Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық философ (1906–1998)
American philosopher (1906–1998)
Генри Нельсон Гудман (7 тамыз 1906 – 25 қараша 1998) – американдық философ, контрфактуалдар, мереология, индукция мәселесі, ирреализм және эстетика салаларындағы еңбектерімен белгілі.
Henry Nelson Goodman (7 August 1906 – 25 November 1998) was an American philosopher, known for his work on counterfactuals, mereology, the problem of induction, irrealism, and aesthetics.
Өмір және мансап
Гудман Массачусетс штатының Сомервилл қаласында Сара Элизабеттің (туған аты Вудбери) және Генри Льюис Гудманның ұлы болып дүниеге келді. Ол еврей тегінен еді. 1928 жылы Гарвард университетін үздік дипломмен (magna cum laude) бітірді. 1930 жылдары Бостон қаласында (Массачусетс штаты) өнер галереясын басқарды, сонымен қатар Гарвардта философиядан докторлық диссертациясын қорғау үшін оқыды, оны 1941 жылы аяқтады. Өнер сатушы ретіндегі тәжірибесі оның кейін эстетикаға қызығуын түсіндіруге көмектеседі, осы салада ол логика мен аналитикалық философиядан гөрі жақсы танылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясында психолог болып қызмет етті. 1946–1964 жылдары Пенсильвания университетінде сабақ берді, оның студенттерінің арасында Ноам Чомский, Сидней Моргенбессер, Стивен Стич және Хилари Путнам болды. 1962–1963 жылдары Гарвардтың танымдық зерттеулер орталығында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді, ал 1964–1967 жылдары Брандейс университетінде профессор болды. 1968 жылы Гарвард университетінде философия профессоры болып тағайындалды. 1967 жылы Гарвардтың білім беру жоғары мектебінде «Zero Project» атты көркемдік таным және көркемдік білім беру саласындағы негізгі зерттеу жобасын құрды және оның алғашқы директоры болды. Ол төрт жыл директорлық қызмет атқарды, содан кейін көп жылдар бойы бейресми кеңесші болып қызмет етті. Гудман Массачусетс штатының Нидхэм қаласында қайтыс болды.
Goodman was born in Somerville, Massachusetts, the son of Sarah Elizabeth (née Woodbury) and Henry Lewis Goodman. He was of Jewish origins. He graduated from Harvard University, AB, magna cum laude (1928). During the 1930s, he ran an art gallery in Boston, Massachusetts, while studying for a Harvard PhD in philosophy, which he completed in 1941. His experience as an art dealer helps explain his later turn towards aesthetics, where he became better known than in logic and analytic philosophy. During World War II, he served as a psychologist in the US Army. He taught at the University of Pennsylvania, 1946–1964, where his students included Noam Chomsky, Sydney Morgenbesser, Stephen Stich, and Hilary Putnam. He was a research fellow at the Harvard Center for Cognitive Studies from 1962 to 1963 and was a professor at Brandeis University from 1964 to 1967, before being appointed Professor of Philosophy at Harvard in 1968. In 1967, at the Harvard Graduate School of Education, he was the founding director of Harvard Project Zero, a basic research project in artistic cognition and artistic education. He remained the director for four years and served as an informal adviser for many years thereafter. Goodman died in Needham, Massachusetts.
