Иран оппозициясы: Демократиялық Республика құруға бағытталған одақ

Кіріспе

Иранның демократиялық, зайырлы республика құруды мақсат тұтқан саяси одағы

Иранның Ұлттық қарсылық кеңесі (ИҚҰК; شورای ملی مقاومت ایران) – Франция мен Албанияда орналасқан ирандық саяси ұйым. Оны Масуд Раджави мен Аболхасан Банисадр құрған. Ұйым – Иран Ислам Республикасын құлатуға шақыратын саяси коалиция. Коалиция түрлі ирандық оппозициялық топтардан тұрады, оның басты мүшесі – Иран Халық моджахедтері (МЕК). Қазіргі таңда оны Мәриям Раджави басқарады. ИҚҰК сондай-ақ МЕК-тің дипломатиялық бөлімі ретінде танылады. 2002 жылы ИҚҰК Натанздағы жасырын уран байыту орнатылысының бар екенін жария етті, бұл Иранның ядролық бағдарламасы туралы алаңдаушылықты күшейтті. 1997 жылы ол шетелдік террористік ұйым деп танылды, бірақ 2012 жылы АҚШ үкіметі оны осы тізімнен шығарды.

Алғашқы жылдар

Президент Аболхасан Банисадр МЕК-ті қолдады және дінбасылардың Иранды тікелей басқаруына қарсы болды, осы себепті ол биліктен алынды. Хомейни үкіметі Масуд Раджави мен МЕК мүшелерінің сайлауға қатысуына тыйым салды. 1981 жылғы маусымда Хомейни президент Аболхасан Банисадрды импичмент арқылы қызметтен шеттетуге қол қойды. Масуд Раджави мен Банисадр 1981 жылы Иран үкіметінің МЕК-ті Ираннан құрту науқаны кезінде Ираннан қашып кетті. Раджави мен Банисадр Парижге саяси эмиграцияға кетіп, Иранның Ұлттық қарсылық кеңесін (NCRI) құрды. Коалицияға Ұлттық демократиялық фронт және Иранның Күрдстан демократиялық партиясы да қосылды. NCRI-нің құрылуы Масуд Раджавиге "Ислам Республикасына қарсы күрестің төрағасы лауазымын иеленуге және моджахедтерге болашақ үкімет үшін идеологиялық үлгілерін жасауға мүмкіндік берді". Банисадр 1983 жылғы наурыз айында коалициядан шықты. 1983 жылғы қаңтарда Ирактың вице-премьер-министрі Тарик Азиз бен NCRI президенті Масуд Раджави "1975 жылғы Алжир келісімінде белгіленген шекараларды өзара мойындау туралы келісімге негізделген" бейбітшілік жоспарына қол қойды. Джеймс Пьяццаның сөзіне сәйкес, бұл бейбітшілік бастамасы NCRI-нің "шынайы эмигранттық үкіметі" ретіндегі алғашқы дипломатиялық қадамы болды. 1983 жылы NCRI-мен біріккен топтар МЕК-пен туындаған қайшылықтарға байланысты одақтан шыға бастады. 1983 жылғы 24 наурызда Банисадр кеңестен ресми түрде кетті. 2002 жылы NCRI Ирандағы Натанз және Арак қалаларындағы ядролық нысандарды жариялады. Осыдан кейін Иран "ядролық қаруды таратпау шартын бұзды" деп жарияланды, бұл Иранның ядролық бағдарламасын шектеуге әкелді. 2003 жылы француз полициясы 167 ПМОИ жақтасын ұстап алды және 24 адамды, оның ішінде NCRI президенті Мәрьям Раджавиді, ресми тергеуге алды. 2014 жылы 11 жылдық тергеуден кейін француз соты айыптауды жойды. NCRI соңғы 30 жыл ішінде Ирандағы адам құқықтарының бұзылуын тіркеп, БҰҰ арнайы баяндамашыларына, БҰҰ адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссарына, Amnesty International және басқа да халықаралық адам құқықтары ұйымдарына хабарлады. 2020 жылғы маусымда АҚШ Өкілдер палатасының көпшілігі Мәрьям Раджави мен NCRI-нің "зайырлы, демократиялық Иран құруға жасаған шақыруын" қолдайтын "екіпартиялық резолюцияны" қабылдады, сонымен қатар "Иранның мемлекеттік демеушілігімен жасалған терроризмді айыптады". 221 заң шығарушының (оның ішінде Луи Гомерт пен Шила Джексон Ли) қолдауымен қабылданған резолюция Раджавидің Иранның болашағы үшін жасаған 10 тармақтық жоспарын қолдады (оларға "жалпыға ортақ дауыс беру құқығы, нарықтық экономика және ядролық қарусыз Иран" кіреді), сонымен қатар "Иран режимінің дипломатиялық миссияларының зиянды әрекеттерін" тоқтатуға шақырды. NCRI өкілі: "Соңғы екі жылда Еуропа мен АҚШ-тағы терроризм үшін қуылған немесе түрмеге қамалған Иран режимінің он дипломаты немесе агентінің сегізі біздің қозғалысқа қарсы операциялармен байланысты болды, бұл NCRI осы режимге балама екенін көрсетеді" деді. Резолюция АҚШ-ты "Иран халқының Иран үкіметіне қарсы заңды және бейбіт наразылықтарын жалғастыруында қолдау көрсетуге" шақырды. 2021 жылғы ақпанда Антверпендегі Бельгия соты 2018 жылғы маусымда Париждің сыртындағы NCRI митингісіне бомбалау жоспарлағандық үшін Венадағы Иран елшілігінде жұмыс істеген Асадолла Асадиді 20 жылға бас бостандығынан айырды. Ол 2018 жылғы маусымда Германияда ұсталған. Ирандық жұп жарылғыш заттар мен детонатормен бірге ұсталды. Төртінші адам, бельгиялық ирандық ақын Мерхад Арефани Парижде ұсталды және оған осы құрылысқа қатысқандығы айыпталды. Үшеуі де Бельгия сотында кінәлі деп танылды және 15 жылдан 18 жылға дейін түрмеге кесілді.

