Кіріспе

Ағылшын тіліндегі көмекші етістіктер класы, түбірленбеген формалары жоқ.

Ағылшын тіліндегі модальды көмекші етістіктер – ағылшын тіліндегі көмекші етістіктердің модальдылықты (мүмкіндік және міндеттеме сияқты қасиеттерді) білдіру үшін негізгі қолданылатын тобы. Оларды басқа етістіктерден ең оңай кемшіліктерімен (оларда қатысушылар немесе бастапқы формалары жоқ) және үшінші жақ жекеше түрінде (е) жалғауының болмауымен ажыратуға болады. Негізгі ағылшын тіліндегі модальды көмекші етістіктер: can (және could), may (және might), shall (және should), will (және would) және must. Тағы бірнеше етістіктер де модальды деп саналады: ought, және (кейбір жағдайларда) dare, және need. "Loose" сөзімен айналатын "use" де кейде осылардың қатарына жатқызылады. Басқа тіркестер, әсіресе had better, олардың кейбір ерекшеліктерін бөліседі.

Модальдық көмекші етістіктердің критерийлері

Ағылшын тілінің сипаттамалық грамматикалары модальдық көмекші етістіктерге қоятын талаптарда шамалы айырмашылықтар бар. «Ағылшын тілінің Кембридж грамматикасы» бойынша, талаптар мынадай.

Көмекші етістіктер

Модальді көмекші етістіктер – көмекші етістіктердің бір бөлігі болып табылады, демек, олар осы шарттарға сай келеді. Осы шарттардың тізімдері үшін «Ағылшын тіліндегі көмекші етістіктер» деген мақалаға жүгініңіз; аталған шарттардың ішінде етістіктер: (i) өзінің түйіндемесімен орын алмастыра алады (әсіресе сұрақтарда, Мен баруым керек пе?), (ii) «жоқ» деген сөзбен күшін жоюға болады (Мен бармауым керек; Мен бармауым керек пе?), және (iii) теріс түбірлі формалары болады (бармас, бармаған).

Қысылмаған нысандар жоқ

Қате емес формаларды мысал келтіру үшін, ретсіз лексикалық етістік "алу" және модальді емес көмекші етістік "болу" түрлері – жай ғана "алу" және "болу" (мысалы, "Алып қой!", "Мен оны алмадым" және "Ақымақ болма!"), gerund-тің қатысушылары "алуда" және "болуда", ал өткен қатысушылары "алынған" және "болған". Модальді көмекші етістіктерде қате емес формалар жоқ. Оларды қолдануға тырысу грамматикалық қателіктерге әкеледі:

"Мен он сабақ алсам, көлік жүргізе аламын. Көлікті консервілеу көмектесер еді. Мен 18 жасымнан бері көлік жүргізе аламын." "Мен көлік жүргізе аламын", "көлік жүргізуім мүмкін" және "Мен көлік жүргізе алдым" фразаларындағы модальді емес көмекші етістік "болу" грамматикалық дұрыстығын салыстырыңыз.

Модалды қашықтықты негізгі шартта қолдануға болатын претерит

Мен сол жаққа машинамен бара алармын, шамасы. Егер болашақтағы мүмкіндік күмәнді немесе сенімсіз қарастырылса, лексикалық немесе модальды емес көмекші етістіктерді қолдану грамматикалық дұрыс емес: *Мен сол жаққа бардым, шамасы; *Мен сол жаққа бара жатырмын, шамасы. Кері ауысудан басқа жағдайларда, should сөзі shall сөзінен мағынасы соншалықты өзгескендіктен, оны осы жерде қолдану қиын. Must, ought және need сөздерінде өткен шақ формасы болмағандықтан, оларды осылай қолдануға болмайды, демек бұл критерий оларға қатысты емес. Ал "бұрынғы" сөзі өткен шақты білдіреді, қазіргі немесе болашақ шақты емес.

