Жак Николя Беллен: Француз су картографы және география ғалымы
Jacques-Nicolas Bellin
Жак Николя Беллин (1703-1772) – француз су картографы, география ғалымы. Карта жасаушы, «Философтар» тобының мүшесі. Солтүстік Америка карталары ерекше құнды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз гидрографы, географы және философ (1703–1772)
French hydrographer, geographer and philosophe (1703–1772)
Жак Николя Беллен (1703 – 21 наурыз 1772) – француз гидрографы, географы және «философтар» деп аталатын француз зиялы тобының мүшесі. Беллен Парижде дүниеге келген. Ол Франция гидрографиялық кеңсесінің гидрографы, Теңіз академиясының және Лондон Корольдік қоғамының мүшесі болды. 50 жылдық мансабында ол Франция Әскери-теңіз министрлігі үшін ерекше қызығушылық тудырған көптеген карталар жасады. Оның Канада және Солтүстік Америкадағы француз территорияларының (Жаңа Франция, Акадия, Луизиана) карталары ерекше құнды. Ол Версальде қайтыс болды.
Jacques Nicolas Bellin (1703 – 21 March 1772) was a French hydrographer, geographer, and member of the French intellectual group called the philosophes. Bellin was born in Paris. He was hydrographer of France's hydrographic office, member of the Académie de Marine and of the Royal Society of London. Over a 50 year career, he produced many maps of particular interest to the Ministère de la Marine. His maps of Canada and of French territories in North America (New France, Acadia, Louisiana) are particularly valuable. He died at Versailles.
Бірінші теңіз инженері
1721 жылы 18 жасында ол француз флотының гидрографы (бас картографы) болып тағайындалды. 1741 жылдың тамызында ол Dépot des cartes et plans de la Marine (Француз гидрографиялық кеңсесі) Инженер де ла Марин қызметіне алғашқы болып тағайындалды және француз королінің ресми гидрографы атанды.
In 1721, at age 18, he was appointed hydrographer (chief cartographer) to the French Navy. In August 1741, he became the first Ingénieur de la Marine of the Dépot des cartes et plans de la Marine (the French Hydrographical Office) and was named Official Hydrographer of the French King.
Өте керемет жұмыс, жоғары сапалы
Оның билігі тұсында Депо өте көп карталар мен схемалар жариялады, олардың ішінде Францияның үлкен фолио форматындағы теңіз карталары, «Нептун Франсуа» да бар еді. Ол сонымен қатар әлемнің бірнеше теңіз атластарын жасады, мысалы, «Atlas Maritime» және «Hydrographie Francaise». Бұл атластар бүкіл Еуропаға даңқ, ерекшелік және құрмет әкелді және 18-шы ғасырда, тіпті одан кейінгі ғасырда да қайта басылды. Беллин 1764 жылғы «Petit Atlas Maritime» (5 томдық) сияқты кішкентай форматтағы карталарды да жасады, онда 580 мұқият түсірілген карта болды. Беллин өте жоғары сапа мен дәлдік стандартын орнатты, осылайша Франция Еуропа картографиясы мен географиясында көшбасшы рөлге ие болды. Оның көптеген карталарын Еуропаның басқа картографтары көшіріп алды.
During his reign the Depot published a prodigious number of charts and maps, among which were large folio format sea charts of France, the Neptune Francois. He also produced a number of sea atlases of the world, e. g., the Atlas Maritime and the Hydrographie Francaise. These gained fame, distinction and respect all over Europe and were republished throughout the 18th and even in the succeeding century. Bellin also created smaller format maps such as the 1764 Petit Atlas Maritime (5 vols.) containing 580 finely detailed charts. Bellin set a very high standard of workmanship and accuracy thus gaining for France a leading role in European cartography and geography. Many of his maps were copied by other mapmakers of Europe.
Философтардың мүшесі
Ол 18 ғасырдағы Франциядағы зиялылар тобы – Энциклопедистердің бірі болды. Бұл топ Дени Дидро мен Жан ле Ронд д’Алембер бас редакциялаған 35 томдық «Энциклопедияны» құрастырған. Беллин 994 мақала жазған. Энциклопедистер «философтар» деп аталатын топтың құрамына кірді, олардың қатарында Монтескье, Вольтер, Руссо, Барон д’Холбах сияқты Ағарту дәуірінің көрнекті ойшылдары болды.
