Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Польшаның Краков қаласында профессорларға қарсы нацистік Германияның операциясы
Nazi German operation against professors in Kraków, Poland, in World War II
Sonderaktion Krakau – екінші дүниежүзілік соғыстың басында неміс оккупациясы астындағы Польшаның Краков қаласындағы Ягеллон университеті мен басқа да университеттердің профессорлары мен ғалымдарына қарсы неміс операциясы. Бұл операция, Польшаның зияткерлік элитасын, әсіресе немістердің мәдени жағынан германдығын қалаушы орталықтарда (мысалы, Краков) жою мақсатындағы, «Интеллигенцакция» деп аталатын ауқымды жоспардың бір бөлігі ретінде жүзеге асырылды. Sonderaktion Krakau (арнайы операция «Краков») немістердің нақты кодтық атауы болған-болмағаны белгісіз. Тұтқындалу себептері профессорларға концлагерьде хабарланды.
Sonderaktion Krakau was a German operation against professors and academics of the Jagiellonian University and other universities in German occupied Kraków, Poland, at the beginning of World War II. It was carried out as part of the much broader action plan, the Intelligenzaktion, to eradicate the Polish intellectual elite, especially in those centers (such as Kraków) that were intended by the Germans to become culturally German. It is not clear if Sonderaktion Krakau (special operation Kraków) was the actual German codename. The reason for the detention was communicated to professors in the concentration camp.
Операция барысы
Польшаға шабуылдан кейін, 1939 жылғы 19 қазанда Польшаны неміс оккупациясы орнағаннан кейін, Ягеллон университетінің Сенаты университетті жаңа оқу жылы үшін ашуды шешті, ол 13 қарашада басталуға тиіс болды. Бұл шешім неміс оккупациялық билігіне жеткізілді, олар қарсылық білдірмеді. Сағат 12-де барлық академиктер мен олардың қонақтары жиналды; олардың ішінде Ягеллон университетінен (UJ) 105 профессор және 33 оқытушы, Экономикалық университетінен (AE) төртеу және Люблин мен Вильнодан келген төртеу болды. Сонымен қатар, Технологиялық университетінен (AG) 34 профессор мен докторлар да қатысты.
Soon after the establishment of the German occupation of Poland, following the invasion of Poland, on 19 October 1939, the Senate of the Jagiellonian University decided to open the university for a new academic year, which was to start on 13 November. This decision was communicated to German occupation authorities, who did not express objections.) at noon, all academics and their guests gathered; among them, 105 professors and 33 lecturers from Jagiellonian University (UJ), four from University of Economics (AE) and four from Lublin and Wilno. There were also 34 professors and doctors from University of Technology (AG),
Академиктер залды толтырды, бірақ білім беру бойынша ешқандай дәріс оқылған жоқ. Оларға Мюллер университеттің жаңа оқу жылын бастауға рұқсаты жоқ екенін, поляктар неміс ғылымына жатқызылмайтындығын және жаман ниетпен әрекет еткенін айтты. Оларды қарулы полиция қызметкерлері сол жерде-ақ ұстап, тексеріп, сыртқа шығарып жіберді. Кейбір аға профессорлар тепкіленді, бетіне шапалақ соқты (Станислав Эстрихер) және мылтық саптамасымен ұрылды. Сонымен қатар, сол жерде болған 13-15 университет қызметкерлері мен студенттер, сондай-ақ сол күні үйінде ұсталған Краков қаласының әкімі, доктор Станислав Климецкий де тұтқындалды. 1940 жылғы наурыз айында Мюнхенге жақын орналасқан Дахау концлагеріне жіберілді, бұл тұтқындалған жас академиктердің жаңа тобы келгеннен кейін болды. 