Модальдық көмекші етістіктердің тізімі

Соңғы кездері етістіктердің бес ғылыми сипаттамасы модальдық көмекші етістіктің қолданыс аясын анықтауда келіспейді: қай етістіктер модальдық көмекші етістіктер болып саналады. Олар can (could), may (might), must, shall (should) және will (would) етістіктерін "орталық модальдық көмекшілер" (A Comprehensive Grammar of the English Language, 1985), "екінші немесе модальдық көмекшілер" (F. R. Palmer, 1988), "модальдық көмекшілер" (Anthony R. Warner, 1993), "модальдық көмекшілер класының орталық мүшелері" (The Cambridge Grammar of the English Language, 2002) немесе "негізгі модальдық етістіктер" (Bas Aarts, 2011) деп атайды. Осы бес етістіктің ішінде Кембридж грамматикасы can және will (could және would) жұбын "модальдық көмекшілердің ең түзу мағыналысы" деп таңдайды; Питер Коллинз осымен келіседі. Барлық бесіз де ought, need және dare етістіктерін одан аз анық немесе тек шектеулі қолданысқа ие деп санайды. A Comprehensive Grammar және Warner да осылай жасайды; ал қалған үшеуі олардың модальдық көмекші етістік екенін жоққа шығарады. Осы себепті бұл мәселе осы мақалада емес, ағылшын тіліндегі көмекші етістіктер туралы мақалада талқыланады. Ал would rather, would sooner және would as soon тіркестеріндегі would, сондай-ақ had better, had best және had rather тіркестеріндегі have сөздерінде тек Кембридж грамматикасы барлық алтысын да атайды, ал көмекші етістіктердің қалған төрт сипаттамасының әрқайсысы үш немесе одан да көпті атайды. Әрбір талқылауда айтылған үштен алтыға дейінгі идиомалардың мәртебесінде ешқандай өзгеріс байқалмайды. Уорнер ол үш идиоманы – would rather, had better, had rather – модальдық көмекшілер деп атайды. Палмер осы үш идиома модальдық көмекшілер емес дейді. A Comprehensive Grammar және Aarts бес таңдау үшін модальдық идиома терминін қолданады. Кембридж грамматикасы осы екі көмекші етістіктің барлық алты қолданылуында модальдық сипаттамаларды көреді. A Comprehensive Grammar "I have got to go now" ("Мен қазір кетуім керек") және "You are to hand over the cash" ("Сіз ақшаны тапсыруыңыз керек") тіркестерін модальдық идиомалар деп атайды. Басқа сипаттамалардың ешқайсысы да осымен келіспейді. Палмер be bound/able/going/willing to және have (got) to тіркестерін жартылай модальдік деп атайды. A Comprehensive Grammar be able/about/apt/bound/due/going/likely/meant/obliged/supposed/willing to және have to тіркестерін жартылай көмекшілер деп атайды, сондай-ақ "Бұл санаттың шекаралары анық емес" деп қосады.

Этимология

Модальдық етістіктер can және could көне ағылшын тілінен can(n) және cuþ сөздерінен шыққан, олар сәйкесінше cunnan ("қабілетті болу") етістігінің қазіргі және өткен шақтары болды. Could сөзінің жазылуындағы үнсіз "l" әрпі would және should сөздерімен аналогиядан туындаған. Сол сияқты, may және might көне ағылшын тілінен алынған mæg және meahte сөздері, сәйкесінше magan ("болуға мүмкіндік, қабілетті") етістігінің қазіргі және өткен шақтары; shall және should – sceal және sceolde, сәйкесінше sculan ("міндетті болу, тиіс") етістігінің қазіргі және өткен шақтары; ал will және would – wille және wolde, сәйкесінше willan ("қалау, тілеу") етістігінің қазіргі және өткен шақтары. Жоғарыда аталған көне ағылшын етістіктері cunnan, magan, sculan және willan бұрынғы қазіргі шақ үлгісін (немесе willan жағдайында оған ұқсас, бірақ ережесіз үлгіні) қабылдады, бұл қазіргі формаларда үшінші жақтағы s жұрнағының болмауын түсіндіреді. (Жоғарыда келтірілген көне ағылшын тіліндегі түпкілікті формалар бірінші және үшінші жақтағы жекеше формалар болды; олардың кейінгі формалары барлық жақтар мен сандарға тарады.) Must етістігі көне ағылшын тіліндегі moste сөзінен шыққан, ол motan ("біреуге қабілетті/міндетті болу") етістігінің бір бөлігі. Бұл тағы бір өткен шаққа тән етістік, оның ішінде moste өткен шақ болды (қазіргі формасы mot, моте сөзіне айналды, ол ерте заманғы ағылшын тілінде модальдық етістік ретінде қолданылды; бірақ must сөзі өткен шаққа қатысты мағынасын жоғалтып, мот сөзін ығыстырды). Сол сияқты, ought сөзі бастапқыда өткен шақта қолданылған – ол ahte сөзінен шыққан, ол agan ("иелену") етістігінің өткен шағы, тағы бір көне ағылшын тіліндегі өткен шаққа тән етістік, оның қазіргі шақ формасы ah қазіргі (тұрақты) owe етістігіне де себеп болды (және ought бұрын owe етістігінің өткен шағы ретінде қолданылған). Dare етістігі де өткен шаққа тән етістіктен, durran ("dare") шыққан, атап айтқанда оның қазіргі шақ формасы dear(r), бірақ қазіргі ағылшын тілінде модальдық емес қолданыста ол ретсіз жұпталады. Дегенмен, need сөзі көне ағылшын тіліндегі neodian ("қажет болу") етістігінен шыққан – модальдық қолданыста қалыпты болған үшінші жақтағы need формасы (needs орнына) 16 ғасырда кеңінен таралды.

