Кіріспе

Виктория Кресінің иегері, Бригадир Лесли Уилтон Эндрю (23 наурыз 1897 – 8 қаңтар 1969) – Жаңа Зеландия әскери күштерінің аға офицері және "жауға қарсы көрсеткен батылдығы" үшін Британ Достастығының ең жоғары наградасы – Виктория Кресімен марапатталған. Ол 1917 жылы Пасшендейл шайқасындағы ерлігі үшін марапатталды. Эндрю 1915 жылы Жаңа Зеландия экспедициялық корпусына қарапайым жауынгер ретінде қабылданды, бұрын Территориялық күште қызметте болған тәжірибесі бар еді. Ол 1916 жылдың қыркүйегінен 1918 жылдың басына дейін Батыс майданында шайқасты, соғысты Англияда офицер ретінде аяқтады. Соғыс тоқтағаннан кейін де әскери қызметте қалып, Жаңа Зеландия штаб корпусына қосылды. Жаңа Зеландияда және офицерлер алмасу бағдарламасы аясында Британ Үндістанында штабтық және әкімшілік лауазымдарды атқарды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Эндрю 22-ші батальонның командирі болып тағайындалды және оны Грекия мен Крит шайқастарында, сондай-ақ Солтүстік Африка кампаниясының бастапқы кезеңдерінде басқарды. 1941 жылдың соңында ол қысқа мерзімге 2-ші Жаңа Зеландия дивизиясының жаяу әскер бригадасына қолбасшылық етті және басшылығы үшін "Құрмет орденімен" марапатталды. 1942 жылы Жаңа Зеландияға оралып, соғыстың соңына дейін Веллингтон бекініс аймағына жетекшілік етті. 1952 жылы бригада генералы шенімен әскери қызметтен зейнетке шықты және 1969 жылы 71 жасында қайтыс болды.

