Кіріспе

Неміс тілінің сөздігі Deutsches Wörterbuch (; "Неміс сөздігі"), аббревиатурасы DWB, – неміс тілінің қазіргі кездегі ең ірі және ең толық сөздігі. 1450 жылдан бері қолданылып келе жатқан қазіргі жоғары неміс тілінің сөздерін қамтиды, сондай-ақ басқа тілдерден неміс тіліне алынған заемсөздерді де қамтиды. Сөздіктегі жазбалар сөздердің этимологиясын, мағыналарын, куәландырылған түрлерін, синонимдерін, қолданылу ерекшеліктерін және неміс тілді әлемде кездесетін аймақтық айырмашылықтарды қамтиды. Тарихи тіл білімі саласындағы сөздіктің тәсілі, бастапқы дереккөздерден алынған мысалдармен толықтырылған, оны неміс тілі үшін Оксфорд ағылшын сөздігінің ағылшын тілі үшін болғанындай етеді. Алғаш толық аяқталған DWB 330 000-нан астам сөздік мақаладан және 32 томдық 67 000 бағаннан тұрады. "Неміс сөздігі" 1838 жылы Гримм ағайындылары тарапынан басталып, алғашқы томдары 1854 жылы жарық көрді. Олардың қайтыс болуына дейін аяқталмаған сөздік 1961 жылы келесі ғалымдар мен институттар тарапынан аяқталды.

Гриммдер (1838-1863)

1838 жылдың қазан айында ағайындылар Вайдманнмен келісімшарт жасасып, беделді Лейпцигтің Allgemeine Zeitung газеті DWB жұмысының басталғанын жариялады. Ағайындылар жобаның он жылға созылып, 6–7 томнан тұратынын күткен. 1841 жылы Пруссия министрінің шақыруымен Берлинде кең пәтерлермен және қызметкерлермен қамтамасыз етілгендіктен, жағдайлар қолайлы болды. Бірақ қиындықтар көп ұзамай басталды. Көздерден материал жинау күткеннен әлдеқайда ұзаққа созылды, сондай-ақ аурулар мен 1848 жылғы революция жұмысты тоқтатты. 1824 басылған бағаннан, библиографиядан және толық алғы сөзден тұратын сегіз том 1854 жылдың 13 сәуірінде жарық көрді. DWB-нің бірінші басылымы ағайындылар мен баспагерлердің күткенінен асып түсті. Баспасөз оны «ұлы ұлттық еңбек» деп атады, ал алғашқы таралымы 10 000 дананы құрады. Сөздікте «әдепсіз» саналатын сөздер болғандықтан, Якоб сынға ұшырау мүмкіндігін болжап, алғы сөздерінде былай деді: «Бұл сөздік әдепсіз кітап емес, ғылыми зерттеу. Тіпті Киелі кітапта да жоғары қоғамда жақтырмайтын сөздер кездеседі». Якоб Гримм, 1-ші том, S. XXXIV, Лейпциг, 1854 жыл. Тағы да көп томдар мен жаңартулар жоспарланған, бірақ ағайындылар өмірлерінде тек бір бөлігін ғана аяқтады: Вильгельм Гримм «D» әрпіне дейінгі мақалаларды жазып, 1859 жылы қайтыс болды; ал «A», «B», «C» және «E» әріптерін толық аяқтаған Якоб 1863 жылы «жеміс» (Frucht) сөзіне жазба дайындап жатқанда қайтыс болды.

Гримнен кейінгі дәуір (1863-1907)

Гримм ағайындарының қайтысынан кейін, тіл біліміндегі келесі мамандар осы жұмысты жалғастырды. Олардың алғашқылары ағайындардың жақын әріптестері болған Рудольф Хильдебранд пен Карл Вайганд еді. 1867 жылы Отто фон Бисмарк Солтүстік Германия Конфедерациясы Федералды Кеңесінен мемлекеттік қаржыландыру сұрағанда DWB мемлекеттік мәселеге айналды. Жас неміс тілі маманы Мориц Хейне жобаға қосылып, оның ең маңызды үлескерлерінің бірі болды. 1888 жылы Хейне өзінің жетекшілігімен мақала жариялауға аспиранттарды шақырды, осылайша DWB алғаш рет нағыз консорциумға айналды. Бұл топқа Рудольф Мейснер де кірді, ол алты онжылдық бойы (1889–1948) DWB-де жұмыс істеді. Осы үнемі өзгеріп отыратын авторлардың әртүрлі көзқарастары болды және жұмыс өте баяу өрбіді. Хильдебрандтың ізбасары Герман Вундерлих Gestüme-ден Gezwang-қа дейінгі бөлімді 20 жылдық еңбек пен 3000 бағандық мәтіннен кейін ғана аяқтады. 1905 жылы Германиядағы академиялық мамандар бірауыздан келісті: DWB басқаруын өзгерту керек, әйтпесе оны аяқтау мүмкін емес. 1984 жылы DWB-нің 1961 жылғы түпнұсқасы қағаз қоршауда жарық көрді, бірақ қазір ол басылымнан шығарылмайды. 1999 жылы Deutscher Taschenbuch Verlag баспасынан шыққан барлық 33 томдық (30 кг салмақтағы) жаңа басылымы қолжетімді болды.

Цифрлық нұсқа

2004 жылы Трир университетінің электронды мәтін өңдеу және гуманитарлық ғылымдардағы жарияланымдар жөніндегі құзыретті орталығы екі рет теру әдісімен 300 миллион баспа таңбасын толығымен цифрландырды. Қателерді болдырмау үшін бүкіл мәтін Қытайда қолмен екі рет енгізілді. Осы цифрландырудың CD-ROM жинағы Microsoft Windows, Linux және Mac OS жүйелері үшін жарыққа шығарылды. Бұл нұсқада түпнұсқадағы орфографиялық қателер түзетілді. Алғашқы басылымның онлайн нұсқасы Трир университетінде қолжетімді.

Жаңа басылым

2006 жылы АФ томдарын қазіргі академиялық стандарттарға сәйкес қайта қарау және жаңарту жөніндегі аяқталмаған жоба қайта басталды. Бұл жұмыстың қорытындысы (B және C томдары) 2016 жылы аяқталды; дайын болғанда S. Hirzel Verlag баспасынан бөлімдер жарық көреді. Дегенмен, Берлин-Бранденбург ғылым және гуманитарлық академиясы G-Z томдарын қайта қарау жоспарланбағанын хабарлады. Берлин-Бранденбург академиясының академиялық директоры Вольф Хаген Крауттың сөзіне қарағанда, осы жұмыстың көлемі қазіргі заманда оны қаржыландыру мүмкіндігінен асып түседі.