Кіріспе
Оклахома штатындағы тау тізбегі, АҚШ. Арбакл таулары – АҚШ-тың оңтүстік-орталық Оклахомасындағы ежелгі тау тізбегі. Олар Мюррей, Картер, Понтоток және Джонстон округтерінде жатыр. Арбакл тауларының гранитті тау жыныстары 1,4 миллиард жыл бұрынғы Прекамбрий эрасына дейін сонады, және кембрий кезеңінде риолиттермен жабылған. Бұл таулар теңіз деңгейінен 1412 фут (метрмен) биіктікке жетеді. АҚШ Геологиялық қызметінің (USGS) мәліметінше: Арбакл таулары Оклахомадағы ең әртүрлі минералды ресурстарға ие: әк тас, доломит, шыны құм, гранит, құм және қиыршық тас, тақта тас, цемент, темір кені, қорғасын, мырыш, битумді құмдар және мұнай мен газ; барлық бұл минералдар қазір немесе бұрын коммерциялық түрде өндірілген.
The Arbuckle Mountains are an ancient mountain range in south central Oklahoma in the United States. They lie in Murray, Carter, Pontotoc, and Johnston counties. The granite rocks of the Arbuckles date back to the Precambrian Eon some 1.4 billion years ago which were overlain by rhyolites during the Cambrian Period. The range reaches a height of 1,412 feet above sea level. According to the U. S. Geological Survey (USGS):
The Arbuckles contain the most diverse suite of mineral resources in Oklahoma: limestone, dolomite, glass sand, granite, sand and gravel, shale, cement, iron ore, lead, zinc, tar sands, and oil and gas; all these minerals are, or have been, produced commercially.
Тарих
Арбакл таулары – Аппалач және Роки таулары арасындағы АҚШ-тағы ең ежелгі белгілі геологиялық құрылымдар. Олардың құрамында кемінде 1,4 миллиард жыл бұрын пайда болған гранит пен гнейстің ядросы бар. Бұл ядро кембрий кезеңіне жататын, шамамен 525 миллион жылдық 457 метрлік риолит қабатымен жабылып жатыр. Риолиттің үстінде кембрийдің соңынан пенсильвания кезеңіне дейін (515-290 миллион жыл бұрын) азат теңіздерде шөгіндірген 4572 метрлік қабатталған және жарылған әктастар, доломиттер, құмтастар және тақталы тастар орналасқан. Бұлар Арбакл, Симпсон, Виола және Хантон топтарымен жабылады. Вичита орогені кезінде көтерілу, жарылу және бүктелу процестері жүрді, одан кейін эрозия болды.
Гидрология және карсттық ерекшеліктер
Арбакл тауларының астында Арбакл-Симпсон ағымдық суы жатыр, ондағы тұщы су көктемдерде пайда болып, Голубая өзені мен Бал ағысының табиғи ағысын қамтамасыз етеді, ал Бал ағысы Дэвис қаласының оңтүстігіндегі Тернер шарлауығы арқылы ағып өтеді. Карсттық топографияның салдарынан Арбакл тауларының үстінде тұрақталған су көлдері сирек кездеседі, су әктастың негізіндегі жарықтар мен қабаттар арқылы сіңіп, тасты ерітіп, әктас формацияларында үңгірлер мен ерітінді арналарының кең желісін құрайды. Арбакл Карст қоры және Ұлттық Спелеологиялық Қоғамның Арбакл Таулары Үңгірі сияқты ұйымдар Арбакл тауларының карст ерекшеліктерін зерттеп, биологиялық экожүйелер мен жер асты суларын сақтауға белсенді түрде атсалысады. Бұл ұйымдар қазіргі таңда Арбакл тауларындағы 1000-нан астам үңгір мен бұлақ туралы мәліметтер базасын жүргізіп отыр. Арбакл таулары айналағы жерлерден 300-500 футқа немесе теңіз деңгейінен 1300-1400 футқа дейін біртіндеп тозып, қалыптасқан.
Көңіл көтеру және оған қол жеткізу
Аумақтың ұзындығы шамамен шығыстан батысқа қарай 35 миль (56 км), ал солтүстіктен оңтүстікке қарай 10–15 мильді құрайды. Тау тізбегінің басты бөлігі солтүстік Картер округі мен оңтүстік Мюррей округінде орналасқан, Ардмор қаласынан шамамен 15 миль (24 км) солтүстікке және Дэвис қаласынан 5 миль (8 км) оңтүстікке қарай, Оклахома штатындағы 35-ші тас жолда жатыр. Жыныстың шығыс беткейі АҚШ-тың 177-ші тас жолы бойында Сулфур қаласынан оңтүстікке қарай шамамен 5 миль (8 км) қашықтықта орналасқан. Арбакл тауларындағы танымал демалыс орындарына Тернер Фоллс паркі, Чикассау ұлттық демалыс аймағы және Арбакл көлі кіреді. Тернер Фоллс Дэвис қаласынан оңтүстікке қарай 5 миль (8 км) жерде, ал Чикассау ұлттық демалыс аймағы Сульфур қаласында орналасқан. Аймақта сонымен қатар бірнеше кемпингтер бар, оның ішінде YMCA-ның Camp Classen және Оклахома баптистерінің Falls Creek Baptist Conference Center конференция орталығы, жаз айларында әр жылы 55 000 кемпингке қызмет көрсетеді.