, Адо-Экити қаласының әртүрлі аймақтарында су тасқынының алдын алу мақсатында жүргізіліп жатқан жұмыстың бір бөлігі. Губернатор, Адо-Экитиде «Дүниежүзілік қоршаған орта күні» мерекесінде сөз сөйлеген доктор Акинтунде Акинюгха арқылы, тұрғындарды жеке гигиена мен қоршаған ортаны таза ұстау әдеттерін қалыптастыруға үйретудің қажеттігін баса айтты. Бұл жұмыс барысында 14 километрден астам су жолы тазартылды.

БАҚ және экономика

Адо-Экитиде Нигерия телеарнасы Адо-Экити, Экити мемлекеттік телеарнасы (BSES), Радио Экити 91.5 fm, FRCN Progress Fm, Fresh Fm, Midas Radio, Abuad Radio, Voice Fm, Ayoba Fm, People's Fm, New cruise Fm сияқты жергілікті медиа станциялары бар. Адо-Экитиде түрлі коммерциялық кәсіпорындар қызмет етеді. Қала – қызанақ, маниока, дәнді дақылдар және темекі өсірілетін шаруашылық тауашажайының сауда орталығы. Мақта да тоқу үшін өсіріледі.

Дәстүрлі көшбасшы

Қазіргі Эви немесе Адо-Экити әкімі – Руфус Аладесанми III, ол 1990 жылы Самуил Адейеми Джордж Аделабу I-ден кейін таққа отырды.