Претериттік нысандар

Жоғарыда келтірілген preterite формалары (could, might, should және would, сәйкесінше can, may, shall және will) әрқашан модальдың мағынасын өзгертіп, оған өткен шаққа сілтеме беру үшін қолданылмайды. Тек қана could, қабілетті білдіргенде, қарапайым өткен шақ ретінде тұрақты қолданылады: «Мен жүзуге болатынмын» – «Мен жүзе аламын» дегеннің өткен шақтағы түрі болып табылады. Барлық preterite формалары, жанама сөйлеуде және уақыттар тізбегі ережелерін қолдануды қажет ететін ұқсас құрмаларда, сәйкес келетін қазіргі модальдердің өткен шақтағы баламасы ретінде қолданылады. Мысалы, егер 1960 жылы «Адамдар біздің барлығымыз 2000 жылға қарай ұшатын көліктерде жүретін боламыз деп ойлайды» делінген болса, қазір «1960 жылы адамдар біздің барлығымыз 2000 жылға қарай ұшатын көліктерде жүретін болады деп ойлаған» деп хабарлауға болады. Бұл «өткендегі болашақ» (немесе өткен перспектива) қолданысы would модалімен негізгі сөйлемде де кездеседі: «Мен 1930 жылы Грин Гейблсқа көшіп келдім; мен он жыл бойы сол жерде тұрдым». Көп жағдайларда, модальдерге өткен шаққа сілтеме беру үшін, олар көмекші have және өткен шақтағы қатысумен бірге қолданылады, мысалы: «Мен одан сұрауым керек еді»; «Сіз мені көрген болуыңыз мүмкін». Кейде мұндай тіркестердің мағынасы шектеулі болады; мысалы, must have тек нақтылықты білдіреді, ал өткендегі міндеттеме басқа тіркеспен, мысалы, керек болды (төменде қараңыз) арқылы білдіріледі.