He was one of the Encyclopédistes, a group of 18th century intellectuals in France who compiled the 35 volume Encyclopédie which was edited by Denis Diderot and Jean le Rond d'Alembert. Bellin contributed 994 articles. The Encyclopédistes, were part of the group called philosophes among whose members were the great minds of the Age of Enlightenment, e. g., Montesquieu, Voltaire, Rousseau, Baron d'Holbach.
Географиялық қатеге кінәсіз тарап
Беллин Антуан Франсуа Превостің «Саяхаттардың жалпы тарихы» немесе жай ғана l'Abbé Prevost деп аталатын 15 томдық жинаққа бірнеше карталар қосты. Осы карталардың бірі географиялық қателікке алып келді, соның салдары бүгінге дейін сезіліп келеді. Бұл Филиппиннің картасы еді, Беллин оны 1734 жылы Филиппинде испан миссионері Педро Мурильо Веларде жасаған әйгілі дүниежүзілік картадан көшірген. Көптеген еуропалық картографтар Мюриллоның картасын тікелей иеленгенінен өзгеше, Беллин Мюриллоны өзінің дереккөзі ретінде толыққанды мойындады, бұл Мюриллоның түпнұсқа жұмысымен бір жылда жарық көрген Беллиннің картасының тақырыптық бөлігінде ашық көрсетілген. Беллиннің картасында «Лимасава» деп аталатын арал бейнеленген, бұл сөзді испан ділмәр Франсиско Комбес, S. J., 1667 жылы португалдық генерал-капитан Фернао де Магаллаестің басқаруымен жүрген Молукка армадасының Филиппин суларындағы тоқтау орнына сіңірген. Магеллан экспедициясының бірде-бір куәгерінің еңбектерін оқымаған Комбес екі дереккөзге сүйенді: Джованни Баттиста Рамузио жасаған Антонио Пигафеттаның итальян тіліне дұрыс емес аудармасы және Антонио де Эррера и Тордесильястың екінші қолдан келген баяндамасы. Рамузио флоттың 1521 жылдың наурыз-сәуір айларында Минданаодағы Бутуанға тоқтағанын, ал одан Себуға «Мессанада» қысқа тоқталыммен аттанғанын жазды. Пигафеттаның нақты жазбаларында порт Мазауа деп аталатын арал болған, ал тоқталым аралы Гатиган деп аталған. Антонио де Эррера и Тордесильяс Мазауа бекеті туралы шыншыл баяндама берді. Комбес де Эррераның нұсқасын елемеді және Рамузионың нұсқасын қабылдады. Ол Магелланның флоты Бутуанға тоқтағанын, ал одан Себуға қарай жол тартқанда Лимасауа деп аталатын станцияда тоқтағанын жазды. Комбестен бес жыл бұрын Франсиско Колин, армаданың 1521 жылдың наурыз-сәуір айларында Бутуанға тоқтағанын, онда Магеллан мен оның серіктері жергілікті тұрғындармен бірге 1521 жылдың 31 наурызында Пасха күнін тойлап, қасиетті мисса өткізгенін жазды. Бутуаннан флот Себуға бет алды және «Димасауа» деп аталатын станцияда қысқа тоқталым жасады, бұл ойлап тапқан сөз «Бұл Антонио де Эррераның Мазагуасы емес, онда Пасха күні мисса өткізілді, мен бұрын айтқандай, ол Бутуанда болды» дегенді білдіреді. Бұл эпизод 1734 жылы Мюрилло жасаған картада бейнеленді, ол Комбестің «Лимассава» есімін пайдаланды, «Димасауа» емес, және Беллин осы картаны көшірді.