President Abolhassan Banisadr was supportive of the MEK and believed the clerics should not govern Iran directly, and was removed from power. The government of Khomeini prevented Massoud Rajavi and MEK members from participating in the elections. In June 1981, Khomeini ousted president Abolhassan Banisadr through an impeachment. Both Massoud Rajavi and Banisdar escaped Iran in 1981 during a campaign by the Iranian government to eradicate the MEK from Iran. Rajavi and Banisadr exiled to Paris and founded the National Council of Resistance of Iran. The coalition was also joined by the National Democratic Front and the Kurdistan Democratic Party of Iran. The Foundation of the NCRI allowed Massoud Rajavi to "assume the position of chairman of the resistance to the Islamic Republic and provided an outlet for the Mojahedin to codify its ideological models for a future government to replace that of the mullahs." Banisadr left the coalition in March 1983. In January 1983, Deputy Prime Minister of Iraq Tariq Aziz and NCRI President Massoud Rajavi signed a peace plan "based on an agreement of mutual recognition of borders as defined by the 1975 Algiers Agreement." According to James Piazza, this peace initiative became the NCRI's first diplomatic act as a "true government in exile. In 1983, elements united with NCRI began to depart the alliance because of conflicts with the MEK. On 24 March 1983, Banisadr officially left the council. In 2002 the NCRI exposed nuclear facilities in Natanz and Arak in Iran. Iran was then declared "in breach of the Treaty on the Non Proliferation of Nuclear Weapons", which began to limit the nuclear program in Iran. In 2003, French police rounded up 167 PMOI sympathizers and placed 24 people under formal investigation, including the NCRI president Maryam Rajavi. In 2014, after an 11 year probe, the French courts dropped the charges. The NCRI has in the past three decades recorded and reported human rights violations in Iran to UN Special Rapporteurs, the UN High Commissioner for Human Rights, Amnesty International and other international human rights organisations. In June 2020, a majority of members of the US House of Representatives backed a "bipartisan resolution" supporting Maryam Rajavi and the NCRI's "call for a secular, democratic Iran" while "condemning Iranian state sponsored terrorism". The resolution, backed by 221 lawmakers (including Louie Gohmert and Sheila Jackson Lee), gave support to the Rajavi's 10 point plan for Iran's future (which include "a universal right to vote, market economy, and a non nuclear Iran") while calling on the prevention of "malign activities of the Iranian regime's diplomatic missions." A NCRI representative said that "The fact that out of ten diplomats or agents of the Iranian regime expelled or jailed in Europe and the U. S. for terror plots over the past two years, eight of them were tied to operations against our movement, is a vivid testimony that the NCRI is the alternative to this regime." The resolution also called on the U. S. to stand "with the people of Iran who are continuing to hold legitimate and peaceful protests" against the Iranian government. In February 2021 Belgian court in Antwerp sentenced Assadollah Assadi, who worked at the Iranian embassy in Vienna, to 20 year jail term for plotting to bomb a rally of NCRI outside Paris in June 2018. He was arrested in Germany in June 2018. A Belgian couple of Iranian origin was also arrested with explosives and a detonator. A fourth man, Belgian Iranian poet Merhad Arefani, was arrested in Paris and accused of being an accomplice. All three were convicted in a Belgian court for taking part in the plot and given jail terms of 15 to 18 years.