Шартты сөйлемдер

Модальдардың претериттік формалары контрфактикалық шартты сөйлемдердің аподозисінде (соңғы бөлігінде) қолданылады. Модальдық would (немесе бірінші тұлғаға қатысты should) осы типтегі сөйлемдердегі шартты құрылымды жасау үшін қолданылады: Егер сен маған сүйсең, мені қолдайтын едің. Ол, тиіс болған жағдайда, "істей алатын" мағынасын беретін could және "мүмкін болатын" мағынасын беретін might сөздерімен алмастырылуы мүмкін. Егер сөйлемде өткен шаққа сілтеме болса, модальдық сөзбен және have-тың қосымшасы қолданылады (жоғарыда көрсетілгендей): Егер олар (қалаған) болса, қазірге дейін оны істеп бітіретін еді. (Бұл құрылым шартты өткен шақ деп аталады.) Мұндай сөйлемнің протазисінде (егер бөлігінде) әдетте етістіктің претериттік түрі (немесе өткен шаққа сілтеме үшін өткен шақтың толық құрылымы) болады, модальдық сөздер болмайды. Could модальдық сөзі осы жерде can-ның претериттік түрі ретінде қолданылуы мүмкін (егер мен француз тілінде сөйлей алсам). Дегенмен, барлық модальдық претериттер белгілі бір гипотетикалық болашаққа сілтеме жасайтын сөйлемдерде қолданылуы мүмкін: егер мен жоғалтып алсам немесе жоғалтуым керек болса (егер мен жоғалтып алсам дегенмен бірдей); егер сен тоқтасаң/тоқтауың мүмкін болса/тоқтай алсаң (әдетте сұрау ретінде қолданылады). Тілек білдіретін сөйлемдер (және егер ғана тілек білдіретін тіркестер) жоғарыда аталған егер сөйлемдері сияқты үлгіні ұстанады, егер олар контрфактикалық қазіргі немесе өткен шаққа сілтеме жасаса. Жақын болашақтағы тілегін білдіргенде, would модальдық сөзі қолданылады: Мен сені маған келіп қонаққа шақыруды тілеймін; Егер ол маған бір белгі берсе еді. Толық ақпарат алу үшін ағылшын тіліндегі шартты сөйлемдерге қараңыз.

Ақаулы нысандарды ауыстыру

Жоғарыда айтылғандай, ағылшын тіліндегі модальді етістіктер толық емес, себебі оларда уақыты белгіленбеген немесе кейбіреулерінде өткен шақ формасы жоқ. Дегенмен, көп жағдайда модальді етістіктермен бірдей мағынаны беретін және жетіспей қалған формаларды толықтыруға қолданылатын тіркестер бар. Атап айтқанда:
Модальді етістіктер "can" және "could", қабілетті білдіретін жағдайларда, "be able to" тіркесімен алмастырылуы мүмкін, "be" етістігінің тиісті өзгерісімен. "May" және "might" модальді етістіктері, рұқсат беруді білдіретін жағдайларда, "be allowed to" тіркесімен алмастырылуы мүмкін, қайтадан "be" етістігінің тиісті өзгерісімен. "Must" модальді етістігінің көп мағыналарында "have to" тіркесімен алмастырылуы мүмкін, "have" етістігінің тиісті өзгерісімен. Болашақ шақта қолданылғанда, "will" модальді етістігі "be going to" тіркесімен алмастырылуы мүмкін, "be" етістігінің тиісті өзгерісімен. "Should" және "ought to" модальді етістіктері "be supposed to" тіркесімен алмастырылуы мүмкін, қайтадан "be" етістігінің тиісті өзгерісімен.

Теріс әсері

Модальдық көмекші етістікті пайдалана отырып, екі түрдегі терістеудің бірі немесе екеуі де қолданылуы мүмкін. Ішкі терістеу деп аталатын нәрсе бағынысты сөйлеммен шектеледі. «Ол сізді естіген болуы мүмкін» және «Ол сізді естімеген болуы мүмкін» (ішкі терістеумен) арасындағы айырмашылық «Ол сізді естіген болуы мүмкін» және «Ол сізді естімеген болуы мүмкін» арасындағы айырмашылыққа тең. Керісінше, матрицалық сөйлемге сыртқы терістеу қолданылады. «Ол сізді естіген болуы мүмкін» және «Ол сізді естімеген болуы мүмкін» (сыртқы терістеумен) арасындағы айырмашылық «Ол сізді естіген болуы мүмкін» және «Ол сізді естіген болуы мүмкін емес» арасындағы айырмашылыққа тең. «Жоқ» сөзін бағынысты сөйлемге көшіруге болады. «Ол сізді естімеген болуы мүмкін» фразасы «Ол сізді естімеуі мүмкін» дегенмен бірдей мағынаны білдіреді; бірақ «Ол сізді естімеген болуы мүмкін» фразасы «Ол сізді естімеген болуы мүмкін» дегенді білдіреді. Екі түрдегі терістеуді біріктіруге болады. «Ол сізді естімеген болуы мүмкін емес» дегені «Ол сізді естімеген болуы мүмкін емес» дегенді білдіреді. Сол сияқты, «Кешірім сұрамау керек» және «Кешірім сұраудың қажеті жоқ» арасындағы айырмашылық – біріншісі ішкі терістеу, қажеттілікті кері терістеу; екіншісі сыртқы терістеу, қажеттілікті жоққа шығару. Модальдық көмекші етістікті терістеу бағынысты немесе матрицалық сөйлемді терістеуге (сәйкесінше ішкі немесе сыртқы терістеу) әкеле ме, бұл белгілі бір етістікке (және бұл өз кезегінде етістіктің білдіретін модальділігінің күшіне) байланысты, сондай-ақ басқа да шешуші факторлар болуы мүмкін. Алайда: «Жағымды жауап күтілетін сұрақтар ретінде қолданылатын теріс сұрақтар, модальділіктің күшіне қарамастан, сыртқы терістеуге ие. Бұның ерекше жағдайы – тіркестерде: «Біз жақын арада тоқтауымыз керек, солай емес пе?»».

