Кіріспе

Ағылшын зерттеушісі, Виктория Крестінің иегері және суретші Чарльз Хефи ВК (1820 – 3 тамыз 1881) – ағылшын туған Жаңа Зеландия зерттеушісі және Виктория Крестінің (ВК) иегері, сол кездегі британдық және Империя күштеріне "жауға қарсы көрсеткен ерлігі үшін" берілетін ең жоғары әскери награда. Ол Жаңа Зеландия қарулы күштерінің арасынан Виктория Крестіне ие болған алғашқы әскери қызметкер болды. Сонымен қатар, ол Жаңа Зеландиядағы алғашқы қоныс жайлаушылардың өмірін бейнелейтін суреттер мен эскиздер жасаған колониялық кезеңнің белгілі суретшісі еді. Англияда туған Хефи 1839 жылы Жаңа Зеландия компаниясына қосылды. Ол сол жылы Жаңа Зеландияға келді және компанияның жұмысын көрнекі түрде бейнелеуге міндеттелді, бұл елді әлеуетті ағылшын иммигранттарына таныстыру үшін пайдаланылды. Келесі екі жарым жылдың көп бөлігі Жаңа Зеландияны аралап, жер мен оның халқының суреттерін салуға кетті. 1842 жылы компаниямен жасасқан келісімшарты аяқталғаннан кейін ол Нельсон қаласында бірнеше жыл тұрып, Батыс жағалаудың үлкен бөлігін зерттеді. Кейін ол солтүстікке, Оклендке көшіп, жер өлшеуші болып жұмыс істеді. Уайкатоға жасалған шабуыл кезінде оның жасағы жұмылдырылды және Патэрангиде өрт астындағы британдық әскерилерді құтқарғаны үшін ол Виктория Крестімен марапатталды. Жаңа Зеландия қарулы күштерінің арасынан Виктория Крестіне ие болған алғашқы әскери қызметкер болғаннан өзге, ол кез келген жасақтың алғашқы иегері де болды. Әскери қызметі аяқталғаннан кейін Хефи Парнелл округінен Парламент депутаты болып сайланды. 1870-1881 жылдар аралығында мемлекеттік қызметте түрлі лауазымдарды атқарды. Өмірінің соңғы жылдары денсаулығы нашарлап, 1881 жылдың мамыр айында мемлекеттік қызметтен зейнеткерлікке шықты. Денсаулығын жақсарту үшін жақсы климат іздеп Австралияның Квинсленд штатына көшіп барды, бірақ келгеннен кейін бірнеше айдан кейін қайтыс болды. Ол Брисбендегі Тоувонг зиратында жерленген.

Ерте өмір

Чарльз Хифи 1820 жылы Лондонда дүниеге келді. Ол кәсіби суретші Томас Хифидің ең кіші баласы болды, оның үш бауыры да танымал суретшілерге айналды. Оның әкесінің әкесі, Джон Джеррард Хифи, Ирландиядан келген саудагер болған. Томас Хифи жоғары қоғамнан сурет салуға тапсырыстар алды және 1812 жылы Артур Уэлслимен бірге Пиреней соғысы кезінде штаб суретшісі ретінде болып, кейін Веллингтон герцогы атанды. Хифи отбасы Солтүстік-Батыс Лондондағы Сент-Джонс Вудта тұрды және анасы оның балалық шағында қайтыс болғанымен, жайлы орта тап өмірін кешті. Хифиге 1867 жылдың 11 мамырында Оклендтегі Альберт казармасында өткен салтанатты шарада оның Виктория ордені табыс етілді. Медаль қазір Окленд соғыс ескерткіш мұражайында көрсетілуде.