Индукция және "көк"
Гудман өзінің "Fact, Fiction, and Forecast" кітабында "индукцияның жаңа жұмбағын" енгізді, оны Юмның классикалық индукция мәселесімен салыстыра отырып осылай атады. Ол Юмның индуктивті ойлаудың (яғни, өткен тәжірибеден болашақ оқиғалар туралы шешім шығару) тек қана адамның әдеттеріне және күнделікті өмірге дағдыланған үлгілерге негізделгенін қабылдады. Гудман, алайда, Юм кейбір үлгілер әдеттерді қалыптастыратынын (мыс бөлігінің электр тогын өткізуі, басқа мыс бөліктерінің де электр тогын өткізетіні туралы мәлімдемелерге сенімділікті арттырады), ал кейбіреулері қалыптастырмайтынын (бір бөлмедегі адамның үшінші бала екені, осы бөлмедегі басқа ер адамдардың да үшінші бала екені туралы мәлімдемелерге сенімділікті арттырмайды) ескермегенін айтты. Хемпельдің растау теориясы гипотезалардың, белгілі бір классқа жататын барлық нәрсеге қатысты, және дәлелдемелердің, тек бір нәрсеге қатысты, арасындағы айырмашылықты анықтау қажет екенін жолдады. Гудманның танымал қарсы аргументі – "grue" предикатын енгізу болды, ол белгілі бір уақыт t-ға дейін қарастырылған барлық нәрселерге, егер олар жасыл болса, қолданылады, сондай-ақ басқа нәрселерге, егер олар көк болса және t уақытына дейін қарастырылмаса. Егер біз t уақытына дейін зәргүлдерді тексеріп, зәргүл a жасыл, зәргүл b жасыл және т.б. екенін анықтасақ, олардың әрқайсысы "барлық зәргүлдер жасыл" гипотезасын растайды. Дегенмен, зәргүлдер a, b, c және т.б. сонымен қатар "барлық зәргүлдер grue" гипотезасын да растайды. Осылайша, t уақытына дейін "барлық зәргүлдер жасыл" және "барлық зәргүлдер grue" сияқты заңға ұқсас мәлімдемелер байқау арқылы бірдей расталады, бірақ "барлық зәргүлдер grue" заңға ұқсас мәлімдеме емес. Гудманның мысалы заңға ұқсас мәлімдемелерді анықтаудың қиындығы бұрынғыдан әлдеқайда жоғары екенін көрсетті, және біз тағы да "кез келген нәрсе кез келген нәрсені растай алады" деген бастапқы дилеммамен бетпе-бет келе жатқанымызды көрсетті.
In his book Fact, Fiction, and Forecast, Goodman introduced the "new riddle of induction", so called by analogy with Hume's classical problem of induction. He accepted Hume's observation that inductive reasoning (i. e. inferring from past experience about events in the future) was based solely on human habit and regularities to which our day to day existence has accustomed us. Goodman argued, however, that Hume overlooked the fact that some regularities establish habits (a given piece of copper conducting electricity increases the credibility of statements asserting that other pieces of copper conduct electricity) while some do not (the fact that a given man in a room is a third son does not increase the credibility of statements asserting that other men in this room are third sons). Hempel's confirmation theory argued that the solution is to differentiate between hypotheses, which apply to all things of a certain class, and evidence statements, which apply to only one thing. Goodman's famous counterargument was to introduce the predicate grue, which applies to all things examined before a certain time t just in case they are green, but also to other things just in case they are blue and not examined before time t. If we examine emeralds before time t and find that emerald a is green, emerald b is green, and so forth, each will confirm the hypothesis that all emeralds are green. However, emeralds a, b, c, etc. also confirm the hypothesis that all emeralds are grue. Thus, before time t, the apparently law like statements "All emeralds are green" and "All emeralds are grue" are equally well confirmed by observation, but obviously "All emeralds are grue" is not a law like statement. Goodman's example showed that the difficulty in determining what constitutes law like statements is far greater than previously thought, and that once again we find ourselves facing the initial dilemma that "anything can confirm anything".