Мүмкін және мүмкін

Бұл етістік мүмкіндікті эпистемиялық немесе деонтикалық мағынада, яғни ықтималдық немесе рұқсат ету тұрғысынан білдіруі мүмкін. Мысалы: Тышқан өлген болуы мүмкін дегеніміз, тышқанның (әлдебір күн бұрын дыбыстаған) қазір өлген болуы мүмкін дегенді білдіреді. Егер Тревор достарымен ойнағысы келсе, онда ол кетіп қалуы мүмкін. May болашақ және қазіргі уақытқа сілтеме жасай алады (Ол келуі мүмкін, ол келеді дегенді білдіреді; Мен сауда орталығына баруым мүмкін, сауда орталығына баруды ойлап отырмын). Претерит формасы might, мүмкін жағдайды білдіргенде may-дың синонимі ретінде қолданылады (жоғарыда айтылғандай). Кейде might және could күмәнді білдіруде may-ден көбірек күдік тудырады деп айтылады. Шартты сөйлемдерде might-тың қолданылуы және жанама сөйлемдерде may-дың өткен шаққа баламасы ретінде жоғарыда қараңыз. May (немесе might) сондай-ақ ең маңызды емес мәселеге келісім білдіруі мүмкін: Ол менің бойымнан биік болуы мүмкін, бірақ ол әлдеқайда мықты емес, дегеніміз "Оның менің бойымнан биік екеніне келісемін, бірақ бұл маңызды емес, өйткені ол әлдеқайда мықты емес". May қазіргі немесе болашақ әрекеттерге рұқсат беруді білдіреді немесе сыпайы тілек болуы мүмкін: Енді кете аласыз. Might осылай жұмсақ түрде қолданылады: Егер қаласаңыз, енді кете аласыз. Сол сияқты, Мен сіздің телефоныңызды қолдана аламын ба? – телефоныңызды қолдануға рұқсат сұрау; Might I use your phone? – одан да тартыншақтырақ немесе әдептірек болар еді. May-дың сирек қолданылатын түрі – тілек білдіру (optative), мысалы: May you live long and happy (сондай-ақ ағылшын тіліндегі subjunctive-ке қараңыз). May have өткен жағдайға қатысты белгісіздікті білдіреді, ал might have сол мағынаны білдіруі мүмкін немесе болмаған, бірақ болуы мүмкін болған жағдайларға сілтеме жасай алады (жоғарыдағы шартты сөйлемдерді қараңыз). Ол торт жеген болуы мүмкін. (Сөйлеуші оның солай істегенін білмейді.) Ол торт жеген болуы мүмкін. (Сөйлеуші оның жегенін білмейді, немесе оның торт жемегенін біледі, бірақ оның жеуі мүмкін еді.) May have мүмкіндік үшін қолданылады, рұқсат беру үшін емес (бірақ might have-тың екінші мағынасы кейде рұқсат беруді білдіруі мүмкін). Mayn't түрі қолданыстан шығып кеткен. Mightn't түрі көбінесе тег сұрақтарында (Бүгін түнде қар жауады, солай емес пе?) және күмәнді білдіретін басқа сұрақтарда қолданылады (Мен аяқ киімдерімді шешсем кіре алмаймын ба?). May немесе might-ты жоққа шығарудың нәтижесі түсініктің эпистемиялық (ықтималдық туралы) немесе деонтикалық (рұқсат туралы) болуына байланысты. Эпистемиялық мағынада, жоққа шығару "ішкі", бағынысты сөйлемнің ішінде болады (Бұл аптада дауыс беру болмауы мүмкін). Деонтикалық мағынада, жоққа шығару әдетте сыртқы болады (Егер үй тапсырмаңды бітірмесең, тойға бармауың керек), бірақ ерекше қысыммен ішкі жоққа шығару мүмкін: (Мен қаласам шіркеуге бара аламын, яғни "Менің шіркеуге бармауға рұқсатым бар").

