Кіріспе

Виктория крестінің екі мәрте иегері. Жұбайы – Молли Мактамни, 1945 жылы үйленген. Балалары – 3. Туысқандары – белгісіз. Кейіннен айналысқан жұмысы – қой шаруасы.

Чарльз Хазлитт Уфэм (21 қыркүйек 1908 – 22 қараша 1994) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың мамыр айында Криетте көрсеткен ерлігі және 1942 жылдың шілдесінде Мысырдағы батылдығы үшін екі рет Виктория кресімен (VC) марапатталған Жаңа Зеландия сарбазы. Ол Виктория кресін екі рет алған үш адамның соңғысы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі рет VC-мен марапатталған жалғыз адам және жауынгер ретінде екі рет осы наградаға ие болған жалғыз сарбаз. Осының нәтижесінде Уфэм сол соғыстағы ең көп награда алған одақтас сарбазы ретінде танымал, себебі VC – дұшпанға қарсы көрсетілген ерлік үшін одақтастардың ең жоғары наградасы.

Ерте өмір

Уфэм 1908 жылдың 21 қыркүйегінде Крайстчерч қаласында, адвокат Джон Хазлитт Уфэм мен оның әйелі Агата Мэри Коутстың ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі суретші Джон Хазлитттің шөбересі, ал анасы – пионер-колонист Гиз Бриттанның немересі еді. Ол 1917-1922 жылдар аралығында Оңтүстік Кентерберидегі Винчестер қаласының жанындағы Вайхи мектебінде, ал 1923-1927 жылдар аралығында Крайстчерчтегі Крайст колледжінде білім алды. Кішкентай кезінен бастап ол тыныш, бірақ ерекше қажырлы бала болды және бірнеше рет мектептегі достарын қорғау үшін араласты. Уфэм Кентербери ауыл шаруашылығы колледжінде (қазіргі Линкольн университеті) оқып, 1930 жылы ауыл шаруашылығы саласында диплом алды. Ол бастапқыда қой шаруасы, кейін менеджер болып жұмыс істеді, содан кейін Жаңа Зеландия үкіметі үшін фермаларды бағалаумен айналысты. 1937 жылы ол Тимарудағы Бағалау департаментіне аудандық бағалаушының көмекшісі болып орналасты. Келесі жылы ол Мэри (Молли) Эйлин Мактамниге (Ноэль Чавассе, VC және Бардың қашық туысы) ұсыныс жасады. 1939 жылы ол Линкольнге оралып, бағалау және ферма басқару бойынша дипломды аяқтады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылдың қыркүйегінде Уфэм 30 жасында 2-ші Жаңа Зеландия экспедициялық корпусына (2NZEF) тіркелді және Жаңа Зеландияның 2-ші дивизиясының құрамындағы 20-шы Кентербери-Отаго батальонына бағындырылды. Ол көп ұзамай уақытша лаңкестік капрал атағын алды, бірақ бастапқыда Офицерлік кадеттерді даярлау орталығына (OCTU) қабылданудан бас тартты. Желтоқсан айында сержант атағына көтерілді және бір аптадан кейін Мысырға аттанды. 1940 жылдың шілдесінде ол, ақыры, OCTU-ға қосылуға көндірілді.

Соғыс тұтқыны

Соғыста тұтқынға алынғаннан кейін, оны итальяндық ауруханаға жіберді, онда итальяндық дәрігер оның жараланған қолын кесуді ұсынды, себебі олардың қорлары өте шектеулі болды және гангренаның алдын алу немесе емдеу мүмкіндігі болмады. Уфэм бас тартты. Ол операцияның наркозсыз жасалатынын білген, сондай-ақ басқа науқастардың операция кезінде қатты азапталып өлгенін көрген. Кейіннен ол жарасын одақтас әскерінің әскери дәрігерімен емдетті. Уфэм ауруханадан қашудан бас тартты, бірақ бірнеше рет қашуға тырысқаннан кейін "қауіпті" деп танылды. Мәселен, Италия арқылы ашық жүк көліктерімен тұтқындарды тасымалдап жатқанда осылай болды. Уфэм бұрылыс кезінде жүк көлігінен секіріп түсіп, қайта тұтқындалғанға дейін қашып құтылуға тырысты. Ол қозғалатын жүк көлігінен секіріп түскенде білезігін сындырып алған. 1943 жылдың жазында Уфэм По өзенінің жанындағы Модена қаласының маңындағы Campo PG47 лагерінде тұтқын болды. Бірде ол лагерьден қашып құтылуға тырысты. Ол екі қоршаудың арасына құлап түскенде, тікенді сымға ілігіп қалды. Күзетші оның басына тапаншаны бағыттап, атып тастаймын деп қорқытқанда, Уфэм оған назар бермей, темекі жақты. Бұл көріністі немістер "дәлел" ретінде суретке түсіріп, кейіннен Кеннет Сэндфордтың "Арыстанның белгісі" атты өмірбаянында жариялады. Осы оқиғадан кейін Уфэм қауіпті деп есептелді және жалғыздық камераға қамалды. Оған тек екі қарулы күзетшінің қасында және мұнарадағы пулеметпен бақылана отырып жаттығуға рұқсат берілді. Осы сақтық шараларына қарамастан, Уфэм кішкентай ауласынан шығып, тікелей неміс казармалары арқылы лагерьдің алдыңғы қақпасынан өтті. Кейіннен пулемет мұнарасындағы күзетші басқа тұтқындарға Уфэмды құрметтен атудан бас тартқанын және ол Уфэмды ұстауға асығысқан неміс сарбаздарын көретінін айтты. Уфэм жақын арада қайта тұтқындалып, 1944 жылдың 14 қазанында танымал Oflag IV C (Colditz) лагеріне жіберілді. Екі неміс күзетіп отырғанда, азаматтық пойызға отырғанда, Уфэм соңғы рет қашып құтылуға тырысты. Уфэмға тек поезд жоғары жылдамдықпен келе жатқанда ғана дәретханаға баруға рұқсат етілді, одан секіріп қашуына жол бермеу үшін. Дегенмен, Уфэм дәретхана терезесін ашып, рельске секіріп түсіп, есін жоғалтты. Оянғаннан кейін ол жақын маңдағы жеміс бағына қашып кетті, бірақ ағаштардың тікелей қатарлары мен төменгі бұталардың болмауы нашар жасырынбауға себеп болды және ол 12 сағаттан кейін қайта ұсталды. Colditz-де қашуға көп мүмкіндік болмады. Уфэм және оның көптеген әріптес тұтқындары Colditz-ді одақтас әскерлері басып алғанша күтті.

