Кіріспе
1950 жылдан бергі театр жанры. Аңғарлылық театры (teɑtʁ(ə) də lapsyʁd) – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1950 жылдардың соңында, негізінен еуропалық драматургтер жазған абсурдистік көркем шығармаларға берілген атау. Бұл сонымен қатар пьесалардың көрсететін театр стиліне қатысты термин. Пьесалар көбінесе экзистенциализм идеяларына ден қояды және адам өмірінің мәні мен мақсаты жоқ болғанда, сондай-ақ байланыс үзілгенде не болатынын көрсетеді. Пьесалардың құрылымы әдетте дөңгелек болып келеді, соңы бастауымен бірдей. Логикалық құрылым мен дәлелдер орнына иррационалды және логикасыз сөздер, соңында – үнсіздікке жол береді.
The theatre of the absurd ( teɑtʁ(ə) də lapsyʁd) is a post–World War II designation for particular plays of absurdist fiction written by a number of primarily European playwrights in the late 1950s. It is also a term for the style of theatre the plays represent. The plays focus largely on ideas of existentialism and express what happens when human existence lacks meaning or purpose and communication breaks down. The structure of the plays is typically a round shape, with the finishing point the same as the starting point. Logical construction and argument give way to irrational and illogical speech and to the ultimate conclusion—silence.
Этимология
1960 жылы сыншы Мартин Эслин "Абсурд театры" атты эссесінде бұл терминді қолданды, ол драматургтер Сэмюэл Беккет, Артур Адамов және Евгений Ионескоға назар аударумен басталады. Эслин олардың пьесаларының ортақ белгісі – "абсурд" екенін айтады, Эслин Ионесконың сөзін келтіріп: "абсурд – мақсаты, жолы немесе міндеті жоқ нәрсе" деп түсіндіреді. Француз философы Альбер Камю 1942 жылғы "Сизиф аңызы" атты эссесінде адамның жағдайын мағынасыз және абсурд деп сипаттайды. Осы пьесалардағы абсурд – адамның мағынасы жоқ көрінетін әлемге реакциясы, немесе көрінбейтін сыртқы күштер бақылап тұрған немесе қауіп төндіретін қуыршақ ретіндегі адам бейнесі. Бұл стиль алғаш рет Евгений Ионесконың "Балдақ сопрано" (1950) пьесасы арқылы танымал болды. Бұл термин көптеген пьесаларға қолданылғанмен, олардың кейбіреулерінде ортақ сипаттамалар бар: кең көлемді комедия, көбінесе водевильге ұқсас, қорқынышты немесе трагедиялық суреттермен үйлескен; үмітсіз жағдайға түскен, қайта-қайта мағынасыз әрекеттер жасауға мәжбүр болған кейіпкерлер; клишелерге, сөз ойындарына және ақылға сыймас нәрселерге толы диалогтар; айналмалы немесе абсурдты түрде кеңейтілген сюжеттер; реализмді пародизациялау немесе "жақсы жасалған пьеса" тұжырымын жоққа шығару. Эсслин "Абсурд драма" (1965) кітабына жазған кіріспесінде былай деді: "Абсурд театры діни немесе саяси догманың ыңғайлы нанымдарына шабуыл жасайды. Ол көрерменін немқұрайлылықтан оятып, осы авторлардың көзімен қарағанда адам жағдайының қатал шындығымен бетпе-бет кездестіруді мақсат етеді. Бірақ бұл хабардың артындағы күш – үмітсіздік емес. Адамның барлық құпиясы мен абсурдтығын қабылдауға шақыру, оны қадір-қасиетпен, абыроймен, жауапкершілікпен көтеру, өмірдің құпиясына оңай шешім жоқ екенін, адам ақыр соңында мағынасыз әлемде жалғыз екенін еске салу. Жеңіл шешімдерден және жұбатушы иллюзиялардан құтылу ауыртпалы болуы мүмкін, бірақ ол еркіндік және жеңілдік сезімін қалдырады. Сондықтан да Абсурд театры үмітсіздіктің көз жасын емес, азаттықтың күлкісін тудырады.