Алға, бұрын, және мүмкіндігінше тез

Қайта, ертерек, немесе тез болғанда, оның толықтырғышы ретінде жалаң инфинитивті сөйлемді (Ол өзі баруды қалайды) немесе жайлы сөйлемді (Ол мен баруымды қалайды) қабылдай алады. Бұл – PPI: «Мен вирус жұқтырмасам деймін» (қалауға бағынышты сөйлемнің жоқтығымен) – идиомалық, ал «Мен вирус жұқтырмасам деймін» (бастапқы сөйлемнің жоқтығымен) – өте жаңғажайлы. Оның өткенге, қазіргіге немесе болашаққа қатысты екендігіне қарамастан, жайлы сөйлемнің толықтырғышы өткен шақты қолдана алады: «Оған мұны айтпағаның жақсы еді» (өткен шақтағы болжам); «Оған мұны айтпағаның жақсы» (қазіргі/болашақ); «Оны кездескенде оған мұны айтпағаның жақсы» (болашақ).

Қажет

Ought орталық модальді көмекші етістіктерден толықтырғышы ретінде шексіздік емес, to-мен басталатын шексіздік қолдануымен ерекшеленеді (мысалы, He should go мен He ought to go-ны салыстырыңыз) және өткен шаққа ие емес. Ought сөзі should сияқты күтуді немесе талапты білдіретін мағыналарда қолданылады. Ought to-ның қысқартылған айтылуы (жоғарыдағы "Жіңішке формалар" бөлімін қараңыз) кейде oughtta деп жазылады. Ought сөзін should сияқты have сөзімен бірге қолдануға болады: Сіз бұрын жасауыңыз керек еді. Ought not to немесе oughtn't to сөздерін shouldn't орнына қолдануға болады. Had better сөзінің деонтикалық мағынадағы (ұсынылатын немесе тиімді мінез-құлықты білдіретін – Сіз уақытында келуіңіз керек) мағынасы should және ought сөздеріне ұқсас, бірақ эпистемиялық мағынада (күн тез шығуы керек) емес (әзіл емес, егер басқаша болмаса). Ought сөзінен бас тарту "ішкі" болып табылады: ол бағынышты сөйлемді жоққа шығарады (Мен үшінші стақан ішпеуім керек дегеніміз, мен стақанды бас тартуым керек). Бірақ кез келген модальді көмекші етістік сияқты, теріс сұрақ (Біз сырамен қатар коланы да ұсынуымыз керек пе?) матрицалық сөйлемді жоққа шығарады. Ought сөзін лексикалық етістік ретінде қолдану (Олар бармауы керек еді) көбінесе стандартты емес диалекттерге тән деп есептеледі, бірақ кейде бейресми стандартты қолданыста да кездеседі. "Do жалған операторымен лексикалық ought қолдану" британдық қолдану нұсқаулықтарында айыпталады. Бұл сын ought сөзінің do көмекші етістігімен бірге қолданылуының [британ тілінде] кең таралған екенін көрсетеді. 1980 және 1990 жылдардағы американдық және британдық сөйлеу және жазу тілінің корпусынан алынған деректер көрсетіп тұр, ought not to, oughtn't to (екеуі де модальді көмекші етістіктер) және didn't ought to сөздері американдық және британдық тілдерде, жазуда да, сөйлеуде де сирек кездеседі. Оның орнына "Менің ойымша, сіз..." және осыған ұқсас сөздер жиі қолданылады. Сұрақтарда ought сөзі американдық әңгімелерде немесе көркем әдебиетте, сондай-ақ британдық әңгімелерде қолданылмайды; британдық көркем әдебиетте модальді көмекші етістік қолданылады (Бізге керек пе?), do көмекші етістігімен қолданылмайды.