Салдары

Америкалық әскерлер Колдиц қамалын басып алғаннан кейін, тұтқындардың көпшілігі дереу өз үйлеріне бет бұрды. Уфэм американдық бөлімге қосылып, қару-жарақпен жабдықталды және немістермен күресуге ниеттенді. Уфэм тағы да әрекетке қатысуға құштар болғанмен, оның орнына Ұлыбританияға жіберілді, онда ол сол кезде медбике болып жұмыс істеген Молли МакТамнимен қайта кездесті. Олар 1945 жылғы 20 маусымда Нью-Милтон қаласында неке қиды. Ол қыркүйек айының басында Жаңа Зеландияға оралды, ал ол желтоқсан айында оны құшақтады. Уфэм 1946 жылғы 14 қарашадағы хабарламаларда да есімдері тізілді.

Соғыстан кейінгі

Соғыстан кейін Уфэм Жаңа Зеландияға оралды, ал қоғам оған ферма сатып алу үшін 10 000 фунт стерлинг жинады. Бірақ ол одан бас тартты, ал ақша бұрынғы әскери қызметшілердің балалары үшін Линкольн университеті немесе Кентербери колледжінде оқуға арналған C. H. Upham стипендиялық қорына аударылды. Ол 1994 жылғы 22 қарашада Кентербериде әйелі мен қыздарының қасында қайтыс болды. Оның Крайстчерч соборындағы қосылу рәсімі толық әскери салтанатпен өтті. Крайстчерч көшелерінде 5000-нан астам адам жиналды. Уфэм Папануидегі Сент-Пол шіркеуінің зиратына жерленген. Оның өліміне орай 1995 жылғы 5 мамырда Лондонның Сент-Мартин шіркеуінде еске алу рәсімі өтті, онда Корольдік отбасының өкілдері, Жаңа Зеландияның жоғары лауазымды үкімет және саяси қайраткерлері, Ұлыбритания және Жаңа Зеландия қарулы күштерінің жоғары лауазымды өкілдері, Криттегі одақтас күштердің қолбасшысы және Жаңа Зеландияның 7-ші генерал-губернаторы Лорд Фрейбергтің немересі, 3-ші барон Фрейберг, ардагерлер ұйымдарының өкілдері және басқа да Виктория кресінің (VC) және Георгий кресінің иегерлері қатысты.

Виктория кресті мен бар

2006 жылдың қарашасында Уфамның VC және Бар медальдарын оның қыздарынан Императорлық соғыс мұражайы белгілі бір сомаға сатып алды. Бірақ, Жаңа Зеландия заңнамасы мұндай тарихи заттарды экспорттауға тыйым салатындықтан, Императорлық соғыс мұражайы медальдарды Уайорудағы Ұлттық армия мұражайына тұрақты негізде беруге келісім берді. 2007 жылдың 2 желтоқсанында Уфамның VC медалі мұражайдағы құлыпталған, нығайтылған шыны шкафтардан ұрланған тоғыз медальдің арасында болды. 2008 жылдың 16 ақпанында Жаңа Зеландия полициясы Майкл Эшкрофт пен Том Стерджес ұсынған 300 000 NZ$ сыйақының арқасында барлық медальдар табылды деп хабарлады.

Басқа марапаттар

1953 жылы Уфэмге Елизавета II таж кигізу медалі табысталды. 1992 жылы Грекия үкіметі оған Греция және Крит шайқастарындағы қызметі үшін Құрмет орденін берді. Крайстчерч қаласының шетінде Чарльз Уфэм даңғылы, Палмерстон-Норт қаласында Уфэм террасасы және Нейпир қаласының Тарадейл ауданында Уфэм жарты айы бар. Сонымен қатар, Хоук-Бейдегі Хаволок-Норт қаласында Уфэм көшесі орналасқан, оның жанында басқа да Виктория кресімен марапатталғандардың құрметіне аталған Эллиотт, Грант, Крихтон және Нгариму көшелері бар. 2011 жылдың тамызында Jetconnect Boeing 737 800 ұшағы Чарльз Уфэм деп аталды.

Танымал мәдениетте

Чарльз Уфэм Том Скоттың "Чарлиді іздеу: Нағыз Чарльз Уфэм ВК және тағы бір жүлдесін іздеу" кітабының негізгі тақырыбы. "Call of Duty: Vanguard" видео ойынындағы Лукас Риггс кейіпкері Африкада шайқасып, екі "Виктория Кресімен" екінші лейтенант.