Кіріспе

Лотереяның түрі, онда өнімдер жүлде ретінде табыс етіледі.

Америка Құрама Штаттарында, жеребе сайысы – жүлде немесе жүлделер жеңімпазға табыс етуге болатын конкурс түрі. Жеребе сайысының бастапқы нысаны – сатылатын өнімдермен байланысты лотерея болған. Осыған жауап ретінде FCC және FTC АҚШ-тың хабар тарату заңдарын жетілдірді (антилотереялық заңдарды жасады). Бұл заңдарға сәйкес, жеребе сайысына қатысу үшін немесе жеңу үшін міндетті түрде сатып алу қажет емес, сондай-ақ сатып алу жеңу мүмкіндігін арттырмайды. Көптеген жеребе сайысы компаниялары заңды айналып өту үшін, тек "қатысу үшін сатып алу қажет емес" деп көрсетіп, құмар ойынның үш заңдық шартының бірі – сыйлықты (consideration) алып тастады. Бүгінде АҚШ-та жеребе сайысы – бұл маркетингтік іс-шара ретінде қолданылады, ол тұрақты клиенттерге сыйлық беруге және өнімге назар аударуға мүмкіндік береді.

Маркетинг

Жеңіс мүмкіндігіне қарамастан, ірі жүлделерге толы лотереялар көбірек қатысушыны тартады. Сондықтан, кіші жүлделердің жалпы құны әдетте бас жүлдеден әлдеқайда төмен болады. Publishers Clearing House және Reader's Digest сияқты, клиенттерді тарту үшін лотереяларды пайдаланатын компаниялар, қатысу процесі қаншалықты күрделі болса, соншалықты көп қатысушы болатынын да аныған. Бизнес әдетте лотереяға қатысу арқылы клиенттері туралы маркетингтік мәліметтер жинақтайды.

Реттеу

Көптеген елдерде оларды теріс пайдалану мүмкіндігі болғандықтан, жеребе сайыстары қатаң түрде реттеледі. АҚШ, Канада және АҚШ-тың жеке штаттарының барлығы жеребе сайыстарын қамтитын заңдарға ие, сондықтан қатысушының қай жерде тұрғанына байланысты ерекше ережелер бар. АҚШ Федералды сауда комиссиясы АҚШ-та жеребе сайыстарын насихаттау және жеребе сайыстарымен байланысты алаяқтықтарды бақылауға белгілі бір билік жүзеге асырады. Ерекше айта кетелік, Канада, Австралия және бірнеше еуропалық елдерде жеребеге қатысушылардан бастауыш мектеп деңгейіндегі математикалық есепті шешу немесе қарапайым жалпы білім сұрағына жауап беру сияқты білімді сынау сұрағына жауап беру талап етіледі, бұл (кем дегенде теорияда) жеребе сайыстарын елдерінің заңдық анықтамасына сәйкес құмар ойынның бір түрі деп жіктеу талаптарын жеңу мақсатында дағдылардың жарысы ретінде қарастырылады. Бразилияда да осындай заңдар бар.

Австралия

Австралияда жеребе сайысы конкурс деп аталады, бірақ тұтынушылар конкурсының техникалық атауы – сауданы насихаттау лотереясы. Сауданы насихаттау лотереясы – бизнес ұсынатын тауарларды немесе қызметтерді насихаттау мақсатымен жүргізілетін, қатысуы тегін лотерея. АҚШ-тан айырмашылығы, Австралияда сауданы насихаттауға қатысу үшін қатысушылардан өнім сатып алу талап етілуі мүмкін. Егер жеңімпаз(дар) кездейсоқ таңдау арқылы, яғни конкурс жеребесі арқылы анықталса, компаниялар немесе ұйымдастырушылар сауданы насихаттау лотереясына рұқсат алуы керек. Жеңімпаз(дар)ды анықтауда кездейсоқтық қағидасы қолданылмаса, конкурс үшін рұқсат талап етілмейді. Мұндай мысалға фотосурет немесе 25 сөзден аспайтын сұраққа жауап беруді талап ететін конкурстарды келтіруге болады. Көптеген комперлер (конкурсқа қатысуды ұнататындар) жыл сайынғы ұлттық конвенцияларға қатысады. 2012 жылы lottos.com.au онлайн-конкурс веб-сайтынан 100-ден астам адам Квинсленд штатының Голд-Кост қаласында жиналып, конкурстарды талқылады.

