Классикалық сәулет өнері: Иондық тәртіп – колонналардың ең тар түрлерінің бірі. Волюталармен, базасымен және жұмыртқа-тікенді безендірулерімен ерекшеленеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Классикалық сәулет өрнегі
Order of classical architecture
Иониялық өрнек – классикалық сәулеттің үш канонды өрнегінің бірі, ал қалған екеуі – дорлық және коринфтік. Тағы екі кіші өрнек бар: тоскан (дорық өрнегінен қарапайым) және коринфтік өрнектің бай нұсқасы – композиттік өрнек. Үш классикалық канонды өрнектердің ішінде ең тар бағаналары коринфтік өрнекте, одан кейін иондық өрнекте, ал ең кең бағаналары дорлық өрнекте болады. Иониялық капителінің ерекшелігі – волюталарды қолдану. Иониялық бағаналар әдетте бағананың корпусын стилобаттан немесе платформадан бөлетін негізде тұрады, ал капителі әдетте жұмыртқа және тікенмен безендіріледі. Ежелгі сәулетші және сәулет тарихшысы Витрувий иондық өрнекті әйел пропорцияларымен байланыстырады (ал дорық өрнегі еркек пропорциясын білдіреді).
The Ionic order is one of the three canonic orders of classical architecture, the other two being the Doric and the Corinthian. There are two lesser orders: the Tuscan (a plainer Doric), and the rich variant of Corinthian called the composite order. Of the three classical canonic orders, the Corinthian order has the narrowest columns, followed by the Ionic order, with the Doric order having the widest columns. The Ionic capital is characterized by the use of volutes. The Ionic columns normally stand on a base which separates the shaft of the column from the stylobate or platform while the cap is usually enriched with egg and dart. The ancient architect and architectural historian Vitruvius associates the Ionic with feminine proportions (the Doric representing the masculine).
Капитал
Иониялық реттің негізгі ерекшеліктері – оның капителінің бұрыштары, олар Витрувийдің қысқа да түсініксіз мәтініне негізделген көптеген теориялық және практикалық талқылаулардың нысаны болды. Бұл элементтерді жобалау үшін қажетті құралдар – түзу сызық, тік бұрыш, жіп (жартылай ұзындықтарды белгілеу үшін) және циркуль ғана еді. Иондық бағананың төменгі жағында капительді жолақты оқпаннан бөліп тұратын кең жаға немесе жолақтар болуы мүмкін (мысалы, неоклассикалық Касл Куль сарайындағыдай), немесе жеміс пен гүлдердің гирляндасы бұрыштардан немесе "мойыннан" төгілуі мүмкін. Алғашқыда бұрыштар бір жазықтықта жатқан (оң жақтағы суретте көрсетілгендей); кейін оларды бұрыштарда бұрыштауға болатыны анықталды. Иониялық реттің бұл ерекшелігі оны 4-ші ғасырдағы сын көздер үшін Дорикалық реттен гөрі икемдірек және қанағаттанарлық ететін: бұрыштық бағаналардағы бұрыштарды бұрыштау олардың алдыңғы немесе бүйірлік фасадынан қарағанда бірдей "оқылғанын" қамтамасыз етті. Дегенмен, кейбір классикалық суретшілер мұны қанағаттандырмайтын деп есептеді, өйткені иондық бағаналарды ғимараттың бұрыштарына орналастыру капительдің құрылымдық логикасын бұрмалауды талап етеді; Коринф реті бұл мәселені барлық бұрыштардан бірдей жақсы оқылатын етіп шешеді. 16-шы ғасырғы Ренессанс архитектор және теоретик Винченцо Скамоцци осындай төрт жақты иондық капительдің нұсқасын жасады, ол стандартқа айналды. Грек иондық реті кейін 18-шы ғасырдың аяғындағы Грек қайта жандану кезеңінде қайта енгізілгенде, ол архаикалық жаңалық пен примитивтік, тіпті республикалық күш-қуатты сезімді білдірді.
