Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тігілген қайық – ағаштан жасалған қайықтың бір түрі, оның қабырғалары тігіліп, тақтайлары сірілер, тамырлар және тал бұтақтары сияқты иілгіш ағашпен тігілген, байланған немесе өрілген. Металл бұрандалар ойлап табылмас бұрын, тігілген қайықтарды жасау әдісі әлемнің көптеген аймақтарында қолданылған, және металл бұрандалардың қымбат болуына байланысты кішкентай қайықтарды арзанға жасау үшін одан кейін де ұзақ уақыт қолданылып келді.
A sewn boat is a type of wooden boat which is clinker built with its planks sewn, stitched, tied, or bound together with tendons or flexible wood, such as roots and willow branches. Sewn boat construction techniques were used in many parts of the world prior to the development of metal fasteners, and continued to be used long after that time for small boats to reduce construction costs where metal fasteners were too expensive.
Атауы және ұқсас әдістер
Мұқият орныққанмен, "тігілген қайық" атауы шатастыруға болады, себебі ол каяктерде жиі кездесетін мата немесе былғарыдан жасалған конструкцияны ұғындырады. Кейбіреулер оны "баулы қайықтар" (нем. geschnürte Boote) деп атауды ұсынды. Тігілген қайықтарға ұқсас заманауи құрылыс әдісі – "тігіп жабыстыру" әдісі; осы техникада фанера панельдері, көбінесе сыммен тігіледі, ал тігістер шыны талшық композитымен нығайтылады; тігістерді алып тастауға немесе орнында қалдыруға болады. Сонымен қатар, бұтақпен тігілген қайықтар да осыған қатысты. Шалқалы сүйек құрылымы австронезиялық халықтардың ерекше теңіз технологиясында қолданылады.
Although well established, the sewn boat name is somewhat misleading since it suggests textile or leather skin construction, as often found in kayaks. Some have proposed to use laced boats (Ge. geschnürte Boote) instead. A modern plywood construction method that resembles sewn boats is the stitch and glue method; in this technique plywood panels are stitched together, often with wire, and the seams are reinforced with fiberglass composite; the stitching may then be removed or may remain in place. Also related is the treenailed boat. Lashed lug construction is used in the distinctive maritime technology of Austronesian peoples.
Тарих
Тігілген қайықтың ең ерте белгілі мысалы – 40 метрден астам ұзындықтағы "күн қайығы" немесе Египеттегі Гиза пирамидасының жанында көрсетілген жерлеу қайығы; ол шамамен б.з.д. 2500 жылға дейін сақталып қалған. Тігілген конструкция, егер ол мыңдаған жылдар бұрын жасалған сал немесе қамыс қайықтардан дамыған болса, табиғи қадам болды. Әлемнің басқа аймақтарында ең көне тігілген кеме Солтүстік Феррибиден табылды, ондағы бір үлгі (F3 деп аталады) массалық спектрометрия бойынша б.з.д. 2030 жылға дейін сақталып қалған. Кейінірек табылған ерте грек кемелері де бар. Ең ерте скандинавиялық табылыс – Даниядағы Hjortspring қайығы (б.з.д. 300 жыл шамасында). Финляндияда, Ресейде, Карелияда және Эстонияда кішкентай тігілген қайықтар 1920 жылдарға дейін Ресейдің кедей аймақтарында салынып келді. Тігілген конструкция Үнді-Тынық мұхитының австронезиялық "проаларының" әртүрлі түрлерінде (сонымен қатар, байланыстырылған тіреу техникасын қолданған) және Қызыл теңізде, Персия шығанағында және Үнді мұхитында кездесетін Таяу Шығыс пен Оңтүстік Азияның dhow қайықтарында қолданылады. Олардың жақын және ұқсас болғанына қарамастан, олар бір-бірінен айқын ерекшеленеді, бұл олардың тәуелсіз дамығанын көрсетеді. Австронезиялық қайықтарды тігу әдістері үздіксіз емес және тек корпустың ішкі бетінен ғана көрінеді, ал Оңтүстік Азия мен Таяу Шығыс қайықтарын тігу әдістері корпустың сыртқы және ішкі жағында көрінеді және үздіксіз болып табылады.
The earliest known example of a sewn boat is the 40+ metres long "Solar barque" or funerary boat on show near the Gizeh pyramid, in Egypt; it dates back from c. 2500 BC. The sewn construction was a natural step when coming from raft or reed boatbuilding, which dates from some thousands of years before that. In other parts of the world, the oldest sewn craft comes from North Ferriby, where one sample (called F3) mass spectrometry dates to 2030 BC. Later finds include some early Greek ships. The oldest Nordic find is the Hjortspring boat in Denmark (c 300 BC). In Finland, Russia, Karelia and Estonia small sewn boats have been constructed more recently, until the 1920s in poor areas of Russia. Sewn construction is used in the various forms of the Austronesian "proas" of the Indo Pacific (which also used the lashed lug techniques) and the Middle Eastern and South Asian dhow native to the Red Sea, Persian Gulf, and Indian Ocean. Despite their proximity and similarity, they differ markedly from each other, indicating that they developed independently. Austronesian boat sewing techniques are discontinuous and are only visible from the inside surfaces of the hull, while South Asian and Middle Eastern boat sewing techniques are visible in both the exterior and interior of the hull and are continuous.
Басқа дәстүрлермен салыстыру
Дегенмен, тігілген қайық техникасы (бірақ тігілген түйінді қайықтар емес) Батыс Үнді мұхиты аймақтарының дәстүрлерінде де қолданылады, бірақ австронезиялық қайықтардағы тігістер үздіксіз болып келеді және корпустың ішкі жағынан ғана көрінеді. Бұл Үнді мұхиты мен Аустронезияның тігілген қайық техникалары мәдени тұрғыдан байланысты емес екенін, және бір-бірінен тәуелсіз дамығанын көрсетеді. Ежелгі австронезиялық кемелердің бөліктері бастапқыда тек тігілген қайық техникасы арқылы біріктірілген. Алайда, соңғы екі мың жылда Теңіз Оңтүстік-Шығыс Азияда металлургияның дамуы тігілген техниканы ішкі тіреулермен алмастыруға, сондай-ақ металл шегелерді жиі пайдалануға әкелді.
Though the sewn boat technique (but not the lashed lugs) is also used for boats in the western Indian Ocean traditions, it differs in that the stitching in Austronesian boats are discontinuous and only visible from the inside of the hull. This indicates that the sewn boat techniques of the Indian Ocean and Austronesia are not culturally linked and developed independent of each other. The planks of ancient Austronesian ships were originally joined together using only the sewn boat technique. However, the development of metallurgy in Maritime Southeast Asia in the last two thousand years resulted in the replacement of the sewing technique with internal dowels, as well as increasing use of metal nails.