Bellin contributed a number of maps to 15 vol. Histoire Générale des Voyages of Antoine François Prévost or simply known l'Abbé Prevost. One of these maps led to a geographical blunder whose impact reverberates to this day. This was the map of the Philippines which Bellin copied from a world famous chart produced in 1734 by the Spanish missionary to the Philippines, Fr. Pedro Murillo Velarde. Unlike many other European mapmakers of the time who outright appropriated Murillo's map, Bellin had the intellectual integrity to fully credit Murillo as his source, an open acknowledgement shown in the title cartouche of Bellin's map which came out the same year as the original work by Murillo. Shown in Bellin's map was an island named "Limasava", a word invented in 1667 by Spanish friar, Fr. Francisco Combés, S. J., to refer to the way station of the Armada de Molucca under the command of the Portuguese captain general Fernao de Magalhaes during its navigation in Philippine waters. Combés, who had not read a single eyewitness account of the Magellan expedition relied on two sources, the hopelessly garbled Italian translation of the Antonio Pigafetta account by Giovanni Battista Ramusio and the secondhand account by Antonio de Herrera y Tordesillas. Ramusio wrote the fleet anchored in March–April 1521 in Butuan in Mindanao, and from there sailed for Cebu with a brief stopover at "Messana". In the authentic Pigafetta account, the port was an isle named Mazzaua while the stopover isle was named Gatighan. Antonio de Herrera y Tordesillas gave a faithful narration of the Mazzaua anchorage. Combés disregarded de Herrera's version and adopted Ramusio's. He wrote that Magellan's fleet had anchored at Butuan and from there sailed for Cebu making a stop at a way station he named Limasaua. Five years earlier than Combés, Fr. Francisco Colín wrote the Armada moored at Butuan from March–April 1521 where Magellan and his men together with the natives celebrated an Easter Sunday mass on 31 March 1521. From Butuan the fleet sailed for Cebu making a brief stop at a way station he called "Dimasaua", an invented word meaning "this is not the Mazagua of Antonio de Herrera where supposedly an Easter Sunday mass was held which I already said happened in Butuan." This episode was projected in the 1734 map made by Murillo who used Combés name, "Limassava" not "Dimasaua" which map Bellin copied.
Гатиган Лимасава болып өзгерді
1789 жылы итальяндық энциклопедист және Миландағы Амброзиана кітапханасының кітапханашысы Августин Карло Аморетти кітапхананың шашыраңқы қорларынан Антонио Пигафеттаның түпнұсқа итальян тіліндегі қолжазбасын тапты. Осылайша, 1521 жылдың наурыз-сәуір айларындағы порт Бутуан емес, Мазауа болғандығы белгілі болды. Аморетти өзі оқиғаның бес куәгерінің есебімен, оның ішінде Пигафеттаның екі француз тіліндегі нұсқасымен таныс болмаған. Ол Мазауаның Беллиннің картасындағы Лимасава атымен белгіленген арал болуы мүмкін екенін айтып, Мазауа портын Гатиганмен жаңылыстырды. Магеллан флотынан Мазауаға қайтып келген жалғыз теңізші – Хинес де Мафраның куәлігі пайда болғаннан кейін, оның айғақтары Мазауаның нақты, өлшенетін сипаттамасын көрсетті. Осылайша, Пигафеттаның Рамузионың бұрмаланған нұсқасынан бастап Комбес, Беллин және соңында Аморетти жасаған қателіктерінің түйіні шешілді: Пигафеттаның Гатиганы – Беллиннің Лимасавасы.
In 1789, Augustinian Carlo Amoretti, Italian Encyclopedist and librarian of Biblioteca Ambrosiana in Milan, discovered the authentic Italian manuscript of Antonio Pigafetta among the scattered holdings of the library. Here it came out that the port of March–April 1521 was not Butuan but Mazaua. Amoretti, who himself had not read any of five eyewitness reports of the incident including two French versions of Pigafetta's account, asserted in a footnote that Mazaua was probably the isle named Limasava in Bellin's map, thus interchanging the real port of Mazaua with the way station Gatighan. Largely with the appearance of the eyewitness account of Ginés de Mafra, the only seaman in Magellan's fleet to return to Mazaua, whose testimony reveals a concrete, measurable description of Mazaua, the skein starting from the garbled version of Pigafetta by Ramusio to the mishandling by Combés to Bellin and finally to Amoretti has been unraveled: Pigafetta's Gatighan is Bellin's Limasava.