Кіріспе

Гүлді өсімдіктер тұқымдасы

Monimiaceae – лауралдар отрядына жататын гүлді өсімдіктер тұқымдасы. Бұл тұқымдас Hernandiaceae және Lauraceae тұқымдастарымен тығыз байланысты. Оған тропиктік және субтропиктік аймақтарда өсетін бұталар, кішігірім ағаштар және кейбір лианалар кіреді, көбінесе Оңтүстік жарты шарда. Әртүрліліктің ең ірі орталығы – Жаңа Гвинея, онда шамамен 75 түр кездеседі. Мадагаскар, Австралия және неоторпикалық аймақтар әртүрліліктің шағын орталықтары болып табылады. Африкада Xymalos monospora, ал Оңтүстік Чилиде (Peumus boldus) бір-бір түрден кездеседі. Бірнеше түр Малезия және Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймақтарында тараған. Monimiaceae гербарийлерде және басқа өсімдіктер жинақтарында сирек кездеседі. Monimiaceae тұқымдасына 24 туыс кіреді, олардың жалпы саны шамамен 217 түрді құрайды. Ең ірі туыстар мен олардың құрамына кіретін түрлер саны: Tambourissa (50), Mollinedia (20-90), Kibara (43), Steganthera (17), Palmeria (14) және Hedycarya (11). Типтік туыс Monimia Маскарен аралдарына ендемик. Monimiaceae тұқымдасының түрлерінің саны шамамен 200-ге дейін әртүрлі бағаланған. Бұл айырмашылықтың көп бөлігі тропикалық Америкалық Mollinedia туысының түрлерінің шектеріне қатысты белгісіздіктерден туындайды. Mollinedia туысының түрлерінің саны 20-дан басталады, бірақ көптеген авторлар оны шамадан тыс сипаттаудың мысалы деп санайды. Peumus boldus және Hedycarya arborescens ағаштары Чили және Жаңа Зеландияда, тиісінше, жергілікті түрде қолданылады, бірақ коммерциялық маңызы жоқ. Бұл екі түр де өздерінің туған жерлерінде сәндік өсімдік ретінде өсіріледі. Monimiaceae тұқымдасына жататын ағаш қалдықтары Оңтүстік Африканың Шығыс Кейп провинциясынан және Антарктиданың Джеймс Росс аралынан табылған. Бұл екі қазбаның жасы шамамен 83 миллион жыл, олар креда кезеңінің кампан сатысына жатады. Monimiaceae тұқымдасының қазба жапырақтары Антарктика түбегіне жақын Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Король Георг аралының палеоценінен белгілі. Monimiaceae тұқымдасының әртүрлі топтарының арасындағы айырмашылықтар бұрын Шығыс Гондвананың (Үндістан, Шри-Ланка, Мадагаскар, Сейшель аралдары, Австралия, Антарктида және Жаңа Каледония) Батыс Гондванадан (Африка және Оңтүстік Америка) бөлінуімен және Африка мен Оңтүстік Американың кейінгі айырылуымен түсіндірілді. Monimiaceae тұқымдасы ұзақ уақыт бойы викариантизмнің ең жақсы мысалы болып саналды, бірақ молекулалық сағат әдістерімен кладтардың мерзімін анықтау Monimiaceae-ның Африка мен Оңтүстік Америкада таралуы ұзақ қашықтыққа таралу арқылы ғана түсіндірілуі мүмкін екенін көрсетті.