Шығу тегі
"Абсурд театрының" бірінші басылымында Эсслин француз философы Альберт Камюдың "Сизиф туралы аңыз" атты эссесін келтіреді, себебі ол адам жағдайын сипаттау үшін "абсурдтық" сөзін пайдаланады: "Кейде бірден иллюзиялар мен жарықтан айырылған әлемде адам өзін жат сезінеді. Адам мен оның өмірі, актер мен оның декорациясы арасындағы бұл ажырасу, шынымен де абсурдтық сезімін құрайды". Эслин осы қозғалыстың төрт көрнекті драматургін – Сэмюэл Беккет, Артур Адамов, Эжен Ионеско және Жан Жене – деп таныстырады, ал кейінгі басылымдарда ол бесінші драматург Харольд Пинтерді қосты. Эслиннің және басқа сыншылардың осы топпен байланысты басқа жазушыларына Том Стоппард, Фридрих Дюренмат, Фернандо Аррабал, Эдвард Альби, Борис Виан және Жан Тардье жатады. "Бақытсыздықтан да күлкілірек ештеңе жоқ – ол әлемдегі ең күлкілі нәрсе", – дейді Nell "Соңғы ойын" пьесасында. Эслин Уильям Шекспирді осы "абсурд драмасының" осы аспектісіне ықпал еткен тұлға деп атайды. Шекспирдің ықпалы Ионесконың "Макбет" және Стоппардтың "Розенкранц пен Гилденстерн өлі" атты туындыларының атауларында тікелей мойындалады. Фридрих Дюренмат өзінің "Театр мәселелері" атты эссесінде былай дейді: "Бізге тек комедия ғана жарайды, бірақ таза трагедия болмаса да, трагедия әлі де мүмкін. Біз комедиядан трагедияны тудыра аламыз. Біз оны қорқынышты сәт ретінде, кенеттен ашылатын құдық ретінде көрсетуге болады; Шекспирдің көптеген трагедиялары, шын мәнінде, трагедияның пайда болатын комедиялар болып табылады". Абыройының театры трагедияның маңызды бөлігін қамтыса да, Эслиннің сөзіне сәйкес, ол комедиялық өнердің басқа да ұлы формаларын еске түсіреді, мысалы, Commedia dell'arte-ден водевильге дейін. Сол сияқты, Эслин тікелей ықпал еткендер ретінде Чарли Чаплин, Кистон Копс және Бастер Китон сияқты ерте кино комедия актерлері мен музыкалық зал суретшілерін атайды. (Китон тіпті 1965 жылы Бекеттің "Фильмінде" де ойнаған.)
Ресми тәжірибе
Эксперименталды театр түрі ретінде, абсурд театрының көптеген драматургтары бұрынғы жаңашылдардан алынған тәсілдерді қолданады. Абсурд театрымен байланысты жиі айтылатын жазушылар мен тәсілдерге 19 ғасырдың Льюис Кэрролл немесе Эдвард Лир сияқты мағынасыз өлеңдер жазатын ақындары; поляк драматургы Станислав Игнаси Виткевич; орыстар Даниил Хармс, Николай Эрдман және басқалар; Бертольд Брехттің "эпикалық театрындағы" алыстату тәсілдері; және Август Стриндбергтің "арман пьесалары" жатады. Көптеп сілтеме жасалатын алғашқылардың бірі – Луиджи Пиранделло, әсіресе "Авторды іздеген алты кейіпкер". Пиранделло – Генрих Ибсен сияқты драматургтардың реализмімен көрінетін төртінші қабырғаны бұзуға тырысқан, жоғары бағаланған театр экспериментаторы. В. Б. Уортеннің сөзіне сүйенсек, "Авторды іздеген алты кейіпкер" және басқа Пиранделло пьесалары "метатеатр – рөлдік ойын, пьеса ішіндегі пьесалар және сахна мен иллюзия шектерінің икемділігін пайдаланып, өте театрландырылған жекелікті зерттейді". Тағы бір ықпалды драматург – Гийом Аполлинер, оның "Тирезиас кеуделері" туындысы "сюрреализм" деп аталған алғашқы жұмыс болды.