Қолданылған

Used көбінесе лексикалық етістік ретінде, көмекші етістік ретінде емес, жиі кездеседі, әсіресе жас немесе американдық сөйлеушілерде. Лексикалық етістіктің бастапқы түрі use (кейде жазылуы) мысалы, "Did you use to play tennis?" сөйлемдерінде кездеседі; дегенмен, сирек болса да, оның өткен шақтағы жетілдірген түрі had used қолданылған деректер бар. «Ағылшыл тілінің грамматикасы» кітабындағы модальді көмекші етістіктерге арналған бес критерийдің біріншісі, көмекші етістік used-қа қатысты емес, себебі ол соңғы үш критерийді қанағаттандырмайды. Көмекші етістік "модальді көмекшілерден семантикалық тұрғыдан да өзгеше: ол білдіретін мағынасы модальдық емес, аспектілік." «Ағылшыл тілінің грамматикасы» көмекші етістік used-ты модальді көмекші етістік ретінде жіктемейді. Use туралы толық ақпарат алу үшін, ағылшын тіліндегі көмекші етістіктерге қараңыз.

Төлемнің шегерімдері

Ағылшын тілінде must, have, got және could/can сияқты модальді етістіктер шешім шығару және пікір білдіру үшін қолданылады. Бұл модальді етістіктер сөйлеушінің бір нәрсеге қаншалықты сенімді екенін көрсетеді. Сен дірілдеп тұрсың – әлдеқайда суық болған шығар. Кілтті біреу ұстап кеткен болуы керек: ол мұнда жоқ. Мен он кітапқа тапсырыс бермедім. Бұл қате болуы керек. Бұлар менікі емес, сікі болуы керек. Бұл ұры емес. Барлық есіктер мен терезелер құлыпталған.

Тізбектердің басындағы модальдар

Модальдық етістікпен басқарылатын етістік тағы бір көмекші етістік болуы мүмкін (бұл міндетті түрде бастапқы түрінде пайда болатын болуы керек – мұнда 'be' және 'have' кіреді, бірақ басқа модальдық етістіктер кірмейді, төменде сипатталған стандартты емес жағдайларды қоспағанда). Осылайша, модальдық етістік бірнеше етістік формаларының тізбегін бастауы мүмкін, онда басқа көмекшілер аспект және рай сияқты қасиеттерді көрсетеді, мысалы, «Ол жаңа жұмысқа алынуы керек болған». Егер 'to' инфинитиві көмекші етістік деп есептелсе, онда тізбек одан да ұзаруы мүмкін, мысалы, «Ол шай құюға тырысуға шақырылған болуы керек».

Екі модульді

Стандартты ағылшын тілінде, модальдық көмекші етістіктен кейін түбір түріндегі етістік (модальдық етістіктерде болмайтын) келеді, сондықтан одан кейін екінші модальдық көмекші етістік келе алмайды. *Мүмкін болуы мүмкін* грамматикалық дұрыс (мұндағы *болуы мүмкін* – модальдық емес етістіктің түбір түрі), бірақ *мүмкін болуы керек* дұрыс емес. Дегенмен, модальдық көмекші етістіктердің тізбектері кездеседі. Мысалы, might could, must can, might oughta, might would, must could, could oughtta, might should, may can, should oughtta, might can, may could, would oughtta, might will, may will, may should – Оңтүстік Америка ағылшын тілінде кездесетін 76 тіркес бар. Бірінші модаль ретінде *might* қолданылған тіркестер ең көп таралған, ал *might could* – ең көп кездесетіні. *Might should oughta* сияқты ұзын тізбектер де кездеседі. Британияда, керісінше, ең көп таралғаны – *would might*; бірақ бұл көрсеткіш салыстырмалы: қос модальдық көмекші етістіктер "тіпті оларды қолдану белгілі түрлерде де, спонтанды сөйлеуде өте сирек кездеседі". *Might could* және *would might* сияқты тізбектердің синтаксистік мәртебесі белгісіз. Бір мүмкіндік – сөйлеуші *might*-ты үстеу ретінде қайта қарастырып, осылайша қосымша мүше ретінде қолдануы мүмкін. Грамматикалық модельдердің екі ережесі бұл құрылымды қабылдамайды. Сөйлем құрылымы грамматикасы беткі деңгейде тек бір модальдық етістікке ғана рұқсат береді, ал негізгі етістік талдауы модальдық етістіктердің шектеулі формада қолданылатынын көрсетеді.