Жалпы

Тұқымдар туралы ақпарат Renner және басқалардан алынған (2010). Ол оны "[Монимиее] тәртібі" деп атады, бірақ сол кездегі тәртіптер қазір отбасы деп аталатын нәрсеге тең болды. Ол отбасыны кеңінен анықтап, қазіргі Siparunaceae және Atherospermataceae, сондай-ақ қазіргі Monimiaceae деп аталатын тұқымдарды қамтыды. Отбасының бұл шектеуі 1990 жылға дейін сақталды, бірақ Роберт Браун және Джон Линдли сияқтылар Atherospermataceae-ны жеке отбасы ретінде таныды. Юссие қазір ескірген ру атауларын пайдаланды: Ruizia, Ambora, Citrosma және Pavonia (sensu Ruiz & Pavón). Қазір олар сәйкесінше Peumus, Tambourissa, Siparuna және Laurelia деп аталады. Юссие Антонио Хосе Каванильдің 1786 жылы Malvaceae тұқымдасына жататын Pavonia атауын жариялағанын білмеген. Кейінгі авторлар Ruizia атауын Boldea-мен ауыстырды, содан кейін Peumus осы тұқым үшін дұрыс атау екендігі анықталды. 1855 жылы Луи Рене Тулан Monimiaceae туралы екі маңызды мақала жазды. Қазіргі атауларды пайдаланып, ол мына тұқымдарды таныды: Peumus, Monimia, Tambourissa, Hedycarya, Mollinedia, Kibara, Siparuna, Atherosperma, Laurelia және Doryphora. 1898 жылы Джанет Рассел Перкинс Monimiaceae туралы мақалалар сериясын бастады, бірақ тек екеуі ғана аяқталды. Екіншісі бірінші бетіне III бөлім деп өзгертілді (ішкі мазмұн кестесімен салыстырыңыз) және Siparuna тұқымын қамтиды, ол қазір Siparunaceae туысына кіреді. Бұл серияның біріншісі Mollinedieae тайпасын қамтиды, бірақ отбасы туралы кеңінен талқылаудан басталады. Перкинс отбасыны өте кеңінен анықтады, оған Amborella, Trimenia және Piptocalyx кірді. Қазір бұлар базальды ангиоспермдер деп саналады, ал Piptocalyx – Trimenia-ның бөлігі. Перкинс сонымен қатар Conuleum тұқымын да қамтыды, бірақ қазір ол Siparuna-да қарастырылады, өйткені ол бір түрлі және Siparuna-ның жақын туысы. Бұл мақалада Перкинс бес жаңа тұқымды атады: Macropeplus, Macrotorus, Steganthera, Tetrasynandra және Anthobembix. Anthobembix туысы Перкинс Кибарадан көшірген екі түрден тұрады. 1942 жылы олар Steganthera-ға ауыстырылды. Lauterbachia тұқымын Перкинс 1901 жылы жарияланған флорасында атады. Монимиасея тұқымдасының жан-жақты қарастырылуын Перкинс пен Эрнест Фридрих Гилг 1901 жылы Das Pflanzenreich журналында жариялады. Монимиасеялардың ең соңғы монографиясын Уильям Реймонд Филипсон 1993 жылы "Сан тамырлы өсімдіктердің отбасылары мен тұқымдары" атты серияда жазды. Осы үш кіші тұқымда Филипсон барлығы 25 тұқымды таныды. Ол Anthobembix тұқымын қабылдамады, бірақ Перкинс пен Гилгтің 1901 жылғы монографиясынан қалған 19 тұқымды қосты. Ол сонымен қатар Перкинс пен Гилгтен (1901) кейін жарияланған алты тұқымды қосты: Decarydendron, Kibaropsis, Austromatthaea, Kairoa, Faika және Parakibara. Соңғы үшеуі Филипсон 1980 жылдары атаған. Филипсонның Monimiaceae тұқымдасына жасаған зерттеуінен кейін 2007 жылы Hemmantia және "Endressia" тұқымдары Австралияның флорасында жарияланды. Grazielanthus 2008 жылы Kew Bulletin журналында жарияланды. "Endressia" (sensu Whiffin) атауы қазір заңды емес деп танылды, өйткені Жак Этьен Гей 1832 жылы Apiaceae тұқымдасына Endressia атауын жариялаған. Endressia Селинейлер тайпасына жататын Angelica және Selinum тұқымдарымен байланысты. Ангиоспермалардың және Лауральдердің молекулалық филогенетикалық зерттеулері 2010 жылға дейін Monimiaceae-ден тек аз ғана үлгі алды. Сол жылы және 2014 жылы әлдеқайда тығыз үлгіге негізделген филлогениялар жасалды. Бұл зерттеулер отбасының келесі қайта қаралуында тұқымдарға елеулі өзгерістер енгізу қажеттігін көрсетті.