Патафизика, сюрреализм және дадаизм
Альфред Жарри абсурд театрының алғашқыларының бірі болып табылады, оның "Убу" пьесалары 1890 жылдары Парижде сенсация тудырды. Сол сияқты, "патафизика" – "қиял шешімдерінің ғылымы" деген ұғым алғаш рет Жарридің "Gestes et opinions du docteur Faustroll, pataphysicien" (Др. Фаустроллдың қимылдары мен пікірлері, патафизик) еңбегінде ұсынылды. Бұл концепция кейінгі абсурдистерге, (Ионеско, Аррабал және Виан "Патафизика колледжінің трансценденттік сатраптары" атағын алды) үлкен шабыт берді. Антонин Арто мен Роджер Витрак құрған Альфред Жарри театрында Ионеско мен Адамовтың пьесалары қоса алғанда, бірнеше абсурдтық пьесалар қойылды. 1860 жылдары бразилиялық гаучо жазушысы абсурд театрының алғашқы өкілі ретінде танылды. Хосе Хоаким де Кампос Леао, Qorpo Santo псевдонимімен, өмірінің соңғы жылдарында абсурд театрының алғашқы туындылары деп саналатын бірнеше пьеса жазды. Дегенмен, ол тіпті өз Отанында да көп танымал емес, бірақ "Матеус е Матеуза" сияқты шығармалары Бразилия мен әлемдегі ғалымдар тарапынан бірте-бірте қайта ашылуда. Артаудың "Қиянат театры" (Театр және оның егізі) – аса маңызды философиялық трактат болды. Артау театрдың әдебиетке тәуелділігінің жеткіліксіз екенін және театрдың нағыз күші оның сезімдік әсерінде екенін айтты. Арто сюрреалист болды, ал сюрреалистік топтың көптеген мүшелері абсурдистерге маңызды ықпал етті. Абсурдты сюрреализмнің алдындағы дадаизммен де жиі салыстырады (мысалы, Тристан Цараның дадаист пьесалары Цюрихтегі "Кабаре Вольтерде" қойылды). Абсурдистердің көптеген өкілдері дадаистермен және сюрреалистермен тікелей байланыста болды. Мысалы, Ионеско, Адамов және Аррабал сол кезде Парижде тұратын Пол Элуард және сюрреализмнің негізін қалаушы Андре Бретон сияқты сюрреалистермен дос болды, ал Беккет Бретон және басқалардың француз тілінен ағылшын тіліне көптеген сюрреалистік өлеңдерін аударды.
Экзистенциализммен қарым-қатынасы
Абсурдшылардың көпшілігі Париждегі экзистенциализмнің философиялық өкілі Жан-Поль Сартрдың замандастары болды, бірақ абсурдшылардың азы ғана Сартрдың "Бытылу және ешнәрсе" кітабында баяндалған экзистенциалистік философиясына адалды, ал абсурдшылардың көпшілігі онымен күрделі қарым-қатынаста болды. Сартр Женедің пьесаларын жоғары бағалап, Жене үшін "Жақсылық – тек бір иллюзия. Жамандық – жақсылықтың қираған қалдықтарынан туған нәрсе" деді. Алайда, Ионеско Сартрды қатты жек көреді. Ионеско Сартрды коммунизмді қолдап, коммунистер жасаған қасіреттерге немқұрайлы қарады деп айыптады; ол "Риноцерос" пьесасын нацизмге немесе коммунизмге соқыр бағынуды сынау үшін жазды; пьесаның соңында жер бетінде риноцеросқа айналуға қарсы тұратын жалғыз адам қалады. Сартр: "Неге бір адам қарсы тұрады? Біз кемінде неге екенін білуге тиіспіз, бірақ жоқ, тіпті соны да білмейміз. Ол қарсы тұрады, себебі ол онда" деді. Сартрдың сын-театры абсурд театры мен экзистенциализм арасындағы маңызды айырмашылықты көрсетеді: абсурд театры шешім ұсынбастан, адамның сәтсіздігін көрсетеді. 