Әлемдік қабылдау

NCRI АҚШ Конгресі мен АҚШ-тың ресми тұлғаларынан қолдау алды, оның ішінде Том Ридж, Говард Дин, Майкл Мукаси, Луи Фри, Хью Шелтон, Руди Джулиани, Джон Болтон, Билл Ричардсон, Джеймс Л. Джонс, Эдвард Г. Ренделл, Брайан Бинли және генерал-лейтенант Томас Макленерни. NCRI, MEK-пен бірге, Иран Ислам Республикасы және Ирак Республикасы үкіметтері тарапынан террористік ұйым деп танылды және АҚШ-та "NCRI жеке ұйым емес, керісінше, МЕК-тің ажырамас бөлігі болып табылады және болған" деген айыптамамен, сондай-ақ NCRI МЕК-тің "саяси тармағы" екендігі туралы мәлімдемелер негізінде шетелдік террористік ұйым ретінде тізілді. Алайда, қазір ол террористік деп есептелмейді. 2012 жылдың 28 қыркүйегінде АҚШ Мемлекеттік департаменті Хиллари Клинтонның сол кездегі Мемлекеттік хатшысының шешімімен МЕК-ті террористік ұйымдар тізімінен ресми түрде алып тастады, бұл АҚШ апелляциялық соты белгілеген 1 қазанға дейінгі мерзімге дейін жасалды. Әлиреза Жафарзаде АҚШ Мемлекеттік департаментінің 2002 жылы Вашингтондағы кеңсесін жапқаннан кейін АҚШ-та террористік ұйым ретінде тізілген МЕК үшін маскировкалық топ болды. NCRI мен MEK тізімге енгізілуі иран үкіметіне жасалған символдық қадам болды, фактілерге негізделген шешім емес деп айтылады. "Wall Street Journal" газетінің хабарлауынша, "Клинтон әкімшілігінің жоғары лауазымды дипломаттары МЕК-ті Тегеранмен келіссөздер жүргізуде маңызды келіссөздік құрал ретінде қарастырды". Газет былай деп қосты: 1997 жылы Мемлекеттік департамент МЕК-ті жаһандық террористік ұйымдар тізіміне енгізді, бұл АҚШ-тың Тегеранның реформаторларымен қарым-қатынасты жақсартуға деген ниетінің "сигналы" болды, деді сол кездегі Таяу Шығыс істері жөніндегі мемлекеттік хатшының көмекшісі Мартин Индик. Президент Хатами үкіметі "бұл өте маңызды деп есептеді", - деді Индик. 2004 жылдың мамырында Еуропалық Одақ NCRI-нің Иран Халықтық Моджахедінің бір бөлігі екенін мәлімдеді және NCRI-ді, соның ішінде Иран Халықтық Моджахедін, "Иранның Ұлттық Кеңесінсіз" террористік ұйымдар тізімінен алып тастады. 2009 жылдың 26 қаңтарында Еуропалық Одақ Министрлер Кеңесі МЕК-ті Еуропалық Одақтың террористік тізімінен алып тастауға келісті. Топ бұл "жеті жылдық заңдық және саяси күрес" нәтижесі екенін мәлімдеді. Еуропалық Одақ бұрын МЕК-ті тізімге енгізген, бірақ NCRI-ді террористік ұйымдар тізімінен шығарған болатын. Кейбір деректерге сәйкес, оның жаһандық желісі белсенді және көптеген батыс елдерінің астаналарында үгіт-насихат және лоббилік қызметпен айналысады. 2006 жылдың басында Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігінің Таяу Шығыс бөлімі "Иранның 18 жыл бойы МАГАТЭ-ден жасырын сақталған [ядролық] бағдарламасы, негізінен NCRI ашқаннан кейін көпшілікке мәлім болды, бұл халықаралық алаңдаушылықты күшейтті" деп мәлімдеді. Сонымен қатар, Сыртқы істер министрлігінің Иран бөлімінің бұрынғы басшысы Майкл Аксуорти NCRI-ді "МЕК-тің қатаң тәртіпті маскировкалық ұйымы" деп сипаттап, оларды сенімсіз деп санады. 2006 жылдың сәуірінде Еуропа Кеңесінде өткен отырыста Марьям Раджави қозғалыстың болашақ Иранға қатысты көзқарасын баяндап, ұйымның веб-сайтында жарияланған болашақ Иранға арналған он пункттен тұратын жоспарды ұсынды. Бұл жоспарды британдық парламентарийлер қолдады. RAND институтының баяндамасына сәйкес, NCRI шатыр ұйымнан МЕК-тің еншілес ұйымына айналды. NCRI Иранда демократиялық және зайырлы республика құру үшін күресіп жатқанын мәлімдейді, оның платформасында зайырлы үкімет, демократиялық сайлаулар, сөз бостандығы, әйелдер мен адам құқықтарының теңдігі сияқты саяси құндылықтар жазылған. RAND институтының баяндамасында сондай-ақ NCRI марксистік-исламдық элементтерін жасырып, гендерлік сегрегацияны жүзеге асырады деп көрсетілген.

