Кіріспе
1973 жылдың желтоқсан айында Италиядағы Римнің Фиумичино әуежайындағы терактілер салдарынан 34 адам қаза тапты. Шабуылдар әуежай терминалына шабуыл жасаумен және кешіккендерді ұстаумен басталды, одан кейін Pan Am ұшағына шабуыл жасалып, Lufthansa рейсі қашқырылды. Pan Am 110 рейсі Италияның Рим қаласынан Ливанның Бейрут арқылы Тегеранға ұшуы жоспарланған. 1973 жылдың 17 желтоқсанында, ұшуға дайындалып жатқанда, әуежай терминалы мен ұшаққа қарулы палестиналықтар шабуыл жасады, ұшақ өртке тоғыстырылды, нәтижесінде ұшақтағы 30 адам мен терминалдағы 2 адам қаза тапты. Pan Am 110 рейсіне жасалған шабуылдан кейін, қарулы адамдар Lufthansa 303 рейсін қашқырып, тағы екі адамды өлтірді. Олар Кувейт билігіне өткізілді.
In December 1973, a terrorist group executed a series of attacks originating at Rome Fiumicino Airport in Italy which resulted in the deaths of 34 people. The attacks began with an airport terminal invasion and hostage taking, followed by the firebombing of a Pan Am aircraft and the hijacking of a Lufthansa flight. Pan Am flight 110 was scheduled to depart from Rome, Italy and arrive in Tehran, Iran, by way of Beirut, Lebanon. On 17 December 1973, shortly before takeoff, the airport terminal and the flight aircraft were attacked and the aircraft was set on fire by armed Palestinian gunmen, resulting in the deaths of thirty persons on the plane and two in the terminal. Following the flight 110 attack, the gunmen hijacked Lufthansa Flight 303 and killed two more people. They ended up in the custody of the Kuwaiti authorities.
Өмірбаян
Палестинаны азат ету ұйымы (ПЕҰ) Иорданиядан, иорданиялық-палестиналық азамат соғысынан кейін қуылғаннан бері, палестиналық әскери ұйымдар Оңтүстік Ливанды өздерінің штабы және операциялар базасы ретінде пайдаланды, палестиналық босқындар лагерлерінен жауынгерлер жинады. Оңтүстік Ливанды "Фатх елі" деп атады, себебі Фатх және басқа да палестиналық әскери ұйымдар бұл ресми түрде Ливанға қарасты аймақты дерлік толығымен бақылап, оны Израильге қарсы шабуылдар жасауға, көбінесе азаматтарды нысанаға алуға, сондай-ақ шетелдегі қарулы операцияларға, "терроризм актілері" деп аталатын іс-әрекеттерге қолданатын.
Терминалға шабуыл және Pan Am 110 рейсіне өрт сөндіру
1973 жылдың 17 желтоқсанында Pan Am 110 рейсі Римдегі Леонардо да Винчи халықаралық әуежайынан Ливанның Бейрут халықаралық әуежайына, содан кейін Иранның Тегеран қаласына ұшуға жоспарланған. Boeing 707 321B (Clipper Celestial) ұшағын басқарғандар – бірінші офицер Роберт Дэвисон және ұшу инженері Кеннет Пфранг. Рим уақыты бойынша шамамен 12:51-де, 110-шы рейс ұшуға дайындалып жатқанда, бес күдікті автоматты мылтықтар мен гранаталармен қаруланған күйі әуежай терминалына еніп кірді. Террористер қол жүгінен автоматтары алып, терминал ішінде атып, терезелерді қиратты және екі адамды өлтірді. Ұшқыштар мен экипаж пилот кабинасынан жолаушылар мен әуежай қызметкерлерінің паналауға тырысып қашқанын көрді. Капитан Ербек ұшақтың жариялау жүйесі арқылы терминалда "қандай да бір алабұдырлық" болып жатқанын хабарлады және барлық жолаушыларға еденге жатуды бұйырды. Бірнеше қарулы адамдар Pan American ұшағына қарай жүгіріп, ашық алдыңғы және артқы есіктерінен бір фосфорлы тұтандырғыш граната мен басқа да қол гранаталарын лақтырды. Жарылыстар экипаж мен жолаушыларды жерге құлатты, ал кабина өрттен пайда болған қалың, ырықылды түтінге толып кетті. Стюардессалар ұшақтың бір жағындағы авариялық эвакуациялық есігін ашты, ал екіншісі қарулы адамдармен тосылып қалды. Экипаж қолда бар есік арқылы мүмкіндігінше көп жолаушыны эвакуациялауға тырысты, бірақ Иранға сапарлап бара жатқан 29 жолаушы, Диана Перес және ұшақ капитаны Ербектің әйелі Бонни Эрбек шабуылдан аман қалды. Сонымен қатар, "Арамко" компаниясының 14 қызметкері мен олардың отбасы мүшелері қаза тапты. Ұшақ толығымен қирады.