Біріккен Корольдік

Ұлыбританиядағы 2005 жылғы Құмар ойындар заңына сәйкес, қатысу төлемі бар жеребелер лотерея болып есептеледі. Ұлыбританиядағы көптеген жеребелер шағын масштабта өткізіледі. Олар жұмыс лотереялары, тұрғындар лотереялары немесе жеке қоғам лотереялары ретінде жіктеледі және барлық салынған ақша сыйлық ретінде төленсе, лицензия талап етілмейді. "Sweepstakes" терминінің танымал болуы 1930 жылдардан 1980 жылдарға дейін өте танымал болған ирландиялық жеребелерден басталуы мүмкін. Офистік жеребелерге (АҚШ-та "office pools" деп аталады) дәстүр бар, олар әдетте Үлкен ұлттық жүгіру және Әлем кубогы сияқты ірі спорттық оқиғаларға негізделген. Қатысушылар жарыс алдында шапаннан тартқан әрбір жылқы/команда үшін бірдей төлем жасайды. Жеңімпаз содан кейін барлық ақшаны жеңіп алады. Ат жарысы іс-шараларында, жүлде жеңген, екінші орын алған және көрсеткен аттар арасында бөлінуі мүмкін. Американдықтар "sweepstakes" деп атаса, коммерциялық өнімді ілгерілету мақсатындағы кездейсоқ жүлде ұсынысы Ұлыбританияда "жүлделік жеребе" немесе "байқау" деп аталады. Ұлыбританияда жүлделік байқаулар мен жүлделік жеребелер 2005 жылғы Құмар ойындар заңымен реттелмейді, бірақ Реклама кодексін (CAP Code) сақтауы керек.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та лотерея ұйымдастырушылар ойыншылардың қатысу үшін немесе жеңу үшін төлем жасауы керек деген қандай да бір ұсыныстан мүлдем бас тартуға тырысады, себебі мұндай жағдай құмар ойын болып есептеледі. Лотереялар әдетте тұтынушыларға автомобильдер немесе ірі ақша сомалары сияқты маңызды жүлделерден бастап, қазіргі уақытта тұтынушылар арасында танымал кішірек жүлделерге дейін, жарнамалық акцияға қатысуға қызығушылық тудырады. Қатысушыдан ақша талап етілмейді (бірақ кейбір лотереялар қатысушылардан жарнамалық тізімге жазылуын талап етеді, бұл қатысушыны спамдық поштаға, электрондық поштаға немесе телемаркетингтік қоңырауларға ұшыратуы мүмкін) және лотерея жеңімпаздары өз жүлделерін алу үшін ешқандай төлем жасауға міндетті емес. Мемлекеттік саясаттың мысалы ретінде, Теннесси штатындағы тұрғындарға, шарап және спирттік сусындар өндірушілері ұйымдастырған онлайн лотереяларға қатысуға тыйым салынған (бұл Теннесси алкогольдік сусындар комиссиясының саясаты, заң емес); алайда, Теннесси тұрғындары АҚШ поштасы арқылы жіберілген қатысу өтінімдері арқылы осы лотереялардың көпшілігіне қатыса алады. Тағы бір мысал, Теннесси штатының заңы лотерея агенттіктері мен ұйымдастырушыларға лотерея жеңімпаздарынан «мәңгілікке» жарнамалық рұхсаттарды талап етуге тыйым салады. АҚШ-та ұйымдастырылған корпоративтік лотереялардың көпшілігі қатысуды АҚШ азаматтарымен шектейді, бірақ кейбіреулері АҚШ және Канаданың тұрғындарына қатысуға рұхсат береді. АҚШ-тағы ең танымал лотереялардың қатарында American Family Publishers Sweepstakes (қазір тоқтатылған), Publishers Clearing House лотереясы және Reader's Digest лотереясы болды, олардың