Кіріспе

Виктория Кресінің иегері Сирил Ройстон Гейтон Бассетт, ВК (3 қаңтар 1892 – 9 қаңтар 1983) – сол кездегі британдық және Империя күштеріне «жаудың бетіне қарама-қарсы ерлік көрсеткені үшін» берілетін ең жоғары награда – Виктория Кресінің иегері. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың Галлиполи науқанында Виктория Кресімен марапатталған Жаңа Зеландия экспедициялық күштерінің (NZEF) жалғыз әскери қызметшісі болды. Оклендте туған Бассетт Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда банк қызметкері болған. Жаңа Зеландияның аумақтық күштерінің мүшесі ретінде ол NZEF құрамында шетелде қызмет етуге ерікті түрде келісіп, Жаңа Зеландия дивизиялық сигнал компаниясына сапер болып тағайындалды. Ол Галлиполи науқанының алғашқы күнінен қатысты, ал Чунук-Байр шайқасында Виктория Кресіне ие болуына себеп болған ерлік істерін жасады. Шайқастан кейін көп ұзамай ауруға шалдыққандықтан медициналық эвакуациядан өтіп, кейін Батыс майданында қызмет етіп, соғысты екінші лейтенант шенімен аяқтады. Бассетт банк саласына қайта оралды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қайтадан әскерге шақырылды. Ол Отандық майданда қызмет етті және 1943 жылдың желтоқсанында әскерден босатылған кезде подполковник шеніне көтеріліп, Солтүстік әскери округінің сигнал басшысы болды. Банктік мансабынан зейнетке шыққаннан кейін Девонпорт қаласында бейбіт судья болып жұмыс істеді. 1983 жылы 91 жасында дүние салды.

Ерте өмір

Сирил Ройстон Гейтон Бассетт 1892 жылғы 3 қаңтарда Окленд қаласының Маунт-Эден ауданында баспагер Фредерик Бассетт пен оның әйелі Харриет Паули отбасында дүниеге келді. Бассет Окленд грамматикалық мектебінде, содан кейін Окленд техникалық колледжінде білім алды. 1908 жылы формальды білімін аяқтағаннан кейін, Жаңа Зеландия Ұлттық банкінде клерк болып жұмыс істеді. 1909 жылы ол кейін Территориялық күштерге, жартылай штатты әскери резервке қосылды және Окленд колледжі атқыштарына бағындырылды. Екі жыл өткен соң ол Окленд дивизиялық сигнал компаниясына ауысты.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылы жазда Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Бассеттің Корольдік теңіз-әскери флотына қосылу ниеті болды, бірақ Британ армиясында отбасылық дәстүрі бар анасы оны Жаңа Зеландия әскери күштеріне қабылдануға көндірді. Бассеттің бойы аса ұзын болған жоқ, сондықтан бастапқыда бойының өлшеміне қарамастан қабылдаудан бас тартты. Ол әскери қызметке түсуге талпынысын жалғастырып, Жаңа Зеландия экспедициялық корпусына (NZEF) Жаңа Зеландия дивизиялық сигнал компаниясына бекітілген Жаңа Зеландия инженерлік корпусының сапёрi ретінде қосылды. Деректе 7 тамыздағы Бассеттің іс-қимылы туралы қате ақпарат келтірілген; Веллингтон жаяу әскер батальоны Чхунук-Байрды келесі күні ғана басып алды. Оның Виктория кресі (VC) NZEF әскери қызметкеріне тағайындалған алғашқы награда болды және ол Галлиполи науқаны кезіндегі іс-қимылы үшін оны алған жалғыз адам еді. Георг V патша оған 1916 жылдың 3 ақпанында Букингем сарайында өткен салтанатты шарада Виктория кресін табыс етті. Кейін Бассет осы наградаға ие болған кездегі жағдайды еске алып: "Менің ойымша, менің қасымда бір құдайдың құлы бар, әсіресе алдымда бір адам қаза тауып, екіншісі жараланды" деді. Екінші жағдай 1918 жылдың наурыз айында неміс әскерлерінің көктемгі шабуылы кезінде болды, сол кезде артиллериялық оқшашу Бассеттің сигнал офицері болған Жаңа Зеландия атқыштар бригадасының штабын қиратты. Сол оқшашу бригада командирі, бригадир-генерал Гарри Фултонды да қаза қылды. Штабтың қирандыларынан шыққаннан кейін Бассет дереу байланысты қайта орнатуға кірісті, осы ісі үшін ол Әскери креске ұсынылды, бірақ марапат алмады. Соғыс аяқталғаннан кейін, ол 1918 жылдың соңында Жаңа Зеландия дивизиясы демобилизациялана бастағанда Жаңа Зеландияға оралды және 1919 жылы NZEF-тен ресми түрде босатылды.

Соғыс аралығы мен Екінші дүниежүзілік соғыс

Бассетт соғыс аяқталғаннан кейін банк саласына оралып, Ұлттық банктің Оклендтегі және кейін Паэроадағы филиалдарын басқарды. Ол әскери байланысын сақтап, NZEF-тен босатылғаннан кейін бірден Территориялық күштерге қайта қосылды, бірақ 1929 жылы офицерлердің зейнеткер тізіміне енгізілді. Олардың екі баласы болды. 1939 жылы ол Ұлттық банктің Окленд қалалық филиалының директоры болды. 9 қаңтар 1983 жылы, 91 жасқа толуынан аз уақыт өткен соң, Оклендтегі Стенли Бэйде қайтыс болды. Одан әйелі Рут және екі қызы қалды. Бірнеше жыл бұрын Бассетт музей алдында Анзак күніне арналған шара аясында Галлиполи шайқасының Жалғыз қарағай аймағынан алынған көшеттен өсірілген қарағай отырғызған еді. Қызының айтуынша, Бассетт өзінің жетістіктері туралы көбінесе айтпаған, ал әкесінің марапаты туралы бастауыш мектепте Галлиполиді оқығанға дейін білмеген. Ол қарапайым мінезді болды және Галлиполи науқанының жалғыз Жаңа Зеландиялық Виктория кресінің иегері болғаны үшін ұялды. Ол: «Мен медаль алғанда, Галлиполиде марапатталған жалғыз жаңа зеландиялық екенімді білгенімде көңілім қалды, өйткені онда жүздеген Виктория кресі табыс етуі керек еді» деді. Бассетт Жаңа Зеландияның VC-ге ие болған жалғыз байланысшысы болып қала береді және байланыс корпусы қауымдастығының өмір бойы мүшесі болды. Бассеттің марапатталған кездегі шеніне байланысты, Бассетт есімді естелік кубок жыл сайын RNZSigs-тің үздік сержантына табыс етіледі. Кубок – Бассеттің Чунук-Бейрдегі мүсіні. Корольдік Жаңа Зеландиялық қайтарылғандар мен әскери қызметкерлер қауымдастығы ұйымдастыратын және бұрынғы Ұлттық банк, қазіргі ANZ Банкі демеушілік ететін орта мектеп оқушылары арасындағы жылдық сөз сайысы оның құрметіне аталған. Жеңімпаз Анзак күнін тойлау үшін Галлиполиге барады.