Басқа герман тілдерімен салыстыру

Көптеген ағылшын модалдарының басқа герман тілдерінде туыс сөздері бар, бірақ көбінесе әртүрлі мағыналары болады. Алайда, ағылшын тіліндегі модальдардан айырмашылығы, бұл етістіктер әдетте толыққанды болады. Мұндай туыс сөздердің мысалдары:
Неміс тілінде: mögen, müssen, können, sollen, wollen; may, must, can, shall және will сөздерімен туыс. Неміс тілінде ағылшын тіліндегідей бес модальді етістік бар, бірақ олардың мағыналары көбінесе өте ерекше. Mögen "рұқсат етілген" емес, "болу мүмкін" (эпистемиялық модаль ретінде) және "ұнату" (номинативтік тіркеспен қолданылатын қалыпты етістік) мағыналарын білдіреді. Одан кейін инфинитив келіп, "бір нәрсені жасауға ниеттену" мағынасын береді. Wollen "қалау" дегенді тек "бір нәрсені жасауды қалау" мағынасында білдіреді және болашақ уақытты білдіру үшін қолданылмайды, оның орнына werden қолданылады. Müssen, können және sollen ағылшын тіліндегі "must", "can" және "shall" сияқты қолданылады. Неміс тіліндегі müssen сөзінің жойылған түрі тікелей болады, ағылшын тіліндегідей кері емес: неміс тіліндегі ich muss ("Мен міндеттімін") "Мен бір нәрсені жасауым керек" дегенді білдіреді, ал ich muss nicht (сөзбе-сөз "Мен міндеттімін емес") сәйкесінше "Мен бір нәрсені жасауымның қажеті жоқ" дегенді білдіреді. Ағылшын тілінде "have to" да осылай жұмыс істейді, ал ағылшын тіліндегі "must" жойылғанда тыйым салады. brauchen (қажеттілік) кейде модальді етістік сияқты қолданылады, әсіресе жойылғанда (Er braucht nicht kommen. "Оның келуінің қажеті жоқ.").
Голланд тілінде: mogen, moeten, kunnen, zullen, willen; may, must, can, shall және will сөздерімен туыс.
Дат тілінде: måtte, kunne, ville, skulle; may/must, can, will, shall сөздерімен туыс. Олардың мағыналары көбінесе ағылшын тіліндегідей, бірақ ville әдетте "қалау (бір нәрсені жасау)" дегенді білдіреді (бірақ "болу мүмкін" де білдіре алады).
Швед тілінде: må (өткен шақ: måtte), måsta, kunna, vilja, ska(ll); may/might, must, can, will, shall сөздерімен туыс. Олардың мағыналары көбінесе ағылшын тіліндегідей, бірақ vilja "қалау (бір нәрсені жасау)" дегенді білдіреді. Басқа герман тілдеріндегі модальді етістіктер толыққанды болғандықтан, қос модальді құрылымдар мәселесі туындамайды: мұндай құрылымдағы екінші модальді етістік, сол орындағы кез келген етістік сияқты, инфинитив түрін қабылдайды. Ағылшын тіліндегі "I want to be able to dance" сөйлемінің келесі аудармаларын салыстырыңыз, олардың барлығы тікелей "I want can dance" деп аударылады (неміс тілінен басқа, "I want dance can"):
Ich will tanzen können. Ik wil kunnen dansen. Jeg vil kunne danse. Jag vill kunna dansa.