Кіріспе
Хирургиялық кесінділердің мөлшерін шектейтін хирургиялық техника
Минималды инвазивті процедуралар (минималды инвазивті хирургия деп те аталады) – қажетті хирургиялық кесінділердің мөлшерін шектейтін хирургиялық техникаларды қамтиды, соның арқасында жараның жазылу уақыты, оныңмен байланысты ауырсыну және инфекция қаупі азаяды. Хирургия өз мәні бойынша инвазивті болып табылады, ал қандай да бір мөлшерде кесінділерді қажет ететін көптеген операциялар ашық хирургия деп аталады. Ашық хирургия кезінде жасалған кесіктер кейде ауыруға шақырып, ұзақ уақыт жазылатын үлкен жараларды қалдыруы мүмкін. Медициналық технологиялардың жетістіктері минималды инвазивті процедураларды әзірлеуге және оларды кеңінен қолдануға мүмкіндік берді. Мысалы, эндоваскулярлық аневризманы түзету – минималды инвазивті хирургия, 2003 жылдан бері АҚШ-та ішкі аорта аневризмасын түзетудің ең көп таралған әдісіне айналды. Бұл процедура ашық аорта хирургиясымен салыстырғанда әлдеқайда кіші кесіктерді қажет етеді. Интервенциялық радиологтар – минималды инвазивті процедуралардың алға басушылары болды. Бейнелеу техникаларын пайдалана отырып, радиологтар дәстүрлі хирургияда қажетті үлкен кесіктердің орнына катетерлер арқылы денеге хирургиялық құралдарды бағыттауға қол жеткізді. Нәтижесінде, бұрын хирургиялық араласуды қажет еткен көптеген жағдайларды қазір хирургиялық емес жолмен емдеуге болады. Кесіктер жасамайтын, теріні тесіп өтпейтін немесе денеге шет заттар мен материалдарды енгізбейтін диагностикалық техникалар инвазивті емес процедуралар деп аталады. Көптеген емдеу процедуралары инвазивті емес болып саналады. Хирургияға балама ретіндегі инвазивті емес емдеудің маңызды мысалы – сәулелік терапия, оны радиотерапия деп те атайды.
Медициналық қолданыстар
Ең аз инвазивті процедуралар интервенциялық радиологтар тарапынан бастамаға алынды, олар алғаш рет ангиопластиканы және катетермен жеткізілетін стентті енгізді. Көптеген басқа да ең аз инвазивті процедуралар пайда болды, онда дененің кез келген бөлігінің суреттері алынып, интервенциялық құралдарды катетерлер (инелер және жіңішке түтіктер) арқылы бағыттау үшін қолданылады, соның арқасында бұрын ашық хирургия талап ететін көптеген жағдайлар енді хирургиясыз емделеді. Дегенмен, әрбір процедураның қауіпсіздігі мен тиімділігі рандомизацияланған бақыланатын сынақтармен дәлелденуі керек. Бұл термин 1984 жылы Джон Э.А. Уикхэм жасады және ол туралы 1987 жылы Британдық медициналық журналында жариялады.
Ерекше рәсімдер
Көптеген медициналық процедуралар минималды инвазивті деп аталады; эндоскоп енгізілетін шағын тіліктер арқылы жасалатындары, эндоскопия, лапароскопия, артроскопия сияқты "-оскопия" жұрнағымен аяқталады. Минималды инвазивті процедуралардың басқа мысалдары: гиподермалық инъекция, ауа қысымымен инъекция, тері астына енгізілетін имплантаттар, рефракциялық хирургия, тері арқылы жасалатын хирургия, криохирургия, микрохирургия, кілт тесігі арқылы жасалатын хирургия, интервенциялық радиология қолданылатын эндоваскулярлық хирургия (мысалы, ангиопластика), коронарлық катетеризация, омыртқа және миға электродтарды тұрақты орналастыру, стереотаксикалық хирургия, Нусс процедурасы, гамма-камера, позитрондық эмиссиялық томография және SPECT (бір фотондық эмиссиялық томография) сияқты радиоактивтік негіздегі медициналық бейнелеу әдістері. Сонымен қатар, бейне бағытталған хирургия және робот ассистентімен жасалатын хирургия да осы санатқа жатады.
Жабдық
Арнайы медициналық құралдар қолданылуы мүмкін, мысалы, оптикалық талшықты кабельдер, миниатюралық бейнекамералар және денеге кішкентай тесіктер арқылы енгізілген түтіктер арқылы басқарылатын арнайы хирургиялық құралдар. Дене ішіндегі бейнелер сыртқы бейнемониторға беріледі, және хирург диагноз қоюға, ішкі мүшелерді көру арқылы анықтауға және хирургиялық араласу жасауға мүмкіндік алады.
Артықшылықтары
Шағын инвазивті хирургия дәстүрлі ашық хирургияға қарағанда аз операциялық жарақат, басқа да асқынулар мен жағымсыз әсерлерге ие болуы керек. Ол қымбатқа да, арзанға да түсуі мүмкін (мысалы, тіс имплантациясында шағын инвазивті әдіс имплантаттардың орнату құнын төмендетіп, имплантатты протездік оңалту мерзімін 4-6 айға қысқартады). Операция уақыты ұзақ болғанымен, ауруханада жату мерзімі қысқа. Бұл әдіс азырақ ауырсыну мен із қалдырады, жазылуды жеделдетеді және жабысулар мен жараның жарылуы сияқты операциядан кейінгі асқынулардың көрінуін азайтады. Кейбір зерттеулер жүрек хирургиясымен салыстыру жүргізген.
Қауіптері
Минималды инвазивті процедуралардың тәуекелдері мен асқынулары кез келген басқа хирургиялық операцияның тәуекелдерімен ұқсас, олардың қатарында: өлім, қан кету, инфекция, органдардың зақымдануы және тромбоэмболиялық аурулар. Инсуфляция кезінде салқын, құрғақ газдардың әсеріне ұшыраудың артуына байланысты гипотермия және перитонеумға зақымдану қаупі күшеюі мүмкін. Инсуфляция үшін жылытылған және ылғалдандырылған көмірқышқыл газын (CO2) қолданатын хирургиялық ылғалдандыру терапиясы осы тәуекелді азайтуға көмектеседі.
Инвазивті процедуралар
Кейде инвазивті емес әдістерді қолдану мүмкін болмайды, сондықтан минималды инвазивті техникалардың келесі деңгейі қарастырылады. Оларға гиподермалық инъекция (шприц арқылы), эндоскоп, теріні инемен тесіп жасалатын хирургия, лапароскопиялық хирургия (әдетте «кілт тесігі» арқылы жасалатын операция), коронарлық катетер, ангиопластика және стереотаксикалық хирургия кіреді.
Ашық хирургия
"Ашық хирургия" – хирургиялық процедураны жүргізу үшін жасалған тіліктің жеткілікті мөлшерде болуымен сипатталатын кез келген хирургиялық шара. Тіндер мен құрылымдар ауаға ашық болатындықтан, процедура хирургтың қана көзімен немесе үлкейтуге арналған линзалардың (лупалардың) немесе микроскоптардың көмегімен орындалуы мүмкін. Ашық хирургияның мысалдарына жамбас дискісінің шығыңқысы, көбінесе "дискінің сығуы" деп аталатын жағдай, сондай-ақ жүрек хирургиясының және нейрохирургияның көптеген түрлері жатады.