1966 жылғы сұхбатында Ро абсурдшыларды Сартр мен Камюмен салыстырып, Ионескоға: "Беккет, Адамов және сіздің шығармаларыңыз философиялық ойларға немесе классикалық көздерге оралудан гөрі, тікелей тәжірибеден және жаңа театрлық тіл табуға деген құштарлықтан бастаған сияқты. Бұл тәжірибе барлық айқындығымен және тікелейлігімен көрсетілуіне мүмкіндік береді. Егер Сартр мен Камю осы тақырыптарды ойлап тапса, сіз оларды әлдеқайда өмірлі, заманауи түрде білдірдіңіз" деді. Ионеско: "Менің ойымша, бұл жазушылар – олар өте маңызды және ірі тұлғалар – абсурд пен өлім туралы айтты, бірақ олар бұл тақырыптарды өмірде бастан кешкен жоқ, оларды өздерінің ішінде, иррационалды, сезімтал түрде сезінбеді, бұл бәрі олардың тіліне терең сіңбеді. Олар үшін бұл әлі де риторика, шешендік. Адамов пен Бекеттің жұмыстарында тілдің сыртқы бұрмалануы арқылы нақты шындық көрсетіледі" деді. Сартрдың әдебиеттің қызметі туралы ұғымдарымен салыстырғанда, Бекеттің басты назары адамның "абсурдты" жеңе алмауына немесе өмірдің қайталануына, тіпті соңғы нәтиже бірдей болатынына және Джеймс Ноулсонның "Даңққа қадам" еңбегінде айтқандай, бәрі де мәнсіз екеніне қарамастан, адамның "білмейтін" және "істей алмайтын" жаратылысына қатысты болды. Бекеттің Сартрмен қарым-қатынасы Сартрдың "Заманауи заман" журналында оның бір әңгімесін жариялаған кезде жасалған қателікпен шиеленісті. Бекет, "Кішігірім" романын ұнатса да, Сартр мен Хайдеггердің жазу стилін "әлдеқайда философиялық" деп тапты және өзін "философ емес" деп санады.
Тарих
"Абсурд" немесе "жаңа театр" қозғалысы бастапқыда Париж бен Рив-Гошқа негізделген авангард құбылысы болды, ол Латын кварталындағы өте шағын театрлармен байланысты болды. Жан Жене, Жан Тардье және Борис Виан сияқты абсурдистердің кейбіреуі Францияда туған. Көптеген басқа абсурдистер басқа елдерде туған, бірақ Францияда өмір сүрді, көбінесе француз тілінде жазды: Бекетт Ирландиядан; Абсурдистердің ықпалы артқан сайын, стиль басқа елдерге тарады – драматургтер Париждегі абсурдистерден тікелей әсерленді немесе сыншылар тарапынан абсурдист деп танылды. Англияда Эслин абсурд театрының өкілдері деп санайтындардың арасында Гарольд Пинтер, Н. Ф. Симпсон және Дэвид Камптон; АҚШ-та Эдвард Альби, Джек Гелбер және Джон Гуар; Польшада Тадеуш Ружевич; Италияда Дино Бузати; Германияда Питер Вайс, Вольфганг Хильдесхаймер және Маеш Элкунхвар, Израильден Ханок Левин; Испаниядан Мигель Михура; Португалиядан Жозе де Альмада Негрейрос; Ресейден Михаил Волохов; Болгариядан Йордан Радичков; және драматург, бұрынғы чех президенті Вацлав Гавел. Ионесконың "Балда сопрано" (La Cantatrice Chauve) алғаш рет 1950 жылдың 11 мамырында Théâtre des Noctambules театрында қойылды. Ионеско 1951 жылы "Сабақ" (La Leçon) және 1952 жылы "Орындықтар" (Les Chaises) шығарды. Бекеттің "Годо күту" (Waiting for Godot) алғаш рет 1953 жылдың 5 қаңтарында Париждегі Théâtre de Babylone-де қойылды. 