Кіріспе

Француз адмиралы және капері (1650–1702 жж.) тарихи теңізші Жан Барт (ʒɑ̃ baʁ; Jan Baert; 21 қазан 1650 – 27 сәуір 1702) фламандтық теңіз күштерінің командирі және капері.

Ерте өмір

Жан Барт 1650 жылы Дюнкеркте теңізшілер отбасында дүниеге келді, ол Жан Корнил Барттың (1619–1668 ж.ш.) ұлы, ол Голландия Республикасы үшін қызмет ететін балықшы немесе каперлік қолбасшы ретінде сипатталған. Оның әкесінің әкесі Корнил Вейс (французша Cornil Weus) вице-адмирал болған және Сексен жылдық соғыстың басында Испания атынан голландтармен шайқасқан. Оның бабасы Мишель Якобсен (1560–1632) 1588 жылы Англияға жасалған шабуылдағы сәтсіз әрекеттен кейін «Жеңілмейтін Армаданы» қайта әкелгені үшін испан королі Филипп IV оны вице-адмирал қызметіне тағайындады. Оның үлкен ағасы Ян Якобсен де Испанияға қызмет еткен, 1622 жылы қарсыластарына қолға түсуден гөрі кемесін өрттеді. Ол сол кездегі аймақтың туған тілі болған голланд тілінде сөйлегені сөзсіз. Оның шын есімі Ян Баерт еді.

Теңіз мансабы

Жас кезінде Барт голландиялық адмирал Михель де Рюйтердің қол астындағы әскери-теңіз флотында қызмет етті. 1672 жылы Франция мен Біріккен провинциялар арасында соғыс басталғанда, ол француз қызметіне өтті. Ол кезде әскери-теңіз флотында тек ақсүйектер ғана офицер болып тағайындалатындықтан, ол Дюнкерктегі қарақшылардың бірінің капитаны болды. Осы лауазымда ол таңғаларлық батырлық көрсетті, сол себепті Людовик XIV оны Жерорта теңізіне арнайы миссиямен жіберді, онда ол үлкен даңққа ие болды. Төмен текті туылғандықтан теңіз флотында командалық лауазым алуға мүмкіндігі болмады, сондықтан ол ресми емес тапсырманы атқарды, бірақ 1679 жылы лейтенант атанды. Ол голландиялық теңіз флотына үлкен қауіп келтіріп, Голландия саудасына қатер төндірді. Бір рет ол алты кемемен блокадалық флотты бұзып, жаудың бірнеше кемесін қиратты және астық тасымалын Дюнкерк портына қауіпсіз жеткізді. Ол тоғыз жылдық соғыс (1688–1697) кезінде ең үлкен жетістіктеріне қол жеткізді. 1689 жылы, соғыстың басында, Клод де Форбенмен бірге ағылшын әскери кемесімен тұтқындалып, әскери тұтқын ретінде Плимутқа жеткізілді. Бірақ үш күннен кейін, олар 20 басқа тұтқын теңізшімен бірге қайықпен Бретаньға қашып кетті. 1691 жылы ол Дюнкерк блокадасын бұзып, одақтас сауда флотын қорқытып, шотланд қамалын және төрт ауылды өртеп жіберді. 1693 жылы ол маршал де Турвильдің басшылығымен 62 зеңбірекке ие "Ле Глориус" кемесінің құрамында болды. Лагостағы сәнді шайқастан және "Смирна конвойын" басып алғаннан кейін ол флоттан кетіп, Фаро маңында 24-ден 50 зеңбірекке дейін қаруланған алты голланд кемесімен кездесті, олардың барлығы мол жүкті болды. Ол оларды жағаға тіреліп, содан кейін өртеп жіберді. 1694 жылы ол Тексель шайқасында ең үлкен жетістігіне қол жеткізді, онда ол голланд астық кемелерінің үлкен конвойын басып алып, Парижді аштықтан сақтап қалды. 1694 жылдың 4 тамызында ол ақсүйек атағын алды. 1696 жылы ол Доггер Банкі шайқасында голландтарға қарсы тағы бір соққы берді. 1697 жылғы Рисвик бейбіт шарты оның әскери қызметіне нүкте қойды.

Неке және балалар

1676 жылы 3 ақпанда 16 жастағы Николь Гонтьеге үйленді. Николь 1682 жылы қайтыс болғанға дейін олардың төрт баласы болды. Олардың үлкен ұлы Франсуа Корнил Барт (1676-1755) вице-адмирал атанды. Содан кейін 1689 жылы 13 қазанда Жакоба Туггеге үйленді. Олардың он баласы болды. Ол Дюнкеркте сақталып тұрған неке шартына "Ян Барт" деген атпен қол қойды. Жан Барт плевриттен қайтыс болды және Дюнкерктегі Сент-Элои шіркеуіне жерленді.

Мұра

Көптеген әңгімелер француз теңіз флотының танымал батырына айналған, қарапайым теңізшінің батылдығы мен тікелейлігі туралы айтады. Ол барлығы 386 кемені жаулап алды, сондай-ақ көптеген кемелерді батырып немесе өртеп жіберді. Дюнкерк қаласы оның есімін мәңгі есте сақтау үшін ескерткіш орнатып, бір алаңға оның атын берді. Дюнкерк карнавалында, әр жыл сайын Қасиетті сейсенбіге дейінгі жексенбі күні, жергілікті тұрғындар оның мүсінінің алдында бірге тізе бүгіп, «Кантата а Жан Барт» әнін шырқайды. Дюнкерк тұрғындары Жан Бартты жергілікті батыр деп есептейді. Екі дүниежүзілік соғыс аралығында, 1928 жылы шіркеудегі қазба жұмыстары барысында доктор Луи Лемар Жан Барттың сүйектерін тапты, бұл оның бойының шамамен 1,90 метр екенін анықтауға мүмкіндік берді. Екінші дүниежүзілік соғыста Дюнкерктің 70 пайызы қиратылды, бірақ ескерткіш зардап көрмеді.

Жан Барт танымал мәдениетте

Жан Барт Нил Стивенсонның «Барокко циклы» туындысында кейіпкер ретінде көрінеді. «One Piece» мангасы мен анимесінде құлдан пиратқа айналған кейіпкер Жан Барт деп аталған. «Azur Lane» атты қытай смартфон ойынында Жан Барт және француздық «Жан Барт» (1940) соғыс кемесінен шабыттанған есім мен мінез-құлқы бар әйел кейіпкері бар. Жан Барт есімі теңізшілердің барлау топтарына жиі беріледі. Фламанд жазушысы Йохан Баллегердің «Het Eerste Litteken» кітабы Ян Баерттің өмір тарихына негізделген. Жан Барт – румын жазушысы Эугениу Ботездің псевдонимі (қаламды есімі).