Жақсылау және кесу станоктары

Кіріспе

Ұнтақтау машинасы

Тіректік ұнтақтау машинасы – абразивті дөңгелектерді қозғау үшін қолданылатын үстел үстіндегі ұнтақтау машинасының түрі. Тіректік ұнтақтау машинасы – еденге бекітілген немесе резеңке аяқтарға орнатылған тіректе орналасқан, ұқсас немесе үлкен ұнтақтау машинасы. Осы типтегі ұнтақтау машиналары әртүрлі кескіш құралдарды қолмен ұнтақтау және басқа да жалпы ұнтақтау жұмыстарын орындау үшін жиі қолданылады. Ұнтақтау дөңгелегінің байланысы мен сапасына байланысты, ол құрал-саймандар, бұрғылау биттері, кескіштер және ойықтар сияқты кесу құралдарын қайрау үшін қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар, оны металлдарды дәнекерлеу немесе орнату алдында қабысқан пішінге келтіруге де болады. Жұмыс дайындамаларын тазалау немесе жылтырату үшін ұнтақтау дөңгелектерін сымды щеткамен немесе жылтырату дөңгелектерімен алмастыруға болады. Бетін тегістеу үшін қатты жылтырату дөңгелектерін де қолдануға болады. Кейбір жылтырату машиналары (жылтыратқыштар) тіректік ұнтақтау машиналары сияқты құрылған, бірақ ұзын корпусқа және жылтырату дөңгелектері орнатылған білікке ие. Ұнтақтау машиналары металл өңдеу және машина жасау шеберханаларында стандартты жабдық болып табылады, сондай-ақ қолмен ұсталатын ұнтақтау машиналары да (мысалы, бұрыштық және қалыптық ұнтақтау машиналары) қолданылады.

Доңғалақтың жылдамдығы

Дөңгелектердің ең жоғары айналымдар саны (RPM) жапсырмаға (қағаз сіңіргіш) басылған. Жақтаудың айналымдар саны осы көрсетілгеннен тең немесе төмен болуы керек; "дөңгелектің жапсырмасында көрсетілген ең жоғары жұмыс айналымдары ешқашан асып кетпеуі тиіс". Дөңгелектің айналымдары тым жоғары болса, ол жарылып, операторға жарақат келтіруі немесе қаза табуы мүмкін.

Дөңгелек сыныбына сәйкес келетін жұмыс бөлшегінің материалы

Көптеген үстел шлифовалдарындағы стандартты дөңгелектер шыны байланыс дөңгелектері болып табылады. Олар арналған жұмысты орындауда тиімді, бірақ олардың жарылу қаупі бар. Тек болатты ұнтақтауға арналған дөңгелектерді алюминий сияқты жұмсақ металдарды ұнтақтау үшін қолдануға болмайды. Жұмсақ металл дөңгелектің кеуектеріне еніп, ұнтақтау кезінде пайда болатын жылудан кеңейеді. Бұл ұнтақтау дөңгелегінің бөліктерін түсіріп, жарақатқа әкелуі мүмкін.

Дөңгелектің шеткі жақтары

Тірек ұнтақтауыштың (диск пішіндес) стандартты дөңгелегі тек шеткі жағынан ұнтақтау үшін жасалған, сондықтан оның жанынан ұнтақтауға тыйым салынады. Дөңгелектің жанынан ұнтақтау оның жарылуына әкелуі мүмкін. Кейбір құралдар мен кескіштерді ұнтақтауға арналған құралдарда бүйірден ұнтақтауға мүмкіндік беретін шолу тәрізді дөңгелектер болады.

Құралдың және тұтануды тоқтатушының орналасуы

Құрал тірегі тығыз және дөңгелектен 2-3 мм (1/16" - 1/8") қашықтықта болуы керек. Бұл дайындаманың дөңгелек пен құрал тірегі арасына түсіп кетуіне кедергі келтіреді. Ұшқын тоқтағыштар шашыраған ұшқындарды ұстайды. Жұмыс көбінесе дайындама құрал тірегіне қойылғанда жасалады. Бұл дөңгелектің кенеттен сырғанауына, дайындаманы бір сәтте ұстап алып, оператордың қолынан жұлып алуына немесе қолын дөңгелекке қарай тартуына жол бермейді.