Кейінгі өмірі

Жаулық әрекеттер тоқтағаннан кейін, Хифи «Жаңа Зеландияның Бас үкіметінің бас геодезисі» қызметіне тағайындалды және британдықтар Вайкато маорилерінен тартып алған жердің көп бөлігін, соның ішінде Гамильтон және Кембридж қалалары орналасқан жерлерді зерттеді. Гамильтон қаласында Клоделэндс елді мекеніндегі Хифи Террасасы көшесі оның құрметіне аталған. Оның шарты 1866 жылдың басында аяқталды және ол соғысқа дейінгі лауазымына – Аукленд провинциялық геодезисі ретінде қайта оралды. 1867 жылдың сәуір айында Фредерик Уитакер Аукленд провинциясының басшысы және Аукленд сайлау округінің Парламент мүшесі қызметінен қанағаттанды. Уитакердің отставкасы туралы мәлімдеме Хифиге Виктория кресінің (ВК) берілгенінен кейін көп ұзамай жарияланды және Хифи Парнелл үшін тәуелсіз өкіл болатынын мәлімдеп, бос орынға үміткерлігін жариялады. Оның ВК-ге ие болғаны туралы жарияланым оның беделін арттырды және 6 маусымда Парнелл залында өткен үміткерлерді тіркеу жиналысында ол Жаңа Зеландия Парламентіне Парнелл сайлау округінің өкілі ретінде қарсылықсыз сайланды. Хифидің парламенттегі қызметі ерекше көзге түспеді, бірақ ол Парнелл сайлау округіның адал өкілі болды. Ол сайлаушылармен салықтардан бастап, мемлекеттік қаржымен қаржыландырылатын саяхаттарға дейінгі мәселелерді талқылау үшін кездесті. Парламенттегі әріптесі – ол Нельсоннан таныс болған Фокс еді. 1869 жылдың маусым айында Фокс Жаңа Зеландияның премьер-министрі болғанда, Хифи оны қолдады. Фокс үкіметі оған «Туған жерлер комиссары» лауазымын ұсынғаннан кейін, ол 1870 жылдың 13 сәуірінде парламенттен кетті. Комиссар ретінде Хифидің міндеті – үкімет бөліп берген маори жерлерін басқару және оларды қоныс аударушыларға ашу мүмкіндігін анықтау болды. Оның жұмысы оны елдің түкпір-түкпіріне сапар шегуге, жерлерді тексеруге және маори жер иелерімен келіссөздер жүргізуге мәжбүр етті, бұл процеске ол әрқашан риза болмады, әсіресе бәсекелес тайпалар меншік құқығы үшін таласқан кезде. Ол сондай-ақ телеграф желілері сияқты коммуналдық инфрақұрылым үшін маори жерін сатып алуды ұйымдастыруға жауапты болды. Ол кейде отарлаушылардың маори жерлерін ұрлағаны үшін зардап шеккендерге өтемақы төлеуді жақтады. Хифидің комиссар ретіндегі алғашқы жылында оның «Жаңа Зеландияның Бас үкіметінің бас геодезисі» болған және Вайкатода жұмыс істеген кезеңдегі әрекеттеріне қатысты тергеу жүргізілді. Ол жер шекараларын заңсыз өзгерту үшін пара алды деген айыптар қойылды. Нельсоннан танысы Альфред Домет басқарған тергеу Хифиді сыбайлас жемқорлықтан ақтап берді, бірақ ол жас тәжірибелі геодезистерден жұмыс істегені үшін ақы алғаны үшін сынға ұшырады. 1872 жылы ол әйелімен Веллингтонға көшті, ол орталықта орналасқандықтан және оның жұмысына ыңғайлы болды, соның ішінде «Веллингтон округінің сенім комиссары» лауазымына тағайындалды, ол жер алаяқтығымен айналысты. 1875 жылға қарай, ревматизмнен зардап шегуге бастаған Хифи маори жерлерінің меншік құқығын анықтау және отарлау үшін олардың қолжетімділігіне қатысты далалық жұмыстың көлемін азайтты және жұмыс 1880 жылы толығымен тоқтатылды. Осы аралықта ол мемлекеттік қызметте қосымша міндеттерді атқарды; ол бейбіт судья болды және Веллингтондағы Резидент магистраттық сотына әкелінген ұсақ қылмыстар бойынша істерді қарады. 1878 жылдың сәуір айында ол «Үкіметтік сақтандыру комиссары» болып тағайындалды және сол жылы туған жер сотының судьясы болды.