Ерте өмір

Лесли Уилтон Эндрю 1897 жылғы 23 наурызда Жаңа Зеландияның Манавату аймағындағы Эшхерст қаласында дүниеге келді. Ол Вангануиде өсті, оның әкесі отбасын сол аймақтағы жұмысқа ауыстырғаннан кейін, Вангануи Колледжінде білім алды. 1913 жылы мектепті бітірген соң ол заңгердің кеңсесінде жұмыс істеді, кейін Жаңа Зеландия теміржол департаментінде клерк болып жұмысқа орналасты. Эндрю оқу кезінде кадеттер бағдарламасына қатысып, кейін Территориялық күштерге қосылды. 1915 жылға қарай ол сержант шеніне көтеріліп, Территориялық күштерде офицер болу үшін қажетті емтихандарды тапсырды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1915 жылдың қазан айында 18 жасында Эндрю Жаңа Зеландия экспедициялық күштеріне (НЗЭФ) ерікті түрде қосылды. НЗЭФ қатарында қызмет етуге 20 мен 40 жас аралығындағы ер адамдар ғана қабылданғандықтан, ол шетелдегі міндеттерге жарамды екенін қамтамасыз ету үшін жасын жалған көрсетті. 1916 жылдың 1 мамырында 12-ші толықтыру тобының құрамында Мысыр арқылы Батыс майданға аттанды. Францияда Веллингтон жаяу әскер полкінің 2-ші батальонының В ротасына қарапайым сарбаз болып бекітілді. Эндрю майданға келген кезде Сомма шабуылы басталған еді. Ол 15 қыркүйекте басталган Флерс-Курселет шайқасына қатысып, жарақат алды. 1917 жылдың қаңтар айында капрал дәрежесіне көтеріліп, келесі маусымда Мессин шайқасына қатысты. Пашендейл шайқасының бастапқы кезеңінде Эндрюдің батальоны Мессиннен оңтүстік-батысқа бірнеше шақырым жердегі Ла-Бассевиль ауылы маңында шайқасқа түсті. 26 шілдедегі шайқастан бұрын жаңа зеландиялықтар басып алған ауылды келесі күні немістер қайта басып алды. Артиллериялық оқ жауыннан қорғанып, Веллингтондықтар ауылға қарай жылжи бастады. Эндрюге екі бөлімді басқарып, бір машиналық оқ жасайтын бекетті жою міндеті тапсырылды. Шабуыл кезінде ол басқа взводтың ілгерілеуін тоқтатқан машиналық оқ жасайтын бекетті байқады. Өзінің бастамасымен ол әскерін басқа бағытқа бұрып, жаңадан анықталған қауіпті жан-жақтан шабуылдап жойды. Содан кейін ол әскерін бастапқы мақсатына жеткізді. Ұдайы оқ жауға қарамастан, ол және оның әскері машиналық оқ жасайтын бекетті басып алды. Әскерінің көп бөлігі қару-жарағымен кері шегінген кезде Эндрю және тағы бір сарбаз алға қарай барлауды жалғастырды. Тағы бір машиналық оқ жасайтын бекетке тап болған екі сарбаз оны жойып, аймақтағы немістердің санының артуы туралы ақпаратпен өздерінің қатарларына оралды. Осы шабуыл кезінде Эндрюдің арқасына жеңіл жарақат тиді. Эндрю Ла-Бассевильдегі басшылығы мен батылдығы үшін Виктория кресімен марапатталды. 1856 жылы тағайындалған Виктория кресі (ВК) Ұлыбритания империясының әскери қызметкеріне берілетін ең жоғары награда болды. Марапаттамада былай делінген:
"Дұшпанның бекінісіне шабуыл жасаған шағын топты басқарған кезде көрсеткен ерекше батылдығы үшін. Оның мақсаты оқшауланған ғимаратта орналасқан машиналық оқ жасайтын бекет болды. Адамдарын алға жетелеген кезде ол күтпеген жерден басқа ротаның ілгерілеуін тоқтатқан машиналық оқ жасайтын бекетке тап болды; ол дереу шабуыл жасап, машиналық оқты басып алды және экипаждың бірнеше мүшесін өлтірді. Содан кейін ол бастапқы мақсаты болған машиналық оқ жасайтын бекетке шабуыл жасауын жалғастырды. Ол өзінің мінез-құлқында үлкен шеберлік пен табандылық танытты, ақырында бекетті басып алды, жаудың бірнешеуін өлтірді және қалғандарын қашып жіберді. Капрал Эндрюдің мінез-құлқы салқынқандылық, бастамашылық және жақсы басшылық қабілетімен үлгі болды, ал оның керемет мысалы жолдастарына үлкен күш берді." – «The London Gazette», № 30272, 4 қыркүйек 1917 жыл. 20 жасында, НЗЭФ-те Виктория кресін алған ең жас сарбаз Эндрю Ла-Бассевильдегі іс-қимылынан кейін сержант болып жоғарылатылды. Ол өзінің Виктория кресін король Георг V-ке Букингем сарайында өткен салтанатты шарада 31 қазан 1917 жылы тапсырды. Эндрю офицерлік даярлықтан өту үшін Англияға жіберілгенге дейін Батыс майданында қызметін жалғастырды. 1918 жылдың наурыз айында екінші лейтенант болып тағайындалып, НЗЭФ-тің негізгі оқу орталығы – Слинг лагеріне нұсқаушы болып жіберілді. Соғыс аяқталған кезде ол әлі Англияда болды.

