Кіріспе

Лю Ижжэнь (; 1880–1956 жж.) – қытай тарихшысы, каллиграф, кітапханашы, мәдениеттанушы, педагог және академиялық лидер. Ол жеке харизмасымен, рухымен және білімділігімен белгілі. Қазіргі қытай ғылымында оның тәрбиелеген және оқытқан әдебиет, тарих, география, философия және тіпті табиғат ғылымдары салаларындағы көрнекті мамандардың саны ең көп болған деп есептеледі. Лю Ижжэнь мен Ван Бохан Қытай Республикасының алғашқы жылдарында «Наньюн екі тірегі» (Нанкин университетінің екі тірегі) деп құрметпен аталды.

Цинь әулетінің тұсында өмір сүрген алғашқы жылдары

Цинь дәуірінде (1644–1912 жж.) туып, білім алған Лю 1905 жылы оның жойылуына бірнеше жыл қалғанда императорлық мемлекеттік қызмет емтиханының бірінші кезеңінен өтті. 1900 жылдардың басында оның ұстазы, филолог Миао Куансун (繆荃蓀; 1844–1919) оны реформатор жоғары лауазымды шенеунік Чжан Чжидунға (1837–1909) тапсырылған қытай ұлттық тарихына арналған оқулық жазуға тағайындады. 1902 жылы Мейдзи Жапониясына жасаған екі айлық сапарында жаңа жапондық білім беру жүйесіне әсерленген Лю, өзінің жаңа оқулығын «Жаңа саясат» (Синьчжэн 新政, 1901–1911) аясында құрылған мектептерде тарихты оқыту үшін пайдаланды. Қытайдың соңғы қиындықтарын Конфуцийлік ілімге немесе дәстүрлі қытай мәдениетіне жатқызудан бас тартып, Лю оларды маньчжурлық үстемдікке, опиум соғысына, сыбайлас жемқорлыққа, соғыс лордтарына және барлық түрлі әлеуметтік проблемаларға байланысты деп есептеді, бұл, оның пікірінше, Конфуцийлік ілімді практикалаудың нәтижесі емес, оны практикаламаудың салдары. 1920 жылдары Лю «Сындық шолу» (Hsuehheng 學衡) журналы үшін бірнеше тарихи мақалалар жазды, ол 1922 жылы Ұлттық Оңтүстік-Шығыс университетінде (кейін Ұлттық Орталық университеті және Нанкин университеті болып қайта аталды) құрылған. Осы мақалаларының бірінде ол дәстүрлі тарихи зерттеулердің құндылығын қорғады, Гу Цзеган және ежесіл қытай тарихының сенімділігіне күмән келтірген «Ежесілдікке қарсы мектептің» басқа да жақтастарымен келіспеді. Людің зерттеулері көбінесе консервативті деп есептелсе де, оның кітабы сол кездегідей нәсілдік емес, мәдени бірлік ретінде Қытайды талқылауға негіз салды. 1927 жылы Лю Ичжэн Ұлттық зерттеу кітапханасының (Қытай зерттеу кітапханасы) директоры болып тағайындалды, ол кейіннен Ұлттық Орталық кітапханамен бірігіп, жаңа Нанкин кітапханасын құрды. Кітапханада ол «Өмір сүру және оқу» жүйесін құрды, бұл жүйе ұзақ мерзімді оқырмандарға тұруға бос бөлмелерді ұсынды. Көптеген оқырмандар кейіннен кітапхананы өздерінің альма-матери деп атады.

Шығармалары

Лю Ижжэн Қытай тарихы, соның ішінде білім беру, сауда және мәдениет тарихы туралы бірнеше кітап жазды. Оның кітаптарының ішінде «Бизнес этикасы», «Баспаға кіріспе» сияқты еңбектері бар. «Қытай мәдениетінің тарихы» (中國文化史) және «Ұлттық тарихтың қағидалары» (國史要義) – оның ең маңызды туындылары.