Өлім және мұра

1881 жылдың мамыр айында Хифидің денсаулығы күрт нашарлап, ревматизммен күресіп жүрген ол, туберкулезбен ауырды. Келесі айда ол барлық мемлекеттік қызметінен қанағаттама жасап, әйелімен бірге Австралияның Квинсленд штатындағы Брисбен қаласына көшіп кетті. Олар жылы климат Хифидің денсаулығына жақсы әсер етеді деп үміттенді, бірақ ол 1881 жылдың 3 тамызында дүние салды. Балалары болмағандықтан, одан кейін әйелі ғана қалды. Тувонг зиратында, бұрынғы Брисбен қалалық зиратында жерленген оның қабірі бастапқыда нөмірленген тақташамен белгіленді, бірақ уақыт өте келе шөптесіп кетті. 1960 жылы оның әйелінің туысы қабірді тауып, Жаңа Зеландия үкіметі ескерткіш орнатты. Онда: «Ол Жаңа Зеландияға бейбіт және соғыс кезеңдерінде суретші, саяхатшы және парламент мүшесі ретінде қызмет етті. Ол Виктория кресімен марапатталған тұрақты әскерге жатпайтын алғашқы сарбаз болды» деп жазылған. Хифи, Жаңа Зеландиядағы Виктория кресімен марапатталған алғашқы адам болғаннан бөлек, шебер суретші де еді. 1841 және 1855 жылдар аралығында салған акварель суреттері Жаңа Зеландияға еуропалықтардың алғашқы қоныстану кезеңдерінің маңызды куәлігі болып табылады. Оның ең жақсы туындылары Жаңа Зеландия компаниясы үшін жасалған. Кейінгі жұмыстарының көп бөлігі эскиздер түрінде болды және орта жасына келгенде өнімділігі азайды. Жаңа Зеландия компаниясымен байланысты жарияланымдардан басқа, оның туындылары өмірінде көп танылмады. Суреттері тек бірнеше рет көрмеге қойылды, алғашқысы 1866 жылдың ақпан айында Оклендте өтті. 1940 жылы Жаңа Зеландияның жүз жылдық көрмесі Хифидің өнерін Жаңа Зеландиядағы отаршылдық өмірдің куәсі ретінде жұртшылыққа таныстырды. Александр Тернбулл кітапханасы 1915 жылы Лондондағы кітап сатушыдан Жаңа Зеландия компаниясының суреттерінен тұратын мұрағатты сатып алды, онда Хифидің 30-ға жуық суреті болды. Бұл суреттер жүз жылдық көрмеде көрсетілді және осыдан бастап оның колониялық Жаңа Зеландияның маңызды суретшісі ретінде даңқы артты. 1940 жылы жарық көрген «Letters and Art in New Zealand» кітабында өнер сыншысы Эрик Холл МакКормик оны отаршылдық кезеңдегі ең талантты Жаңа Зеландия суретшісі деп атады, бұл пікірді кейінгі авторлар да қолдады. Хифидің суреттерінен түпнұсқалар 1953 жылдан бастап шығарыла бастады, ал оның қайтысының жүз жылдығына орай акварель суреттерінен тұратын шектеулі басылымды жинақ жарық көрді. Ол кезде бұл кітап Жаңа Зеландияда шығарылған ең қымбат кітап болып, 750 долларға сатылды. Оның есімі сонымен қатар Оңтүстік аралдың солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан Хифи жолы арқылы да мәлім. Брунермен бірге олар Оңтүстік аралдың осы айманынан өтетін алғашқы еуропалықтардың бірі болуы мүмкін. Ол бұл жолмен жүрмесе де, Хифи жолы оның құрметіне аталған, сондай-ақ Хифи өзені де оның есімімен байланысты.