The major features of the Ionic order are the volutes of its capital, which have been the subject of much theoretical and practical discourse, based on a brief and obscure passage in Vitruvius. The only tools required to design these features were a straight edge, a right angle, string (to establish half lengths) and a compass. Below the volutes, the Ionic column may have a wide collar or banding separating the capital from the fluted shaft (as in, for example, the neoclassical mansion Castle Coole), or a swag of fruit and flowers may swing from the clefts or "neck" formed by the volutes. Originally, the volutes lay in a single plane (illustration at right); then it was seen that they could be angled out on the corners. This feature of the Ionic order made it more pliant and satisfactory than the Doric to critical eyes in the 4th century BC: angling the volutes on the corner columns ensured that they "read" equally when seen from either front or side facade. However, some classical artists viewed this as unsatisfactory, feeling that the placement of Ionic columns at building corners required a distortion at the expense of the capital's structural logic; the Corinthian order would solve this by reading equally well from all angles. The 16th century Renaissance architect and theorist Vincenzo Scamozzi designed a version of such a perfectly four sided Ionic capital that it became standard; when a Greek Ionic order was eventually reintroduced in the later 18th century Greek Revival, it conveyed an air of archaic freshness and primitive, perhaps even republican, vitality.
Бағаналар мен эстаблер
Иондық бағана дориялық бағанадан әрқашан жұқарақ; сондықтан оның негізі міндетті түрде болады: Иондық бағаналардың биіктігі сегіз және тоғыз бағана диаметріне тең, ал Американың грек қайта жандануының кейінгі плантация үйлерінің Антебеллум галереяларында одан да биік. Иондық бағаналар көбінесе тілімделген. Алғашқы тәжірибелерден кейін шахтадағы тілімдердің саны 24-ке бекітілді. Бұл стандарттау бағананың биіктігіне қарамастан, кез келген масштабта тілімдердің бағана диаметріне үйлесімді пропорцияда болуын қамтамасыз етті. Римдік тілімдер әрбір ойыс арасында бағана бетінің бір бөлігін қалдырады; грек тілімдері оңай зақымданатын пышақ жиегіне дейін созылады. Кейде тілімдерден бас тартқан жағдайлар да кездеседі. Ағылшын сәулетшісі Иниго Джонс өзінің Банкет залында, Уайтхолл, Лондонда қарапайым иондық бағаналарды пайдаланып, бірқарарлықты енгізді. Ал Beaux-Arts сәулетшісі Джон Рассел Поуп Теодор Рузвельттің күш-қуаты мен интеллектуалдық қабілетін көрсету үшін Нью-Йорктегі Американдық табиғи тарих мұражайындағы Рузвельт ескерткішіндегі алып иондық бағаналарды тілімсіз қалдырды, бұл күш пен сәнділіктің ерекше әсерін тудырды. Wabash темір жолының сәулетшісі Р. Э. Мор 1928 жылы Сент-Луистегі темір жолдың Делмар бульвары станциясының дизайнына сегіз тілімсіз иондық бағананы қосты. Бағаналарға тірелетін антаблетура үш бөліктен тұрады: екі немесе үш жолаққа бөлінген қарапайым архитрав, оған бай мүсіндік фриз тіреледі, және дентилдермен (бір-біріне жақын орналасқан қабырғалар сияқты) жасалған карниз, шатырды қолдау үшін корона ("тақ") және цима ("S-тәрізді") жиегімен толықтырылады. Суретті, көбінесе повестьтік бас-рельефтік фриз оюы иондық тәртіптің ерекше белгісі болып табылады, бұл жерде дориялық тәртіп триглифтермен байланысады. Римдік және Ренессанс тәжірибесі архитравтың пропорцияларын азайту арқылы антаблетураның биіктігін қысқартты, бұл фризді көрінеуірек етті.
The Ionic column is always more slender than the Doric; therefore, it always has a base: Ionic columns are eight and nine column diameters tall, and even more in the Antebellum colonnades of late American Greek Revival plantation houses. Ionic columns are most often fluted. After a little early experimentation, the number of hollow flutes in the shaft settled at 24. This standardization kept the fluting in a familiar proportion to the diameter of the column at any scale, even when the height of the column was exaggerated. Roman fluting leaves a little of the column surface between each hollow; Greek fluting runs out to a knife edge that was easily scarred. In some instances, the fluting has been omitted. English architect Inigo Jones introduced a note of sobriety with plain Ionic columns on his Banqueting House, Whitehall, London, and when Beaux Arts architect John Russell Pope wanted to convey the manly stamina combined with intellect of Theodore Roosevelt, he left colossal Ionic columns unfluted on the Roosevelt memorial at the American Museum of Natural History, New York City, for an unusual impression of strength and stature. Wabash Railroad architect R. E. Mohr included eight unfluted Ionic frontal columns on his 1928 design for the railroad's Delmar Boulevard station in St. Louis. The entablature resting on the columns has three parts: a plain architrave divided into two, or more generally three, bands, with a frieze resting on it that may be richly sculptural, and a cornice built up with dentils (like the closely spaced ends of joists), with a corona ("crown") and cyma ("ogee") molding to support the projecting roof. Pictorial often narrative bas relief frieze carving provides a characteristic feature of the Ionic order, in the area where the Doric order is articulated with triglyphs. Roman and Renaissance practice condensed the height of the entablature by reducing the proportions of the architrave, which made the frieze more prominent.