1957 жылы Женедің "Балкон" (Le Balcon) Лондондағы Arts Theatre-да қойылды. Сол мамыр айында Гарольд Пинтердің "Бөлме" (The Room) Бристоль университетінің драма студиясында ұсынылды. Пинтердің "Туған күн тойы" (The Birthday Party) 1958 жылы Вест-Эндте дебют жасады. Альбидің "Зоопарк тарихы" (The Zoo Story) 1959 жылы Батыс Берлиндегі Schiller Theater Werkstatt-та дебют жасады. 1959 жылдың 28 қазанында Бекеттің "Крапптың соңғы таспасы" (Krapp's Last Tape) алғаш рет Лондонның Корольдік театр сарайында (Royal Court Theatre) қойылды. Аррабальдың "Даладағы пикник" (Pique nique en campagne) 1958 жылы жарық көрді. Женедің "Қаралар" (Les Nègres) сол жылы жарық көрді, бірақ алғаш рет 1959 жылдың 28 қазанында Париждегі Théâtre de Lutèce-де қойылды. 1959 жылы Ионесконың "Риноцерос" аяқталды, оның премьерасы 1960 жылдың қаңтарында Париждегі Odeon театрында өтті. Бекеттің "Бақытты күндер" (Happy Days) алғаш рет 1961 жылдың 17 қыркүйегінде Нью-Йорктегі Cherry Lane Theatre-да қойылды. Альбидің "Кім Вирджиния Вулфтан қорқады?" (Who's Afraid of Virginia Woolf?) келесі жылы, 13 қазанда Нью-Йоркте дебют жасады. Вайстың "Марат/Сад" (Marat/Sade) алғаш рет 1964 жылы Батыс Берлинде, ал бір жылдан кейін Нью-Йоркте қойылды. Стоппардтың "Розенкранц пен Гилденстерн өлі" (Rosencrantz & Guildenstern Are Dead) 1966 жылы Эдинбург фестивалінің Fringe-інде дебют жасады. Аррабальдың "Автомобиль зираты" (Le Cimetière des voitures) алғаш рет 1966 жылы қойылды. Бекеттің "Катастрофасы" – сол кезде түрмеде отырған чех диссиденті, драматург Вацлав Гавелге арналған (кейіннен Чехословакияның президенті болған), алғаш рет 1982 жылдың 21 шілдесінде Авиньон фестивалінде қойылды. Фильмдік нұсқасы ("Бекет кинода", 2001) Дэвид Маметтің режиссерлігімен, Пинтер, сэр Джон Гилгуд және Ребекка Пидженнің қатысуымен түсірілді.
Театрлық көріністер
Бұл топтағы пьесалар абсурдтық екендігінде, олар логикалық әрекеттерге, шынайы оқиғаларға немесе дәстүрлі кейіпкерлерді дамытуға емес, түсініксіз әлемде тұтқындалған, қаншалықты қисынсыз болса да, кез келген оқиғаға ұшырайтын адамдарға назар аударады. Түсінбеушілік тақырыбы тілдің мағыналы адамдық байланыстар құруға жеткіліксіздігімен байланысты. Абсурдистік драма көрерменнен "өз қорытындысын шығаруға, өз қателіктерін жасауға" шақырады. Абсурд театры бессенімділік ретінде қарастырылғанымен, айтары бар және оны түсінуге болады. Эсслин абсурд сөзінің сөздіктегі анықтамасы ("музыкалық мағынада үйлесімсіздік") мен драмадағы абсурдты түсіну арасындағы айырмашылықты көрсетеді: "Абсурд – мақсаты жоқ нәрсе. Діни, метафизикалық және трансценденттік тамырларынан үзіліп, адам жоғалады; оның барлық іс-әрекеттері мағынасыз, абсурдты, пайдасыз болып кетеді."