The NCRI received support from US Congress and US officials including Tom Ridge, Howard Dean, Michael Mukasey, Louis Freeh, Hugh Shelton, Rudy Giuliani, John Bolton, Bill Richardson, James L. Jones, Edward G. Rendell, Brian Binley, and Lt. General Thomas Mclenerney. The NCRI, along with the MEK is regarded by the governments of the Islamic Republic of Iran and the Republic of Iraq as a terrorist organization, and was classified as a Foreign Terrorist Organisation by the United States, alleging that the NCRI "is not a separate organization, but is instead, and has been, an integral part of the MEK at all relevant times" and that the NCRI is "the political branch" of the MEK. However, it is no longer considered terrorist. On September 28, 2012, the US State Department formally removed MEK from its list of terrorist organizations in a decision made by then Secretary of State Hillary Clinton, ahead of an October 1 deadline set by a US appeals court. Alireza Jafarzadeh was its official representative in the US until the Washington office was closed by the US State Department in 2002 on the grounds that it was only a front group for the MEK by then listed as a terrorist organisation in the US. It has been alleged that the inclusion of NCRI and MEK in the list was a token offered to the Iranian government rather than based on the facts of the matter. According to the Wall Street Journal "Senior diplomats in the Clinton administration say the MEK figured prominently as a bargaining chip in a bridge building effort with Tehran." The Journal added that: In 1997, the State Department added the MEK to a list of global terrorist organizations as "a signal" of the US's desire for rapprochement with Tehran's reformists, said Martin Indyk, who at the time was assistant secretary of state for Near East Affairs. President Khatami's government "considered it a pretty big deal," Indyk said. The European Union in May 2004 implied that NCRI is part of the People's Mujahedin of Iran and excluded the NCRI itself from a list of organisations considered to be terrorist organisations, including the People's Mujahedin of Iran "minus the National Council of Resistance of Iran" on its list of terrorist organisations. On January 26, 2009, EU Council of Ministers agreed to remove the MEK from the EU terror list. The group said it was the outcome of a "seven year long legal and political battle". The European Union had previously listed the MEK on its list but excluded the NCRI itself from the list of organizations considered to be terrorist organizations. According to some sources, it has an active global network, and engages in propaganda and lobbying in many Western capitals. The Middle East department of the Foreign and Commonwealth Office (FCO) in the United Kingdom stated in early 2006 that it is widely understood that "Iran's [nuclear] program, which was kept secret from the IAEA for 18 years, became public knowledge largely because of revelations of the NCRI, and this led to heightened international concern." At the same time Michael Axworthy, former head of the Iran section at the FCO, claimed that the NCRI is a "tightly disciplined front organization for the MEK" and deemed them unreliable. In a meeting at the Council of Europe in April 2006, Maryam Rajavi elaborated on the movement's vision for a future Iran and presented a Ten Point Plan for Future Iran, according to the organisation's website. The plan has been supported by British MPs,

According to a RAND report, the NCRI was transformed from an umbrella organization into a MEK subsidiary. The NCRI says it fights for the establishment of a democratic and secular republic in Iran, on a platform espousing such political values as secular government, democratic elections, freedom of expression, equal rights for women and human rights. Also according to the RAND report, the NCRI has hidden the Marxist Islamic elements, and practices gender segregation.