1940 жылғы 8 ақпанда Сахсенхаузеннен 40 жастан асқан 101 профессор босатылды. Кейіннен тағы да басқа ғалымдар босатылды. Кейбір егде жастағы профессорлар күніне үш рет, тіпті мұз бен қарда өткізілетін тізімдеуге, сондай-ақ дизентерияның кең таралған, жылы киімнің сирек кездесетін және азық-түлік рационының жеткіліксіз болған қасіретті тұру жағдайларына шыдамады. Олардың он екісі үш ай ішінде, ал тағы бесеуі босатылғаннан кейін бірнеше апта ішінде қайтыс болды. Лагерьде қайтыс болған белгілі профессорлардың арасында Игнатий Хрзаньовский (UJ; 19 қаңтар 1940 ж.), Станислав Эстрихер (UJ; 29 желтоқсан 1939 ж.), Казимир Костанецкий (UJ; 11 қаңтар 1940 ж.), Антони Мейер [pl] (AGH; 24 желтоқсан 1939 ж.) және Михаль Сидлецки (UJ; 11 қаңтар 1940 ж., тізімдеуден кейін) болды. 1940 жылғы наурыз айында Краковтан тірі қалған жарамды тұтқындар Дахау концлагеріне жіберілді және көпшілігі 1941 жылғы қаңтарда араласу нәтижесінде босатылды. Бүгінде Краковтағы Collegium Novum ғимаратының алдында Sonderaktion Krakau оқиғаларын еске алатын тақта орнатылған. Әр жылғы 6 қарашада Ягеллон университетінің барлық ғимараттарының сыртында қара тулар ілінеді, ал университет ректоры зардап шеккендерді құрметтеу үшін гүл шоқтарын қояды.
The academics filled the hall but no Vortrag (lecture) on education was given. Instead, they were told by Müller that the university did not have permission to start a new academic year and that Poles were hostile toward German science and acted in bad faith. They were arrested on the spot by armed policemen, frisked, and escorted out. Some senior professors were kicked, slapped in the face (Stanisław Estreicher) and hit with rifle butts. An additional 13–15 university employees and students who were on site were also arrested, as well as the President of Kraków, Dr Stanisław Klimecki who was apprehended at home that afternoon. and in March 1940, sent further to Dachau concentration camp near Munich after a new batch of arrested younger academics arrived. 101 professors who were older than 40 were released from Sachsenhausen on 8 February 1940. Additional academics were released later. Some elderly professors did not survive the roll calls, held three times a day even in ice and snow, and the grim living conditions where dysentery was common, warm clothes rare and food rations scarce. Twelve died in the camp within three months, and another five within weeks of release. Among the notable professors who died in the camp were Ignacy Chrzanowski (UJ; 19 January 1940), Stanisław Estreicher (UJ; 29 December 1939), Kazimierz Kostanecki (UJ; 11 January 1940), Antoni Meyer [pl] (AGH; 24 December 1939) and Michał Siedlecki (UJ; 11 January 1940, after roll call). In March 1940, the able prisoners from Kraków who remained alive were sent to Dachau concentration camp and most released in January 1941 on intervention. Today there is a plaque commemorating the events of Sonderaktion Krakau in front of Collegium Novum in Kraków. Every 6 November, black flags are hung outside all Jagiellonian University buildings, and the Rector of the university lays wreaths to honor those who suffered.
Танымал мәдениетте
Sonderaktion Krakau 2005 жылғы «Кароль: Папа болған адам» атты мини-сериалында және 2007 жылғы поляк фильмі «Катынь» да бейнеленген. «Катынь» фильмін Кино академиясының құрметті сыйлығының иегері Анджей Вайда түсірген, бұл фильм 80-ші «Оскар» марапаттау рәсімінде «Ең үздік шетелдік фильм» номинациясына ұсынылған.
Sonderaktion Krakau is depicted in the 2005 miniseries Karol: A Man Who Became Pope and the 2007 Polish film Katyń directed by Academy Honorary Award winner Andrzej Wajda, which was nominated for Best Foreign Language Film at the 80th Academy Awards ceremony.