Кейіпкерлер
Абсурдтық драмадағы кейіпкерлер түсініксіз әлемде адасып, қаңғып қалады және олар рационалдық тәсілдер мен ой-пікірдік ізденістен бас тартады, себебі бұл әдістер жеткіліксіз. Көптеген кейіпкерлер тек клишелерді қайталайтын, әдетке тоңған автоматтар сияқты көрінеді (Ионеско «Кәтерлердегі» қарт адам мен қарт әйелді «үбермарионеткалар» деп атады). Кейіпкерлер көбінесе Commedia dell'arte-дегідей стереотиптік, архетиптік немесе жапсар кейіпкерлер болып табылады. Күрделі кейіпкерлер қоршаған әлемнің түсініксіздігінен туған дағдарысқа ұшырайды. Фридрих Дюренматтың «Қонақ» пьесасында басты кейіпкер Альфредті Клэр Заканассиан қорқытады; Клэр, әлемдегі ең бай әйел, дені сарқылып, пьеса барысында бірнеше күйеуі болған, Альфредті өлтіргенге ақы төлеуге кепілдік береді. Абсурдтық драмадағы кейіпкерлер ғылым мен логика тастап кеткен әлемнің хаосымен де бетпе-бет келуі мүмкін. Мысалы, Ионесконың қайта-қайта келетін кейіпкері Беренгер «Қаскөй» пьесасында себепсіз кісі өлтірушімен кездеседі, ал Беренгердің логикалық дәлелдері кісі өлтірудің дұрыс емес екенін оған ұқтыра алмайды. «Риноцерос» пьесасында Беренгер – Жер бетіндегі риноцеросқа айналмаған жалғыз адам және оған бейімделу-беймалуын шешуі керек. Кейіпкерлер өзін әдетке тоңған күйде немесе метафикциялық ойынның құрбаны ретінде, әңгіменің ішінде тұтқындалған сезімде таба алады; мысалы, Стоппардтың «Розенкранц пен Гилденстерн өлі» пьесасындағы басты кейіпкерлер өзін оқиғаның (Гамлет) ішінде, нәтижесі бұрыннан жазылған оқиғада табады. Көптеген абсурдтық пьесалардың сюжеттерінде кейіпкерлер өзара байланысты жұптар түрінде бейнеленеді, көбінесе екі еркек немесе еркек пен әйел. Кейбір Бекет зерттеушілері мұны «жалған жұп» деп атайды. Екі кейіпкер шамамен тең болуы мүмкін немесе бір-біріне тартымсыз тәуелді болуы мүмкін (мысалы, «Годоны күтудегі» Владимир мен Эстрагон немесе Альбидің көптеген пьесаларында, мысалы, «Жообақтың хикаясы»).
Сюжет
Әдеттегі сюжет құрылымдары абсурд театрында сирек қарастырылады. Сюжеттер «Годо» немесе «Балдақ сопранодағыдай» клише мен күнделікті жағдайдың абсурдты қайталануынан құралуы мүмкін. Көбінесе сырттан келетін, құпия күш қауіп төндіреді; мысалы, «Туған күн мерекесінде» Голдберг пен Макканн Стэнлимен кездесіп, оны ақылға сыймас сұрақтармен мазалайды және соңында сүйреп алып кетеді, бірақ себебі ешқашан ашылмайды. Пинтердің кейінгі «Кейімгер» және «Үйге оралу» пьесаларында қауіп сырттан келмейді, керісінше, шектеулі кеңістікте өмір сүреді. Басқа абсурдистер де осындай сюжеттерді қолданады, мысалы, Альбидің «Жұқа баланс» пьесасында: Гарри мен Эдна достары Агнес пен Тобиасқа бас сауғалайды, себебі кенеттен қорқып қалады. Олар қорқытқан нәрсені түсіндіруде қиналады: Гарри: Ештеңе болған жоқ, бірақ біз қатты қорқыдық. Эдна: Біз қорқыдық. Гарри: Біз қорқыдық. Жоғалғандай болдық: тағы да жас, қараңғыда, жоғалғандай. Қорқуға еш нәрсе болмады, бірақ Эдна: Біз қорқыдық, ал ештеңе жоқ еді. Жоқшылық, босдық, ешнәрселік және шешілмеген құпиялар абсурдистік сюжеттердің маңызды элементтері болып табылады: мысалы, «Орындықтарда» егде жас жұбайлар үйлеріне көптеген қонақтарды шақырады, бірақ бұл қонақтар көрінбейді, сондықтан біз тек бос орындықтарды көреміз, олардың жоқтығын көрсетеді. Сол сияқты, «Годо» пьесасының мазмұны Годо есімді адамның болмауына байланысты, кейіпкерлер оны үнемі күтеді. Бекеттің кейінгі пьесаларында көптеген ерекшеліктер алынып тасталады, қалғаны минималистік көрініс: мысалы, «Аяқ іздерінде» әйел баяу қозғалып, алға-артқа жүреді, ал «Демалыста» сахнада қоқыс үйіндісі мен тыныс алу дыбыстары ғана естіледі. Сюжет түсіндірілмейтін метаморфоза, табиғаттан тыс өзгерістер немесе физика заңдарының өзгеруіне арқау болуы мүмкін. Мысалы, Ионесконың «Амеде, немесе Одан қалай құтылуға болады» пьесасында