Дөңгелек қорғаушылар

Дөңгелек қорғағыштары жарылған дөңгелектің сынықтарын тоқтатып, олардың адамдарға зиян келтіруіне немесе айнала-қоршаған ортаны бүлдіруіне бәкілдік етпейді. Сондықтан қорғағышсыз ұнтақтау машинасымен жұмыс істеуге тыйым салынған.

Салқындатқыш

Металды электрлік ұнтақтау дөңгелегімен ұнтақтағанда, бұйым тез қызып кетеді. Көптеген үстел ұнтақтағыштары құрғақ типті болып келеді, онда ұнтақтау бетінде кесу сұйықтығы (салқындатқыш) қолданылмайды, бірақ көбінесе жұмыс бөлігін салқындату үшін суға батырып отырады, осылайша ол қатты қызып, оператордың қолына күйік тигізбеу үшін немесе екеуіне де күйік тимеу үшін жасалады. Мұндай ыдыстар көбінесе ұнтақтағыштың астына орнатылады, қол жеткізу оңай болуы үшін. Орташа немесе жоғары көміртекті, бұрын қаттыланған және қатаңдалған (мысалы, құралдар мен бұрғылау биттері) жұмыс бөліктерін суға жиі батыру қажет, әйтпесе қатты қызудан кейін күрт салқындау болып, бұрын жасалған термообработка бұзылуы мүмкін. Егер пышақтарды қайрауға арналған ұнтақтағыштар ылғалды типте болса, дөңгелектің төменгі жағы су немесе басқа салқындатқыш толтырылған ыдыста айналады. Сондай-ақ, дөңгелектің үстіңгі жағына салқындатқыш сұйықтығы құйылатын құбыр да орнатылуы мүмкін. Бұл ұнтақтағыштар әрқашан үстел ұнтақтағыштары деп атала бермейді, бірақ олар үстел үстіндегі ұнтақтау машиналарының класына жатады.

Дөңгелекті мата

Кейде үстелдік ұнтақтау дөңгелектерін дөңгелек пішінге келтіріп, жаңа ашылған ұсақ бөлшектерімен жаңа ұнтақтау бетін жасау қажет болады. Жаңа дөңгелектер алғаш жасалғанда дұрыс теңгерілген болады, бірақ дөңгелек орнатылғаннан кейін және (әсіресе) біраз уақыт пайдаланғаннан кейін теңгерім сақталады ма, әлде жоқ па, деген мәселе "құпия". Олардың кейде соншалықты тегіс емес тозуы мүмкін екеніне сену қиын болуы мүмкін, бірақ қолмен айналдырылатын дөңгелектің баяу қозғалысы, дөңгелек айналғанда дөңгелек пен құралдың демалысы арасындағы қашықтық айтарлықтай өзгеретінін көрсетеді, бұл оны растайды. Сондықтан дөңгелектерді кейде түзету (қысқарып кесу) қажет, бұл бірнеше түрлі дөңгелек түзеткіштерінің кез келгенімен жүзеге асырылады. Егер үстелдік ұнтақтау машиналары тым көп дірілдесе, әдетте дөңгелектердің дөңгелек пішінінен шығып, теңгерімсіздікке байланысты болады. Оларды түзету арқылы бұл мәселені шешуге болады. Кейбір тұтынушылар үстелдік ұнтақтау құралын сатып алып, көп жылдар бойы дөңгелектерді түзету туралы ойланбастан пайдалануға болады деп ойлайды, бірақ түзету қажеттілігі соншалықты сирек емес. Теңгерімсіздікті түзету дірілдің тудыратын ыңғайсыздықты азайтады (қорғағыштарды дірілдетіп, жұмыс үстелін шайқатады), сонымен қатар оралымды подшипниктердің мерзімінен бұрын тозуын болдырмау үшін маңызды, өйткені күшті діріл оларды тым көп тозуға ұшыратады. Дөңгелектердің салмақ таралуын жақсарту арқылы теңгерімділікті жақсартуға да болады. Мұны істеудің бірнеше әдістері бар, олардың барлығы дөңгелек салмақтарымен дөңгелектерді теңгеруге ұқсас. Көптеген үстелдік ұнтақтау машиналарында бұл операциялар ешқашан жасалмайды, өйткені дөңгелектерді түзету оларды жеткілікті түрде теңгерілген күйде ұстау үшін жеткілікті, бірақ бұл қосымша әдістер үстелдік ұнтақтау машиналарында сирек кездеседі, бірақ беттік және цилиндрлік ұнтақтау машиналары сияқты ұнтақтау жұмысын жасайтын станоктарда жиі қолданылады. Бұл кейде ұнтақтау дөңгелектерін ұстап тұратын болат фланецтерге бірнеше тесіктер бұрғылау арқылы жүзеге асырылады, содан кейін тесіктердің салмағының жетіспеуі айналатын массаның басқа бөлігіндегі ауыр нүктені теңестіретін бұрыштық бағыт табылады. Тағы бір әдіс – баланстау үшін қажет болған жерге бұралатын шағын салмақтары бар үлкен фланецтің арнайы түрі (баланстау фланеці деп аталады).

