Кіріспе

6 ғасыр б.з.д. батырлығымен танымал римдік жас Гай Муций Кордус, кейіннен Scaevola ( /siːvələ, /'sɛv SE(E)Vələ ), ерлігімен танымал ежелгі римдік жас, мүмкін мифтік тұлға. 508 жылы Рим мен Клузиум арасындағы соғыста Клузиум патшасы Ларс Порсена Римді қоршауға алды. Рим Сенатының рұқсатымен Гай Муций Кордус Порсенаны өлтіру ниетімен этруск лагеріне тығылып кірді. Сол күні әскерлерге жалақы төленгендіктен, жоғары тұрған жерде патшаның өзі де бар, оған ұқсас киінген екі адам сарбаздарға сөз сөйлеп тұрды. Осыдан Муций нысанасын жаңылыстырып, Порсенаның хатшысын қателесіп өлтірді. Қолға түскен соң ол Порсенаға былай деді: “Мен римдік азаматпын, мені Гай Муций деп атайды. Мен жау ретінде жауымды өлтіру үшін келдім, мен өлтіруге де, өлуге де дайынмын. Біз, римдіктер, батыл әрекет етеміз, ал қиындықтар келгенде, қайратпен шыдауға дайынбыз.” Сондай-ақ ол Порсенаны өлтіру міндетін өз өмірін қауіпке тіге отырып, бірінші болып өз еркімен атқаруға дайын болған үш жүз римдік жастың бірі екенін мәлімдеді. “Көріңдер, – деді ол, – ұлылыққа ұмтылған адам үшін дене қаншалықты арзан екенін біліңдер!” Муций құрбандық отына оң қолын салып, қозғалмай тұрды, ешқандай ауырсынуды көрсетпеді. Осылайша ол өзі үшін де, ұрпақтары үшін де “солқол” деген мағына беретін Scaevola атағын алды. Порсена жастың батырлығына таңсынып, оны этруск лагерінен босатып, Римге қайтуға рұқсат берді. “Кетіп қал, өзіңе маған қарағанда көбірек зиян келтіресің”, – деді ол. Сонымен қатар патша Римге елшілерді жіберіп, бейбітшілік шарттарын ұсынды. Муцийге Тибрдің оң жағалауындағы жер берілді, ол кейіннен Мучиа Прата (Муций шалғыны) деп аталды.

Танымал мәдениетте

Данте Алигиери "Құдайлық комедиясында" Муций және оның қолын құрбан етуі туралы айтады. Paradiso Canto 4: 82–87 жырларында Муций, Әулие Лаврентиймен бірге, ең сирек және ең мықты ерікке ие адам ретінде бейнеленген. Musa Posthuma поэмасындағы бір өлеңінде Марта Марчина Муцийді шейіт Мартамен салыстырып, Мартаның мықты батыр екенін айтады, себебі ол Құдай үшін ауыр қиындықтарға шыдады. Жан-Жак Руссо өзінің "Жақындығының бірінші кітабында" бала кезінде Муцийдің іс-әрекетін қайталауға тырысып, ыстық ыдысқа қолын тигізгенін айтады. Он екі жасында Фридрих Ницше Шулпфортадағы сыныптастарына оқиғаның рас болуын дәлелдеу үшін, жанып жатқан сіріңкелер кітабының үстінде алақанын қозғалмай күйдірді, ауырсынуды сезінбеді және мектеп префекті ғана оны қаулы кеселден сақтап қалды. Гордон Скотт Муцийді осы оқиғаға негізделген "Римнің батыры" (1964) атты қылыш пен сандал фильмінде сомдады. 1991 жылдан бері Картахенаның Карфагендіктер мен Римдіктер мерекесінен туған испандық мәдени бірлестік Fuerzas de Choque Extraordinarii олардың басшысы ретінде Гай Муций Скаэволаны таңдады. 2022 жылғы "Гаслит" телесериалында Джеймс Маккорд Г. Гордон Лиддиге: "Гай Скаэвола осыдан мақтан танушы еді" дейді. Маккорд бұрынғы әңгімеге сілтеме жасайды, онда Лидди өзінің "мачо" екенін бірнеше кубалықтарға көрсету үшін қолын шамға ұстағанын айтады. Бұл Лиддидің ерік күшін дамыту бағдарламасының бір бөлігі болды.