Номинализм және мереология
Гудман, Станислав Лесневскиймен бірге, философия, логика және математиканың жиын теориясын пайдаланбау керек дейтін номинализмнің қазіргі нұсқасын қалыптастырушы. Гудманның номинализмі тек онтологиялық қарастырулармен жетектелді. 1947 жылы У.В.О. Куинмен бірлесіп жазылған ұзақ және қиын мақаладан кейін, Гудман 1913 жылдан бері математиканың жалғыз негізі ретінде сенімсіздікке ұшыраған жиын теориясын тастап, математиканы қайта құрудың жолын табумен айналысуды тоқтатты (Рассел мен Уайтхед, Principia Mathematica). Дэвид Гильберттің логикалық аксиомалардан оны қайта құру жобасы 1931 жылы Гёдельдің еңбегімен нәтижесіз болып шықты. Осы және көріне тиімді зерттеулердің басқа да сәтсіздіктеріне байланысты Куин бұл реконструкцияның мүмкін емес екеніне тез арада көз жеткізді, бірақ Гудманның Пенсильваниядағы әріптесі Ричард Милтон Мартин керісінше пікір білдіріп, алға бастырудың жолдарын ұсынатын бірнеше мақала жазды. Томас Тимочконың «Математика философиясындағы жаңа бағыттар» кітабындағы соңғы сөзінде Куин «математиканы ғылымнан ерекшелендіретін ad hoc тәсілдерден бас тартып, одан туындаған ассимиляцияны қабылдауға шақырды», бұл «негізгі жүктемені біз қабылдайтын теорияларға (сөйлемдер желісіне) салуды, жеке сөйлемдерге емес, олардың теориялық контекстіне байланысты мағынасы күрт өзгеруі мүмкін» дегенді білдірді. Тимочконың сөзіне қарағанда, математика философиясы мен ғылым философиясы квази-эмпиризмге біріктірілді: математикалық тәжірибені ғылыми әдістің тиімді бөлігі ретінде қарастыру, нәтижеге қарағанда әдіске баса назар аудару. Гудман-Леонардтың (1940) жеке тұлғалардың калькуляторы американдық мереологияның бастапқы нүктесі болып табылады. Гудман мен Леонардтың баяндамасында қарапайым жиын теориясы қолданылса да, Гудманның 1951 жылғы «Тұрған бейне құрылымы» еңбегіне негіз болған жеке тұлғалардың калькуляторының нұсқасы (оның докторлық диссертациясының қайта қаралуы және кеңейтілуі) жиын ұғымына ешқандай сілтеме жасамайды (оның докторлық диссертациясында бұл ұғым әлі де кездеседі). Симонс (1987) және Касати мен Варци (1999) жеке тұлғалардың калькуляторын жиын теориясының бір бөлігіне немесе схемалық түрде қолданылатын монадтық предикаттарға негіздеуге болатынын көрсетті. Сәйкесінше, мереология «онтологиялық бейтарап» болып табылады және Куиннің кейбір прагматизмін сақтайды (Тимочко 1998 жылы оны «американдық прагматизм» деп мұқият сипаттады).
Goodman, along with Stanislaw Lesniewski, is the founder of the contemporary variant of nominalism, which argues that philosophy, logic, and mathematics should dispense with set theory. Goodman's nominalism was driven purely by ontological considerations. After a long and difficult 1947 paper coauthored with W. V. O. Quine, Goodman ceased to trouble himself with finding a way to reconstruct mathematics while dispensing with set theory – discredited as sole foundations of mathematics as of 1913 (Russell and Whitehead, in Principia Mathematica). The program of David Hilbert to reconstruct it from logical axioms was proven futile in 1931 by Gödel. Because of this and other failures of seemingly fruitful lines of research, Quine soon came to believe that such a reconstruction was impossible, but Goodman's Penn colleague Richard Milton Martin argued otherwise, writing a number of papers suggesting ways forward. According to Thomas Tymoczko's afterword in New directions in the philosophy of mathematics, Quine had "urged that we abandon ad hoc devices distinguishing mathematics from science and just accept the resulting assimilation", putting the "key burden on the theories (networks of sentences) that we accept, not on the individual sentences whose significance can change dramatically depending on their theoretical context." In so doing, Tymoczko claimed, philosophy of mathematics and philosophy of science were merged into quasi empiricism: the emphasis of mathematical practice as effectively part of the scientific method, an emphasis on method over result. The Goodman–Leonard (1940) calculus of individuals is the starting point for the American variant of mereology. While the exposition in Goodman and Leonard invoked a bit of naive set theory, the variant of the calculus of individuals that grounds Goodman's 1951 The Structure of Appearance, a revision and extension of his PhD thesis, makes no mention of the notion of set (while his PhD thesis still did). Simons (1987) and Casati and Varzi (1999) show that the calculus of individuals can be grounded in either a bit of set theory, or monadic predicates, schematically employed. Mereology is accordingly "ontologically neutral" and retains some of Quine's pragmatism (which Tymoczko in 1998 carefully qualified as American Pragmatism).