Bench grinder wheels sometimes need to be restored to roundness and given a fresh grinding face with newly exposed grains. New wheels have suitable balance when first made, but whether the balanced state will last after the wheel has been mounted, and (especially) after it has been in use for a while, is "quite uncertain". It can seem counterintuitive that they could wear as unevenly as they sometimes do, but a slow spin of the resting wheel by hand confirms it by showing the gap between wheel and tool rest varying substantially as the wheel turns. Thus it is normal that wheels sometimes need to be dressed (neatly trimmed), which is achieved by any of several types of wheel dresser. When bench grinders vibrate excessively, it is usually because the wheels have worn out of round and are thus out of balance. Truing them by dressing usually resolves this problem. Although some consumers might imagine buying a bench grinder and then using it for many years without thinking about wheel dressing, the need for dressing is not so seldom as that. Correcting the imbalance not only reduces the annoyance of vibration (which rattles the wheel guards and shakes the workbench) but also is important to prevent premature failure of the spindle bearings, as heavy vibration beats them excessively. It is also possible to arrange the weight distribution of the wheels for better balancing. There are several methods of doing this, all being conceptually analogous to tire balancing with wheel weights. Most bench grinders never have these operations performed, because wheel dressing alone is enough to keep them sufficiently balanced, but these additional methods are not unusual for bench grinders and are quite common for machine tools that do grinding, such as surface grinders and cylindrical grinders. This is sometimes achieved by drilling a few holes in the steel flanges that hold the grinding wheels and then finding the angular orientation at which the holes' lack of weight balances out a heavy spot elsewhere on the rotating mass. Another method is a dedicated type of large flange with little weights that can be screwed down wherever needed for balancing (called a balancing flange.