Соғыс аралық кезең

Англияда болған кезде Эндрю Нотингемдегі Бесси Боллмен танысты, және олар 1918 жылдың 12 қарашасында, соғыс аяқталғаннан кейін үйленді. Олардың бес баласы болды, біреуі дүниеден ерте кетті. 1919 жылдың тамыз айында Жаңа Зеландияға оралғаннан кейін NZEF-тен босатылған Эндрю кәсіби әскери қызметке өтуді шешті және жоғары шенді офицердің оның әкімшілік қабілеттерін нашар бағалағандығына қарамастан, Жаңа Зеландия штаб корпусына қосылды. Ол келесі бірнеше жыл бойы штабтық лауазымдарда қызмет етті. 1927 жылдан 1929 жылға дейін ол британдық Үндістанда орналасқан Хайленд жеңіл жаяу әскерімен, офицерлер алмасу бағдарламасы бойынша қызмет етті. Жаңа Зеландияға оралғаннан кейін 1-Веллингтон полкінің адъютанты болып тағайындалды. 1937 жылы капитан шеніне көтерілген Эндрю король Георг VI мен королева Елизаветаның тәж кию рәсіміне жіберілген Жаңа Зеландия контингентіне жетекшілік етті. Сол жерде ол Бэкингем сарайына қайта оралып, бұрын Виктория орденімен марапатталған жеріне, енді Жаңа Зеландия күзетінің командирі ретінде 1937 жылдың 11 мамырында барды. Жаңа Зеландиядағы штабтық қызметіне оралғаннан кейін Орталық әскери округтің көмекші адъютанты және генерал-квартирмейстері болды. Эндрю 1969 жылдың 8 қаңтарында Палмерстон Норт ауруханасында қысқа аурудан кейін дүниеден өтті. Ол әйелі мен төрт баласынан аман қалды және Левин қаласындағы Левин RSA зиратында толық әскери салтанатпен жерленді. Оның қосылуына үш Виктория орденінің иегері қатысты, оның ішінде 22-ші батальонның бұрынғы сарбазы, пастор Кит Эллиот, сондай-ақ сөз сөйледі. Линтон әскер лагеріндегі казарманың бірі оның құрметіне аталған; Бельгияда, Ла-Бассевильдің оңтүстігіндегі Варнетон ауылында оның есімін сақтаған ескерткіш тақта орнатылған. 2017 жылдың 31 шілдесінде, Ла-Бассевиль шайқасының 100 жылдығына орай, Виктория орденімен марапатталған Эндрюдің есіміне арналған тақта Веллингтон теміржол станциясында ашылды.

Мұра

1953 жылы Дэн Дэвин жазған және Говард Киппенбергер редакциялаған, Екінші дүниежүзілік соғыстағы Жаңа Зеландияның ресми тарихының бір томы – "Крета" кітабы жарық көрді. Киппенбергер, Критте болған 2NZEF-тің батальон командирі және Дэвиннің досы, осы кітапта Андрейді Малемедегі әрекеттері үшін сынады, нәтижесінде Крит жоғалды. Давинге жеке хат арқылы Киппенбергер Андрейдің батальонымен соңғы адамға дейін күресуі керек деген пікірін білдірді. Андрей бұл ашық сынға ренжіді және одан кейін Киппенбергермен қарым-қатынасы суық болды. Осының салдарынан Андрей 22-ші батальонның ресми тарихына материал қосуға құлшынбады, себебі оның авторына Киппенбергердің Крит кітабындағы оқиғаларды бұрмалап беретінін айтты. Андрейдің қолдаушылары болды, олардың ішінде 22-ші батальонның бұрынғы сарбаздары және Криттегі бас қолбасшы Бернард Фрейберг Андрейді аралдың жоғалғаны үшін кінәлаған жоқ. Малеме әуежайының немістерге түсуіне себеп болған маңызды факторлардың бірі – бригада командирі Джеймс Харгесттің шайқастың басындағы жалқау және шешімсіздігі де болды.

ВК

Эндрюдің Виктория ордені Вайорудағы Ұлттық армия мұражайында көрсетілген. 2007 жылдың желтоқсанында мұражайдан 96 медальдің ішінде тоғыз Виктория ордені ұрланды. 2008 жылдың 16 ақпанында Жаңа Зеландия полициясы Майкл Эшкрофт пен Том Стерджес ұсынған 300 000 NZ$ сыйақының арқасында барлық медальдар қайта табылды деп хабарлады.