Кіріспе

Scaevola – Goodeniaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Оның 130-дан астам түрі бар, олардың көпшілігі Австралия мен Полинезияда кездеседі. Австралияда шамамен 80 түрі бар, олар бүкіл континентте әртүрлі тіршілік орталарында өседі. Әртүрлілігі ең жоғары Оңтүстік-Батыста, онда шамамен 40 түрі эндемик. Scaevola түрлерінің жалпы атаулары – scaevolas, желдеткіш гүлдер, жарты гүлдер және наупака (өсімдіктердің гавайлық атауы). Гүлдер екіге бөлінгендей пішінді. Сондықтан латын тіліндегі туыс атауы «сол жақ» дегенді білдіреді. Гавай аңыздарында гүлдердің осы пішінінің қалай пайда болғаны туралы көптеген әңгімелер айтылады. Солардың бірінде әйел сүйіктісімен дауласып, гүлді екіге бөліп тастайды. Ашуланған құдайлар барлық наупака гүлдерін жарты гүлге айналдырып, екі ғашықты бөліп жібереді, ал ер адам толық гүлді іздеуге мәңгілікке міндетті болады. Scaevola – Австралиядан тыс кеңінен таралған Goodeniaceae туысының жалғыз өкілі. Кем дегенде алты бөлек таралу арқылы 40-қа жуық түрі Тынық мұхиты бассейнінде таралып, Атлант және Үнді мұхиттарының тропикалық жағалауларына жеткен. Гавай аралдарында он Scaevola түрі өседі, олардың тоғызы эндемик. Жергілікті түрлердің сегізі бір ғана қоныстану оқиғасының нәтижесі. Scaevola glabra және Scaevola taccada жеке-жеке келген, нәтижесінде Гавайиге Scaevola үш рет қоныстанды. Кейбір эндемик түрлер гибридтік текті. Жағажай наупакасы (Scaevola taccada, синонимі S. sericea) Тынық және Үнді мұхиттарында кездеседі және Флоридада (АҚШ) және Кариб теңізінің кейбір аралдарында (Кайман аралдары мен Багама аралдары қоса) инвазивті түр саналады. Бiчберри немесе Инкберри (Scaevola plumieri) тропикалық Америка мен Африканың Атлант жағалауында кеңінен таралған, бірақ S. taccada жергілікті жағалау өсімдіктерін ығыстырып жатқан аймақтарда сирек кездеседі. Австралиялық Scaevola-ның көпшілігі құрғақ жемістерге және жатқан, шөптесін немесе бұталы өсімдіктерге ие. Ал Австралиядан тыс жерлерде өсетін дерлік барлық түрлер бұталы болып келеді және жемістері ет тәрізді, бұл оларды жеміс жегіштер арқылы таратуды жеңілдетеді. { Өсімдіктерге зиян келтіретін сауытты саңырауқұлақ Mycosphaerella scaevolae, Scaevola желдеткіш гүлінен табылды. Еуропада Scaevola aemula контейнерлік және гүлзарлық өсімдік ретінде кеңінен таралған, көбінесе бір жылдық ретінде өсіріледі.

Таксономия

Скевола туысын алғаш рет Карл Линней 1771 жылы сипаттаған. Ол туыс атауының шығу тегін түсіндірмеген. Бұл гүлдің бір жақты пішініне байланысты есімделген деп саналады, оның бес бөлікті түтікшелі гүлшошасы бар; «scaevus» латын тілінде «сол жақты» деген мағынаны білдіреді.