Дөңгелекті ауыстыру

Кейде дөңгелектерді ауыстыру қажет болады. Жынтақтағыш құрылғыдан тоқ сымы ажыратылып, сыртқы қорғаныш алынып тасталады. Әдетте, үлкен гайка дөңгелекті білікке бекітеді. Әр гайканың бұралу бағыты (сезімі) ұнтақтағыш жұмыс істеу кезінде босап кетпеуі үшін анықталады. Сондықтан, әдеттегі ұнтақтағышта оператордың көзқарасы бойынша, дөңгелектің "жағына" қарай айналатын (егер дөңгелек қозғалса), сол жаққа гайка сол жақта орналасады, ал екінші жақта гайка оң жақта болады. "Басқаша айтқанда, гайканы алып тастау үшін, оны дөңгелек жұмыс істеп тұрғанда шпиндель айналатын бағытта бұру керек". Дөңгелекті кілт бұратын кезде ұстап тұру қиын, бірақ әдетте кілтті балғамен ақырын соғып, гайканы оңайлап шешеді. Дөңгелектің екі жағында үлкен болат фланец, содан кейін қағаз прокладка (блоттер), содан кейін дөңгелек орналасады. Қағаз, болат фланец дөңгелекке тікелей соғылып, оны жарылуына әкелмеу үшін міндетті түрде қажет деп есептеледі; оқытылған жұмысшылар осы ережені білуі және сақтауы тиіс. Осылайша, фланец пен дөңгелек арасындағы барлық жанасу аумағы қағазбен немесе фланецтегі икемделетін жабындармен (резеңке немесе прокладка) жабылады. Дөңгелектің ішкі диаметрі білікпен дәл сәйкес келуі мүмкін, немесе оны кішіте түсу үшін аралық сақина (гильза) арқылы үлкендеу болуы мүмкін. Жаңа дөңгелекті орнату алдында оны сақиналық сынақтан өткізеді, ол дөңгелекті тырнақпен немесе құрал сабымен (ағаштан немесе пластиктен) ақырын соғып, оның жоғары жиілікті дыбысын (қоңыраудың дыбысына ұқсас, бірақ бәсең) естуді қамтиды, бұл оның жарылмағанын көрсетеді. Оны әртүрлі жерлерде тексеру қажет. "Салбыр" немесе "қарық" дыбыс (дыбыс шығармайтын) жарық бар екенін көрсетеді. Дөңгелек сақиналық сынақтан өткеннен кейін, аралық сақина (болса), дөңгелек, қағаз прокладкалар, болат фланецтер және гайка жиналады, ал гайка мүмкіндігінше қатты емес, бірақ берік бекітіледі. Қорғаныш қайта орнатылады, содан кейін ұнтақтағышты қайта қосуға болады. Кейін дөңгелекке түзету жұмыстары қажет болуы мүмкін. Дөңгелек алғаш рет іске қосылғанда, оператор ортадан сәл шегініп тұрады, егер дөңгелек жарылса, жарақат алу қаупі азаяды.

Wheels sometimes need replacing. The grinder is unplugged, and then the outer guard is removed. Typically a large nut holds the wheel on the arbor. The handedness (sense) of each nut is assigned to avoid any loosening tendency during grinder use. Thus on a typical grinder the nut is left handed on the left side of the grinder from the operator's viewpoint, with wheel rotation "toward" the operator (if the wheel could travel), whereas on the other side the nut is right handed. "In other words, to remove the nut, it must be turned in the direction that the spindle revolves when the wheel is in operation." Holding the wheel against the wrench's turning action is difficult, but usually the wrench is gently tapped with a hammer instead, which neatly taps the nut loose. A large steel flange is on either side of the wheel, then a paper washer (blotter), then the wheel. The paper is conventionally held to be absolutely necessary to prevent the steel flange from bearing directly against the wheel and tending to crack it; trained workers are expected to know and obey this rule. Thus the entire contact area between flange and wheel is covered, either with paper or with compressible coating (rubber or gasket) on the flange. The wheel's inner diameter may meet the arbor precisely or may be larger with a bushing (sleeve) to reduce it. Before the new wheel is mounted it is ring tested, which involves gently tapping it with a fingernail or tool handle (wood or plastic) to hear its high pitched ring (comparable to a bell's ring, although not loud), indicating that it is not cracked. It is rung in various spots to be sure. A "flat" or "hoarse" sound (failing to "sing") indicates a crack. With the wheel having passed the ring test, the bushing (if any), wheel, paper blotters, steel flanges, and nut are assembled, and the nut is tightened, not as hard as possible, but enough to be firmly fastened in place. The guard is reinstalled, and then the grinder can be plugged in again. Dressing may be needed afterward. When the wheel is first started, the operator stands a bit off center, so that if it were to explode, less pathway for injury exists.