Кіріспе

Оңтүстік Африкалық авиатор Эндрю Фредерик Уэдерби (Антони) Бошамп Проктор (4 қыркүйек 1894 – 21 маусым 1921) – Оңтүстік Африкалық авиатор және Виктория кресінің иегері, британ және Достас күштеріне берілетін жауға қарсы көрсетілген батылдық үшін ең жоғары награда. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста Оңтүстік Африканың ең табысты авиаторы болып есептеледі, оған 54 әуе жеңісі тіркелген.

Ерте өмір

Бошамп Проктор 1894 жылдың 4 қыркүйегінде Моссел шығанағында, Кейп колониясында, мектеп мұғалімінің екінші ұлы болып дүниеге келді. Ол елдің ең көне мектебі – Оңтүстік Африка колледжінің мектебінде (Кейптаун) оқыды, сонымен қатар елдің ең көне жатақханасы – Колледж үйінде тұрды (оның әкесі жатақхана меңгерушісі болған). Еуропа соғысы басталған кезде ол Кейптаун университетінде инженерлік мамандық білімін алды. Оқудан уақытша шығып, Эдинбург герцогының жеке атқыштар полкіне қосылды. Ол Германияның Оңтүстік-Батыс Африкадағы науқанында сигналшы болып қызмет етті. 1915 жылдың тамызында оны құрметті түрде запасқа шығарды. Ол дереу Оңтүстік Африканың далалық телеграф қызметіне жұмысқа орналасып, қайтадан университетке оқуға түсті. 1917 жылдың наурыз айында Корольдік әуе корпусына (RFC) қайтадан қосылғанша колледждің үшінші курсын аяқтады. Ол үшінші дәрежелі авиамеханик ретінде қабылданды. Содан кейін ол Англиядағы Оксфордтағы Әскери авиация мектебінде ұшқышқа оқуға жіберілді, сонымен қатар ол онда офицерлік шен алды. Оның бойы 5 фут (2 метр) болса да, ол ұшуды үйрене алды. Оның бойына қарай ұшақтың конструкциясын өзгертті: оның орнамасын көтеріп, кабинадан жақсы көрінуіне және басқару элементтеріне жете алуына мүмкіндік берді. Рульдік тіреуіне де ағаш блоктары бекітілді, осылайша оған жетуіне қолайлы болды. 1917 жылдың 10 маусымында ол бес сағаттан астам ұшқаннан кейін жекелей ұшуға шықты. Қону кезінде апатқа ұшырап, шассиді бүлдірді. Дегенмен, ол жекелей ұшуды жалғастырды. Ол он сағаттан да аз ұшу тәжірибесімен 84-ші бомбалау эскадрильясына жіберілді. 1917 жылдың шілдесінде 84-ші эскадрильяға келген кезде, ол истребитель эскадрильясы ретінде қайта құрылып жатқан еді.