Анта капиталы
Иониялық анта капиталы – анта капиталының иониялық түрі, антаның жоғарғы бөлігі, грек ғибадатханалары сәулетінде тіреуші қабырғаның алдыңғы жиегі. Анта көбінесе, үстіне орналасқан құрылымның (энтаблетураның) салмағын таратуға арналған тас блокпен жабылады, егер ол құрылымдық болса, онда "анта капиталы" деп аталады, ал әсемдеулік болса, Рим дәуірінде жиі кездесетіндей, "пиластр капиталы" деп аталады. Қабырғадан тым көп шығып кетпеуі үшін, мұндай анта капиталдары көбінесе жазық бетке ие болады, сондықтан капиталдың жалпы пішіні төртбұрышты болып келеді. Қалыпты бағана капиталдарынан айырмашылығы, иониялық анта капиталы әдемі безендірілген, көбінесе алма-кезек лотостар мен жалынды пальметтердің, сондай-ақ жұмыртқа және тікендер, бунақтар және доңғалақтардан тұратын жолақтарын қамтиды, бұл қабырғаның үстіңгі жағын әшекейлейтін фризбен байланыстылықты сақтау үшін жасалған. Рим дәуірінде бұл айырмашылық жойылды, анта немесе пиластр капиталдарының дизайны бағана капиталдарына ұқсас болды. Ерехтейон ғибадатханасының (б.з.д. шамамен 410 жыл) иониялық тәртібінде көрініп тұрғандай, иониялық анта капиталдары, көршілес фриздердің жалғасы ретінде кең гүлдік өрнектермен ерекшеленеді.
The Ionic anta capital is the Ionic version of the anta capital, the crowning portion of an anta, which is the front edge of a supporting wall in Greek temple architecture. The anta is generally crowned by a stone block designed to spread the load from superstructure (entablature) it supports, called an "anta capital" when it is structural, or sometimes "pilaster capital" if it is only decorative as often during the Roman period. In order not to protrude unduly from the wall, these anta capitals usually display a rather flat surface, so that the capital has more or less a rectangular shaped structure overall. The Ionic anta capital, in contrast to the regular column capitals, is highly decorated and generally includes bands of alternating lotuses and flame palmettes, and bands of eggs and darts and beads and reels patterns, in order to maintain continuity with the decorative frieze lining the top of the walls. This difference with the column capitals disappeared with Roman times when anta or pilaster capitals have designs very similar to those of the column capitals. The Ionic anta capitals as can be seen in the Ionic order temple of the Erechtheion (circa 410 BCE), are characteristically rectangular Ionic anta capitals, with extensive bands of floral patterns in prolongation of adjoining friezes.
Пайдалану тарихы
Иониялық тәртіп б.з.д. 6-ғасырдың ортасында Ионияда (қазіргі Измир провинциясына ұқсас), сондай-ақ Иониялықтар қоныстанған Оңтүстік-Батыс жағалау және Кіші Азияның аралдарында пайда болды, онда Иониялық грек тілінде сөйленді. Иониялық тәртіп бағанасы б.з.д. 5-ғасырда материктік Грекияда қолданыс тапты. Ол Архаикалық кезеңде (б.з.д. 750–480) Ионияда ең көп таралған. Ұлы иониялық ғибадатханалардың алғашқысы Самостағы Гера ғибадатханасы болды, оны сәулетші Роикос шамамен б.з.д. 570–560 жылдары салған. Ол жер сілкінісінен қирағанға дейін он жыл ғана тұрды. 6-ғасырда Ефестегі Артемида ғибадатханасы Ежелгі әлемнің жеті кереметінің бірі болды. Парфенон негізінен Дорикалық тәртіпке сәйкес келсе де, кейбір Ионикалық элементтерге ие. Афина Акрополісінде көрінетін таза иондық стиль Эрехтейонда бейнеленген. Александр Македонскийдің шығыстағы жаулап алуларынан кейін, Иондық тәртіптің мысалдары Пакистанда, Таксила маңындағы Жандиал ғибадатханасында кездеседі. Иондық ықпал көрсеткен капительдердің мысалдары Үндістанда, Патнада, әсіресе б.з.