Lufthansa 303 рейсін ұрлау
Pan Am ұшағына шабуыл жасаған бес қарулы адам бірнеше итальяндықтар мен Lufthansa жердегі экипаж мүшелерін Lufthansa Flight 303 Boeing 737 (тіркеу нөмірі Мюнхенге кетуге дайындалып тұрған) ұшағына алып, кепілге алды. Италиялық шекара полициясының 20 жасар офицері Антонио Зара, әуежайдың бақылау мұнарасынан дабыл берілгеннен кейін, шабуыл орын алған жерге алғаш келген кезде атып өлтірілді. Ұшып кетушілер ұшақты ұшу жолағына қарай жылдырып, ұшуға дайындауға мәжбүр етті. Ұшақ жолға шыққанда, бірнеше Carabinieri және Guardia di Finanza көліктері оны қуды, бірақ ұшқыштар борттағы барлық кепілдерді өлтіреміз деп қорқытқаннан кейін қуғынды тоқтатты. 13:32-де, оқиға басталғалы жарты сағаттан соң, ұшақ Грекияның Афина қаласына ұшып кетті және жергілікті уақыт бойынша сағат 16:50-де қонды. Шабуыл тым жылдам болғандықтан, әуежай полициясының тиісті жауап беруіне уақыт болмады. Осы кезде әуежайда 117 офицер жұмыс істеді: 9 Carabinieri, 46 кеден қызметкері және 62 мемлекеттік полиция офицері, олардың 8-і саботажға қарсы қызметте болды, бұл Фиумичино сияқты халықаралық әуежай үшін өте аз сан. Әуежай құрылымы террористік шабуылдарды алдын алуға жарамсыз болды, өйткені ол мұндай оқиғалар сирек кездесетін кезде салынған.
Афинадағы аялдама
Афинаға қонғаннан кейін, террористер радио арқылы Хелиникон халықаралық әуежайына шабуыл жасаған екі палестиналық қарулы адамды босатуды талап етті. Ұшақ Афинадан он алты сағаттан кейін және қарулы адамдар жараланған кепілді босатып, өлген кепілдің денесін ұшу-қону жолағына тастағаннан кейін қайта ұшып кетті.
Дамаск аялдамасы
Ұшақ Ливанның Бейрут қаласына бет бұрды, онда Ливан билігі оған қонуға рұқсат бермеді және ұшу-қону жолағын көліктермен тосқаулады. Кипр да қонуға рұқсат бермеді. Ұшақтағы террористер ұшақты Сирияның Дамаск қаласына баруға бұйрық берді, себебі отын азайып бара жатқандықтан. Олар Сирия астанасының әуежайына қонғаннан кейін, әуе күштерінің командирі генерал-майор Наджи Джамиль палестиналықтарды кепілдерді босатуға көндіруге тырысты, бірақ олар бас тартты. Сириялықтар ұшақтағылардың барлығына тамақ берді және ұшақты отынмен толтырды. Сондай-ақ, олар ұшақ ұрлаушылардың біреуін бас жарақатынан емдеді. Ұшақ қонғаннан екі-үш сағаттан кейін қайта ұшып кетті.
Кувейтке қону
Қамауға алынған ұшақ Кувейтке бет алды, бірақ Кувейт билігі оған қонуға рұқсат бермеді. Капитан Крузеге террористер басқа ұшу-қону жолағына қонуды бұйырды. Террористер мен Кувейт билігі арасындағы бір сағаттық келіссөздердің нәтижесінде қалған он екі кепіл босатылды.
Салдары
Террористер қашып кетуді келісті, бірақ олар көп ұзамай тұтқындалды. Кувейт билігі террористерді сұраққа тартып болған соң, оларды сотқа тартпауды шешті және оларды тапсыру мүмкіндігін қарастырды. Бұл кездегі жағдайлар күрделі болды және АҚШ пен көптеген араб және еуропалық елдердің террористердің тағдыры және оларды соттауға қандай елдің құқығы бар екендігі мәселесіндегі қақтығысына әкеп соқты. Италия Араб әмірлігіне ресми түрде экстрадиция сұрағын жолдағанына қарамастан, өз аумағында террористерді ұстап, соттауға ниеттенбеді, себебі сұраныс қабылданбауға тиіс еді (Италияның Кувейтпен экстрадиция шарты болған жоқ). Италияның бұл мәселені өз бақылауына алудан бас тартуына ықпал еткен нәрсе – күдіктілерді итальян түрмелерінде ұстау Италияны оларды босату үшін басқа палестиналық террористер тарапынан жазалау қаупіне ұшыратуы мүмкін еді. Шындығында, кейін Италияда ұсталған соңғы террорист (1972 жылы Остиядағы сәтсіз шабуылға жауапты) да, мүмкін, дәл осы себеппен босатылды. Нидерланды сияқты басқа еуропалық елдер де осы бағытты ұстанды. Италияның әрекеттері Италия үкіметінің Фиумичинодағы трагедиялық оқиғаларды өзінің "ұлттық мүддесі" тұрғысынан қарастыруға шешім қабылдағанын көрсетеді, осы арқылы ол қарапайымдыққа ұмтылған келісімге келді. 1974 жылы қатаң халықаралық келіссөздерден кейін Мысыр президенті Анвар Садат күдіктілерді олардың тобының жауапкершілігімен Каирге жеткізуге келісті, олар "бейресім операция" жүргізгені үшін сотталуға тиіс еді. Олар 1974 жылдың 24 қарашасына дейін түрмеде отырды, содан кейін Тунисте британдық ұшақтың қасыр сүруінен кейін (оларды босату мақсатымен жасалған) командадағы бес адам Тунисте көптеген араб және еуропалық үкіметтердің және АҚШ-тың ықпалымен босатылды. Содан кейін олар туралы ешқандай хабар болмады және олар, мүмкін, араб елінде жасырынып, жазаланбады.