Франция 1917-18

1917 жылдың 23 қыркүйегінде бөлім SE5 ұшақтарымен Францияға аттанды. Майор Уильям Шолто Дугластың басшылығымен, бұл бөлім 1918 жылы RFC/RAF (Royal Air Force) ең тиімді барлау эскадрильяларының біріне айналды. Эскадрилья 323 жеңіске жетіп, 25 аса ұшқышты дайындады. Дегенмен, Бошамп Проктор екінші жетекші асаның көрсеткен нәтижесінен үш есеге жуық артық жеңіс тіркеді. Ол ұшқыш ретінде аса жоғары бағаланбаған, бірақ өте тиімді атушы еді. Бошамп Проктордың ұшқыштарлық шеберлігін оның жау ұшағын атып түсірмес бұрын үш рет апатқа ұшырағанынан бағалауға болады. Ол ұшақтың орындығы мен басқару элементтерін өзгертіп, SE5-ті ұшыра берді, осы өзгерістерді Филадельфияда туған американдық эскадрильялық әрілесі Джозеф "Child Yank" Бодуин де пайдаланды. Бодуин Проктордан екі дюйм қана бойы биік болды және жақын арада USAAS-тің S. E. 5a жабдықталған 25-ші әуе эскадрильясына жіберілді. Бақылау құрылғыларын өзгерту Бошамп Проктордың нашар ұшқыштық дағдыларына әсер еткен болуы мүмкін. Оның алғашқы расталған жеңісі жыл басында болды. 1918 жылдың 3 қаңтарында ол екі орындық неміс ұшағын "басқарудан тыс" құлатты. Содан кейін ол ақпан айында тағы төрт жеңіске жетіп, айдың соңғы күні аса ұшқыш атанды. Оның бес жеңісінің тек біреуі жау ұшағын жойды, ал қалғандары "басқарудан тыс" құлатылған ұшақтар еді. Наурыз айында тағы төрт жеңіске жетті, олардың үшеуі 17 наурызда бес минут ішінде тіркелді. Сәуір айында ол бір жеңіске жетті. Оның мамыр айындағы 11 жеңісінің ішінде 19 мамыр күні тіркелген бесеуі бар еді. Сол күні таңертең ол жаудың бақылау ұшағын ұрыстан шығарды, ал он бес минуттан кейін Albatros D. V барлаушысын жойды. Кешкі сағат 18:35 шамасында ол тағы үш Albatros D. V ұшағын құлатты. 31 мамырға қарай оның көрсеткіші 21 құрбанға – 16 истребительге және бес бақылау ұшағына жетті. Осы уақытқа дейін ол жалғыз өзі алты жау ұшағын жойды және тағы екеуін жоюға қатысты. Ол он ұшақты басқарудан тыс құлатты және тағы бір "басқарудан тыс" жеңіске қатысты. Оның екі құрбаны тұтқындалды. Бұл әрине лайықты көрсеткіш, және көптеген аса ұшқыштар сияқты, шарықтарды құлатқан жоқ. Келесі күні оның назары өзгереді, ол бақылау шарын құлатты. Ұшаққа қарсы артиллерия мен истребительдердің күзетінде болған шарықтар өте қауіпті нысаналар еді. Көбінесе оларды истребительдердің үйлесімді тобы аңшылыққа шығарды. Ол өзінің қалған өмірінде жауды соқырландыру үшін, бақылау шары мен бақылау ұшақтарын құлатуға тырысты. Оның "басқарудан тыс" жеңістерінің төмендеуі де назарға лайық; осыдан бастап, жауды бірінен кейін бірін жойып, жойды. Оның маусымдағы көрсеткіші 13 маусымға дейін созылды, бірақ сол уақытта ол төрт шарық, екі орындық бақылау ұшағы және бір истребительді жойды. Тек бір истребитель басқарудан тыс құлады. 22 маусымда оған Әскери крест берілді. Шілде айы оқиғасыз өтті. 3 тамызда оған алғашқы Құрметті ұшқыштар айқасының бірі берілді. Жеңіс тізбегінің үзілуі бір айға жуық созылды, өйткені ол үйге демалысқа кетіп, RAF үшін жұмылдыру науқанына көмектесті. 8 тамызда ол қайта оралып, 29-шы жеңісін тіркеді, тағы бір шарық. 9 тамызда Бошамп Проктор No. 84 эскадрильясын Бертанглес базасының үстінде патрульдеуге жетектеді, Бодуин және 1,80 метр бойы бар оңтүстікафрикалық Хью Сондерс қанаттас ретінде болды. Үшеуі сағат 14:00-де қызу шайқасқа қатысты, ол оларды болашақ нацистік рейхсмаршал Герман Геринг басқарған JG I-дің Fokker D. VII истребительдерімен шайқасқа түсірді. Сол күні оның көрсеткішін арттыруға сәттілік болмады, Бошамп Проктор қосымша 14 ұшақты құлатты және айды оның талаптар тізімін 43-ке дейін кеңейтті. Бір есте қаларлық күн 22 тамыз болды; ол британдық 3-ші корпустың майданында алты жау шарынан тұратын қатарға шабуыл жасады. Ол біріншісін автоматпен өртеп, қалған бесеуін жерге түсірді, бақылаушылар парашютпен секіріп кетті. Оның тамыз айындағы 15 жеңісінің ішінде бес шарық, барлығы жойылған, және тағы екі екі орындық ұшақ болды. Ол қазір 43 жеңіске жетті. Оның қыркүйектегі талаптары – барлығы шарықтар – олардың төртеуі. Қазанның алғашқы күндері ол тағы үш шарықты және үш Fokker D. VII истребителін жойды, олардың біреуі өртенді. Тағы бір D.VII басқарудан шығып кетті. 8 қазанда ол жердегі атыстан жарақат алып, қолына жара алды, бұл оның майдан шебіндегі қызметін аяқтады. Бошамп Проктордың жеңісі 54 болды; екі (және бір бөліскен) жау ұшағы, 13 (және үш бөліскен) шарық жойылды, 15 (және бір бөліскен) ұшақ жойылды, және 15 (және бір бөліскен) ұшақ "басқарудан тыс" құлатылды. Оның 16 шарықты құлатқаны оны Ұлыбритания империясының ең үздік шарық құлатушысы етті. 2 қарашада оған "Құрмет көрсету ордені" берілді, ал 30 қарашада Виктория кресі берілді. Ол барлық 54 жеңісін SE5 ұшағында тіркеді, бұл оны осы типтегі ең сәтті ұшқыш етті.

Соғыстан кейінгі

1919 жылы наурыз айында ауруханадан шығып, төрт айға созылған АҚШ-тағы лекциялық сапарына қатысты. Содан кейін Англияға оралып, RAF-тегі ұшқыш лейтенант лауазымына тұрақты бекітіліп, су ұшағын жүргізуге біліктілік алды. 1919 жылы қарашада Бэкингем сарайында Виктория орденімен марапатталғаннан кейін бір жылдық демалысқа жіберілді, осының арқасында инженерлік мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін аяқтады.

Өлім

Бошамп Проктор 1921 жылғы 21 маусымда Сопвиф Снайп ұшағымен жаттығу барысында, RAF Хендон әуе шоуына дайындалып жатқанда қаза тапты. Баяу тіке көтерілгеннен кейін ұшақ қатыгез айналысқа түсіп, одан кейін болған апатта ол қаза болды. Кем дегенде бір куәгер ұшақтың бақылаудан шығуы мен құлауы Проктордың бойының кішкентай болуымен байланысты болуы мүмкін деп мәлімдеді. Ол бастапқыда Уилтширдегі Упавон қаласына жерленген, бірақ 1921 жылғы тамызда оның денесі Оңтүстік Африкаға қайтарылып, мемлекеттік деңгейде жерлеу рәсімі өткізілді. Бошамп Проктордың нақты есімі туралы әлі де дау бар. Он жылдар бойы ол "Энтони" деп тіркелген, бірақ соңғы зерттеулер оның есімінің "Эндрю" екенін көрсетеді, бұл оның қабіртасында жазылған есім.