д. 3 ғасырға жататын Паталипутра капителінде, және Иониялық анта капителінің немесе Сарнат капителінің дизайнынан алынған, олар "Персо-Иониялық" немесе "жартылай Иониялық" деп сипатталған. Август тұсында жұмыс істеген сәулетші Витрувий дориялық бағананың бастапқыда ер адам денесінің пропорцияларына негізделгенін, ал иондық бағаналар әйел денесінің пропорцияларынан шабыттандырылып, "ұзындығымен" ерекшеленгенін айтады. Ол мұндай өзіне-өзі санау және "әдеби" көзқарасқа қатысты көзінің атын атамаса да, ол Лидиядағы (қазіргі Түркия) Меандрдағы Магнезиядағы Артемида ғибадатханасының сәулетшісі, Приендік Гермоген сияқты эллинистік сәулетшілерден жеткен дәстүрлерде болуы керек. Ренессанс архитектурасының теоретиктері Витрувийдің нұсқауларын Иониялық тәртіпті Дорикалық тәртіпке қарағанда аналық деп түсіндіру үшін пайдаланды, бірақ ол Коринфтік тәртіптей толыққанды әйелдік емес. Иониялық тәртіп Ренессанстан кейінгі кітапханалар мен соттар үшін табиғи болып табылады, білімді және өркениетті. Классикалық сәулет туралы ең ерте трактат Витрувийге дейін сақталмағандықтан, б.з.д. 5 және 4 ғасырлардағы сәулет элементтеріндегі мұндай "мағынаны" анықтау қиын, бірақ Ренессанс кезінде ол классицизмнің "тілінің" бөлігіне айналды. 17-ғасырдан бастап Ионияның ең танымал және көшірілген нұсқасы Римдегі Фортуна Вирилис ғибадатханасында көрінді, ол Антуан Дегодецтің "Les edifices antiques de Rome" (Париж, 1682) атты егжей-тегжейлі гравюрасында алғаш рет нақты бейнеленген.
The Ionic order originated in the mid 6th century BC in Ionia (broadly equivalent to modern day İzmir Province), as well as the southwestern coastland and islands of Asia Minor settled by Ionians, where Ionic Greek was spoken. The Ionic order column was being practiced in mainland Greece in the 5th century BC. It was most popular in the Archaic Period (750–480 BC) in Ionia. The first of the great Ionic temples was the Temple of Hera on Samos, built about 570–560 BC by the architect Rhoikos. It stood for only a decade before it was leveled by an earthquake. A longer lasting 6th century Ionic temple was the Temple of Artemis at Ephesus, one of the Seven Wonders of the Ancient World. The Parthenon, although it conforms mainly to the Doric order, also has some Ionic elements. A more purely Ionic mode to be seen on the Athenian Acropolis is exemplified in the Erechtheum. Following the conquests of Alexander the Great in the east, a few examples of the Ionic order can be found as far as Pakistan with the Jandial temple near Taxila. Several examples of capitals displaying Ionic influences can be seen as far away as Patna, India, especially with the Pataliputra capital, dated to the 3rd century BC, and seemingly derived from the design of the Ionic anta capital, or the Sarnath capital, which has been described as "Perso Ionic", or "quasi Ionic". Vitruvius, a practicing architect who worked in the time of Augustus, reports that the Doric column had its initial basis in the proportions of the male body, while Ionic columns took on a "slenderness" inspired by the female body. Though he does not name his source for such a self conscious and "literary" approach, it must be in traditions passed on from Hellenistic architects, such as Hermogenes of Priene, the architect of a famed temple of Artemis at Magnesia on the Meander in Lydia (now Türkiye). Renaissance architectural theorists took his hints to interpret the Ionic order as matronly in comparison to the Doric order, though not as wholly feminine as the Corinthian order. The Ionic is a natural order for post Renaissance libraries and courts of justice, learned and civilized. Because no treatises on classical architecture survive earlier than that of Vitruvius, identification of such "meaning" in architectural elements as it was understood in the 5th and 4th centuries BC remains tenuous, though during the Renaissance it became part of the conventional "speech" of classicism. From the 17th century onwards, a much admired and copied version of Ionic was that which could be seen in the Temple of Fortuna Virilis in Rome, first clearly presented in a detailed engraving in Antoine Desgodetz, Les edifices antiques de Rome (Paris 1682).