жұбайлар үнемі үлкейіп бара жатқан мәйітпен күресуге мәжбүр. Ионеско мәйіттің кім екенін, қалай өлгенін немесе неге үнемі үлкейіп бара жатқанын толыққанды ашпайды, бірақ мәйіт соңында – және, тағы да, түсіндірмесіз – қашып кетеді. Тардьедің «Кілт тесігінде» махаббатшы әйелдің киімін шешіп, содан кейін денесін ашатынын кілт тесігі арқылы қадағалайды. Пиранделло сияқты, абсурдистердің көптегені рөлдерді орындау, тағдыр және театрдың театралдығын зерттеу үшін метатеатрлық тәсілдерді қолданады. Бұл Женедің көптеген пьесаларында орын алады: мысалы, «Қызметшілерде» екі қызметші қыз өздерін қонақүй иесінің орнында көрсетеді; «Балконда» бордель клиенттері рөлдік ойындарда жоғары мәртебелі лауазымдарға ие болады, бірақ театр мен шындық арасындағы шекара бұзыла бастайды. Бұған тағы бір күрделі мысал – «Розенкранц пен Гилденстерн өлі»: бұл Гамлеттегі екі маловаты кейіпкер туралы пьеса; бұл кейіпкерлер өз кезегінде Гамлеттегі «Тышқан тұзағы» пьесасын қоятын актерлермен кездеседі. Стоппардың «Травестияларында» Джеймс Джойс пен Тристан Цара «Адал болудың маңыздылығы» сюжетіне кіріп, шығып отырады. Сюжеттер көбінесе циклдік болып келеді: пьесаның басында Клов: «Аяқталды, аяқталды, жақында аяқталды, жақында аяқталғаны керек» дейді – және цикл, күнделікті жағдай мен қайталану тақырыптары зерттеледі.
Harry: There was nothing but we were very scared. Edna: We were terrified. Harry: We were scared. It was like being lost: very young again, with the dark, and lost. There was no thing to be frightened of, but
Edna: We were frightened and there was nothing. Absence, emptiness, nothingness, and unresolved mysteries are central features in many absurdist plots: for example, in The Chairs, an old couple welcomes a large number of guests to their home, but these guests are invisible, so all we see are empty chairs, a representation of their absence. Likewise, the action of Godot is centered around the absence of a man named Godot, for whom the characters perpetually wait. In many of Beckett's later plays, most features are stripped away and what's left is a minimalistic tableau: a woman walking slowly back and forth in Footfalls, for example, or in Breath only a junk heap on stage and the sounds of breathing. The plot may also revolve around an unexplained metamorphosis, a supernatural change, or a shift in the laws of physics. For example, in Ionesco's Amédée, or How to Get Rid of It, a couple must deal with a corpse that is steadily growing larger and larger; Ionesco never fully reveals the identity of the corpse, how this person died, or why it is continually growing, but the corpse ultimately – and, again, without explanation – floats away. In Tardieu's "The Keyhole" a lover watches a woman through a keyhole as she removes her clothes and then her flesh. Like Pirandello, many absurdists use meta theatrical techniques to explore role fulfillment, fate, and the theatricality of theatre. This is true for many of Genet's plays: for example, in The Maids, two maids pretend to be their mistress; in The Balcony brothel patrons take on elevated positions in role playing games, but the line between theatre and reality starts to blur. Another complex example of this is Rosencrantz and Guildenstern are Dead: it is a play about two minor characters in Hamlet; these characters, in turn, have various encounters with the players who perform The Mousetrap, the play within the play in Hamlet. In Stoppard's Travesties, James Joyce and Tristan Tzara slip in and out of the plot of The Importance of Being Earnest. Plots are frequently cyclical: – at the beginning of the play, Clov says, "Finished, it's finished, nearly finished, it must be nearly finished" – and themes of cycle, routine, and repetition are explored throughout.