Жіктеу

Монимиакея тұқымдасын 1809 жылы Жюссье құрғаннан бастап, 1993 жылы Филипсоның монографиясын жариялағанға дейін, ол әдетте Лауральдардағы үш ерекше топты қамтитын. APG III жүйесінде бұл топтар Siparunaceae, Atherospermataceae және Monimiaceae sensu stricto жеке тұқымдастар ретінде танылды. Амборелла мен Трименнияны қосу туралы мәселе әрқашан күмәнді болды және көптеген мамандар оған қарсы болды. Олардың Монимиакеядан шығарылуы Филипсоның тұқымдас туралы еңбегі жарық көрген кезде толыққанды нақтыланды. 1993 жылы Марк Чейз және оның көптеген авторлар тобы жариялаған маңызды зерттемеден бастап, ДНК тізбектерінің кладистік талдауы гүлді өсімдіктердің филогенезі туралы білімді кеңейтуге үлкен үлес қосты. 1990 жылдардың соңына қарай, Монимиакеяның дәстүрлі шеңбері Gomortegaceae монотиптік тұқымдасына қатысты парафилетикалық және, мүмкін, полифилетикалық екендігі анықталды, себебі оның басты бөлігі Hernandiaceae және Lauraceae тұқымдастарымен бірге клада құрады. Hernandiaceae, Monimiaceae және Lauraceae тұқымдастарының қайсысы ең жақын туыс екендігін анықтау өте қиын болды. Әртүрлі зерттеулер әртүрлі нәтижелер көрсетті, бірақ ешқайсысы берік статистикалық қолдауға ие болған жоқ. Бұл қызық, себебі Эрнандиа және Лаура тұқымдастары морфологиялық жағынан Монимиакеяға қарағанда бір-біріне әлдеқайда жақын.

Жүйелілік

1993 жылы Филипсон Mollinedioideae тұқымдастығын үш тайпаға бөлді: Hedycaryeae, Mollinedieae және Hennecartieae. Hennecartieae бір ғана түрден тұрды: Hennecartia omphalandra. Қазір Hennecartia Mollinedieae тайпасының ішінде орналасқандығы және неоторпикалық Monimiaceae тұқымдасының қалған бөлігінен құралған кладтың туысы екені белгілі болды. Егер Hennecartia ескерілсе, Mollinedieae тұқымдасы монофилетикалық екеніне күшті дәлелдер бар. Hedycaryeae тайпасының монофилиясы соңғы молекулалық филогенетикалық зерттеулердің ешқайсысымен нақтыланбады немесе жоққа шығарылмады. Бір зерттеу Xymalos-ты Mollinedioideae-нің қалған бөлігіне жақын деп көрсетті, бірақ бұл нәтиже әлсіз ғана максималды ықтималдық бутстрап қолдауына ие болды. Monimiaceae тұқымдастарын келесі қайта қарауда бірнеше туыстарды қайта сипаттауға немесе басқаларымен синонимияға қою қажет болады. Tetrasynandra және Grazielanthus тиісінше Steganthera және Mollinedia тұқымдастарының ішіне енген. Kibaropsis Hedycarya arborea, Hedycarya түрінің типтік үлгісімен бірге клад құрайды. Levieria тұқымдасының монофилиясы күмәнді, бірақ ДНК үшін тек бір түрдің ғана үлгісі алынды. Levieria acuminata Hedycarya тұқымдасының ішінде орналасқан. Ал Wilkiea полифилетикалық және кем дегенде үш туысқа бөлінуі керек. Типтік түрі, W. calyptrocalyx қазір Wilkiea huegeliana-ның синонимі ретінде қарастырылады, ал соңғысы кейбір авторлардың пікірінше Wilkiea macrophylla синонимиясына жатады.