әрқайсысы қатысушыларды журналға жазылуға ынталандырып, конкурсқа қатысу карточкаларына стикерлер жабыстырып, «теледидарда жарияланатын» миллиондаған долларлық (жылдық төлемдермен) жеңімпаздарды уәделеді. American Family Publishers лотереясы NBC телеарнасының The Tonight Show бағдарламасында өзінің бас жүлдегерлерін жариялау үшін төлемді жарнамаларды пайдаланды (көп жылдар бойы оның танымал өкілі Эд МакМахон болды). Осы үш компанияның барлығына қарсы заңдық шаралар қолданған әртүрлі штаттар айыппұлдар салды. Осы үш компанияның ішінде Publishers Clearing House ғана лотереяларды жарнамалық құрал ретінде пайдаланады және 2010 жылы 2001 жылғы көпжақты келісімнің шарттарын бұзғаны үшін 3,5 миллион доллар төледі. Жеңіс лотереяларын жылдам тамақ мекемелері бизнесті дамыту үшін жиі пайдаланады. Ең танымал лотереялардың бірі - McDonald's Monopoly "жедел жеңіс" ойын билеттерін таратқан акциясы (қатысу үшін төлем қажет емес талабын орындау үшін, АҚШ поштасы арқылы сұраныс бойынша тегін билеттер таратылады). Сусындар өндіруші компаниялар да көптеген лотереяларды ұйымдастырады, мысалы, Pepsi Billion Dollar Sweepstakes ойыны және Pepsi Stuff адалдық сыйлық бағдарламасы, бұл Pepsi тұтынушыларына қаптамалар мен стақандардан ұпай жинап, оларды тауарларға айырбастауға мүмкіндік берді. Pepsi Stuff - Pepsi-дің ең ірі және ең табысты ұзақ мерзімді акциясы және ол көп жылдар бойы АҚШ-та және әлемнің көптеген елдерінде өткізілді. Басқа ұйымдастырушылар лотереяға қатысу үшін компания өнімінің штрих-кодын (UPC) ұсынуды талап етуі мүмкін (тегін UPC алу мүмкіндігімен). 2005 жылға қарай АҚШ-та пайда бола бастаған лотерея орталықтары - бұл өнімді жарнамалау мақсатында ақшалай жүлделер ұсынылатын мекемелер, әдетте телефон картасы немесе интернетке қол жеткізу. Лотерея казинолары ұқсас модельді қолданады, онлайн казино стиліндегі ойындарды ойнау арқылы нақты ақша ұтып алу мүмкіндігін ұсынады. Лотереялар жергілікті заңнамаға сәйкес келуі және қатысушылардың алаяқтық әрекеттері мен теріс пайдалануын болдырмауы үшін мұқият жоспарлануы керек. Компьютерлер кең таралғанға дейін, қатысудың ең көп таралған тәсілі - қатысушының аты мен мекенжайы жазылған 3" x 5" индекс карточкасын пошта арқылы жіберу болды. Компьютерде басылған көптеген өтінімдер жаңа талапқа әкелді: өтінімдер «қолмен жазылуы» керек. Қаламмен жазылған жазуды еліктейтін лазерлік принтерлер де ұйымдастырушылар үшін қиындық тудырады. Көптеген лотереяларда қатысушылар мен олардың туыстары ұйымдастырушымен немесе демеушімен туыс болмауы керек. Көптеген штаттық лотереялар мемлекеттік лотерея билеттерін бөлшек саудада сатумен бірге екінші мүмкіндік лотереяларын өткізеді, бұл билеттерге сұранысты арттыруға және жеңіліс билеттерін дұрыс тастамауға көмектеседі. Лотерея билеттері Бірыңғай коммерциялық кодекске сәйкес «иесінің құқығындағы құралдар» болып есептелетіндіктен, осы лотерея билеттерін жеңіліс билеттерімен де қатысуға болады.