Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Антарктидадағы мұз күмбезі
Ice dome in Antarctica
Сипаттама
Dome Argus Массивті Шығыс Антарктида мұздық жабынында орналасқан және Антарктиданың ең биік мұздық нысаны болып табылады. А-құрама – Антарктика жазығының ең биік бөлігі, бірақ оның биіктігі көзге көрінбейді. Бұл алып күмбездің астында, кем дегенде мұз қабатының астында, Еуропалық Альп тауларымен шамалас Гамбурцев таулары жатыр. "Дом Аргус" атауын Скотт Полярлық зерттеу институты грек мифологиясынан алған. Аргус Ясон мен аргонавттардың "Алтын жүнді" іздеу үшін Колхидаға сапар шеккен "Арго" кемесін салған. Бұл жерде Жер шарындағы ең құрғақ жерлердің бірі және жыл сайын аз мөлшерде қар жауады. Осыған және тыныш ауа-райына байланысты, бұл орын өткен шақтардағы климатты зерттеу үшін мұз түйіршігінің үлгілерін алуға өте қолайлы. А-құрамадағы температура әр жылғы қыста дерлік нөлден төмен түседі.
Dome Argus is located on the massive East Antarctic Ice Sheet and is the highest ice feature of Antarctica. Dome A is a lofty ice prominence, the highest rooftop of the Antarctic Plateau, and the elevation visually is not noticeable. Below this enormous dome, underneath at least of ice sheet, lies the Gamburtsev Mountain Range, about the size of the European Alps. The name "Dome Argus" was given by the Scott Polar Research Institute from Greek mythology. Argus built the ship Argo, in which Jason and the Argonauts traveled to Colchis in search of the Golden Fleece. This site is one of the driest locations on Earth and receives of snow per year. Due to this, as well as calm weather, this site is an excellent location to obtain ice core samples for the research of past climates. Temperatures at Dome A fall below almost every winter.
Барлау
Бұл нысанның морфологиясының егжей-тегжейін 1967 және 1979 жылдар аралығында SPRI NSF TUD әуедегі радиоэхо-талдама бағдарламасы анықтады. 2005 жылдың қаңтар айында Қытайдың Ұлттық Антарктикалық зерттеу экспедицияларының (CHINARE) тобы Чжуншань станциясынан А күмбезіне дейін өтіп, 18 қаңтарда GPS зерттеуі арқылы мұз қабатының ең биік нүктесін (теңіз деңгейінен жоғары) анықтады. Бұл нүкте ұзындығы шамамен және ені шамамен болатын, созылып жатқан қырқаның бір шетіне жақын орналасқан, ол негізгі мұз бөлінісі болып табылады және оның бойындағы биіктік айырмасы небары бірнеше метрді құрайды. А күмбезіне автоматты ауа райы станциясы (AWS) орналастырылды, ал екінші станция саммит пен жағалаудың арасында, Айгүл (, 2830 м теңіз деңгейінен жоғары) деп аталатын жерде орнатылды. Бұл AWS Қытай мен Австралия арасындағы үздіксіз ынтымақтастық аясында жұмыс істейді және 2002 жылдың қаңтарынан бері жұмыс істейтін үшінші AWS (LGB69), теңіз деңгейінен жоғары , жерінде орналасқан. А күмбезіндегі станция күн батареяларымен және дизель отынымен қуаттанады, сондай-ақ жыл сайын техникалық қызмет көрсету мен отынмен толықтыруды қажет етеді.
Details of the morphology of this feature were determined by the SPRI NSF TUD airborne radio echo sounding program between the years 1967 and 1979. In January 2005 a team from the Chinese National Antarctic Research Expeditions (CHINARE) traversed from Zhongshan Station to Dome A and located the highest point of the ice sheet ( above sea level) by GPS survey at on January 18. This point is near one end of an elongate ridge (about long and wide), which is a major ice divide and has an elevation difference along its length of only a few meters. An automatic weather station (AWS) was deployed at Dome A, and a second station was installed approximately halfway between the summit and the coast at a site called Eagle (, 2830 m above sea level). These AWS are operated as part of an ongoing collaboration between China and Australia and include a third AWS (LGB69) at , above sea level, which has operated since January 2002. The station at Dome A is powered by solar cells and diesel fuel and requires yearly service and refuelling.
Төтенше температура
2005 жылдың шілдесінде А күмбезінде термометрмен тіркелген ең төменгі ауа температурасы осы болды. 2019 жылдың маусым айындағы расталмаған көрсеткіштер бұл көрсеткіштің артығырақ болуы мүмкін. Жер бетіндегі ең төменгі температура 2010 жылдың 10 тамызында Dome Argus және Dome Fuji арасында спутник арқылы тіркелді. Спутниктік деректер мен атмосфералық модельдерді талдау, А күмбезінің оңтүстік-шығысында орналасқан А қыраты Жердегі ең төменгі температураны табу үшін одан да жақсы орын болуы мүмкін екенін көрсетіп тұр.
The coldest air temperature recorded by thermometer at Dome A since January 2005 was in July 2005. This may have been beaten by an unconfirmed reading of in June 2019. The lowest surface temperature ever measured on the surface of the Earth was recorded by satellite on August 10, 2010, between Dome Argus and Dome Fuji. Analysis of satellite data and atmospheric models shows that Ridge A, which is located southeast of Dome A, is potentially an even better location to look for the lowest temperatures on Earth.
Бақылау орталығы
Қытайдың Полярлық зерттеу институты 2008 жылдың қаңтар айында күмбезде PLATO (PLATeau Observatory) деп аталатын роботтық обсерваторияны орналастырды. PLATO Австралияның Сиднейдегі Жаңа Оңтүстік Уэльс университетімен астрономиялық бақылаулар мен алаңды сынау үшін платформа құру мақсатында жобаланды және салынды. Австралия, АҚШ, Қытай және Ұлыбританияның әртүрлі мекемелері PLATO-мен бірге орнатылған CSTAR, Gattini, PreHEAT, Snodar, Nigel және PLATO веб-камералары сияқты құралдарды ұсынды. Қытай Ғылым академиясының қашықтан зондтау қолданбалары институты 2008 жылдың қаңтар айында күмбезде сымсыз желі технологиясын негізге алған Dome A WSN деп аталатын бақылау жүйесін құрды. Антарктидадағы Қытайдың үшінші станциясы – Куньлун станциясы 2009 жылдың 27 қаңтарында күмбезге орнатылды. Қазіргі таңда Антарктикалық Куньлун станциясы жазғы станция ретінде қолданылуға жарамды, бірақ оны одан әрі дамыту және қызмет көрсетуді жеңілдету үшін жақын жерге әуежай салу жоспарлануда, себебі оған тікұшақпен жету мүмкін емес.
The Polar Research Institute of China deployed a robotic observatory called PLATO (PLATeau Observatory) on the dome in January 2008. PLATO was designed and built by the University of New South Wales, Sydney, Australia to provide a platform from which astronomical observations and site testing could be conducted. Various institutions from Australia, US, China and the UK provided instruments that were deployed with PLATO, these instruments included CSTAR, Gattini, PreHEAT, Snodar, Nigel and the PLATO web cameras. The Institute of Remote Sensing Applications, Chinese Academy of Sciences established a wireless network technology based observation system called Dome A WSN on the dome in January 2008. The Kunlun Station, China's third station in Antarctica, was set up at the dome on January 27, 2009. Thus far the Antarctic Kunlun Station is suitable as a summer station, but there are plans to develop it further and build an airfield nearby to ease servicing, as it is not reachable by helicopters.