Кіріспе

Америка Құрама Штаттарында лотереялар 48 юрисдикцияда жүргізіледі: 45 штат, Колумбия округі, Пуэрто-Рико және АҚШ-тың Виргин аралдары. Лотереялар әр юрисдикцияның заңдарымен реттеледі және әр юрисдикция дербес түрде басқарады, ал ұлттық лотерея ұйымы жоқ. Дегенмен, штаттық лотереялардың консорциумдары бірлесіп, кеңірек географиялық аймақтарды қамтитын ойындарды ұйымдастырады, бұл өз кезегінде ірі джекпоттарға әкеледі. Екі ірі лотерея ойыны – Mega Millions және Powerball лотерея жүргізетін барлық юрисдикцияларда ұсынылады және факті бойынша ұлттық лотереялар рөлін атқарады. 2018 қаржы жылында американдықтар түрлі лотереяларға 77,7 миллиард доллар жұмсады, бұл 2017 жылғы көрсеткіштен шамамен 5 миллиард долларға артық.

Тарих

Тарихшы Нил Милликан колониялық дәуірдегі газет жарнамаларын зерттеп, 13 колонияда кем дегенде 392 лотерея өткізілгенін анықтады. Лотереялар тек ойын-сауық ретінде ғана емес, сонымен қатар колонияларды қаржыландыруға көмектесетін кіріс көзі ретінде де пайдаланылды. Мысалы, Вирджиния штатының Джеймстаун қаласындағы қаржыгерлер өз колонияларын қолдау үшін лотереялар ұйымдастырды. Бұл лотереялар сол кезге қарағанда өте күрделі болды және тіпті бірден жеңіске жеткендер де болды. 1830 жылдары діни реформаторлар лотереяларды моральдық тұрғыдан айыптап, оларды тыйым салу үшін заң шығарушы органдар мен конституциялық конвенцияларға жүгінді. 1837 жылғы экономикалық дағдарыстан кейін лотереяларға байланысты жемқорлыққа қарсы наразылық пен жалпы қарсылық лотереяға қарсы көңіл-күйдің күшеюіне әкелді. АҚШ-тағы лотереялардың беделі әрқашан жақсы болған жоқ. Әсіресе, Вашингтон қаласын әдемілендіру үшін Конгресс бекіткен және муниципалдық үкімет басқарған Ұлттық лотерея АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды шешіміне – «Коэнс против Вирджинии» ісіне қатысты. Бұл лотерея ешқашан жеңімпаздарға ақша төлемеді. Одан кейін, бірнеше он жылдар өткен соң, 1964 жылы Нью-Гэмпшир лотереясы құрылды. Жедел лотерея билеттері, сонымен қатар скретч-карталар деп те аталатын билеттер, 1970 жылдары енгізілді және лотереядан түсетін кірістің маңызды бөлігіне айналды. Жеке лотереяларда көбінесе сандар ойындарына ұқсас үш және төрт таңбалы ойындар, бес таңбалы ойын және алты таңбалы ойын (соңғы екеуінде көбінесе джекпот болады) ұсынылады. Кейбір лотереялар кеноға ұқсас кем дегенде бір ойынды ұсынады, ал кейбіреулері видео лотерея терминалдарын ұсынады. Қазіргі уақытта көптеген АҚШ лотереялары мемлекеттік білім беру жүйесін қаржылай қолдайды. 2019 жылдың қараша айына қарай лотереялар 45 штат, Колумбия округі, Пуэрто-Рико және АҚШ Виргин аралдарында құрылған. Лотереяны заңдастырған соңғы АҚШ штаты – Миссисипи, оның лотерея комиссиясының мүшелері 19 қазан күні тағайындалды. АҚШ-тағы алғашқы көп штаттық лотерея ойыны 1985 жылы Мэн, Нью-Гэмпшир және Вермонт штаттарында құрылды, ал оның флагмандық ойыны Три-Стейт Мегабакс болып қала береді. 1988 жылы Айова, Канзас, Миссури, Орегон, Род-Айленд, Батыс Вирджиния және Колумбия округінің құрылтайшы мүшелерімен Көп штаттық лотерея қауымдастығы (MUSL) құрылды. Ол үлкен джекпоттарды ұйымдастыруға арналған Powerball лотереясымен танымал. 1996 жылы алты лотерея бірігіп The Big Game (қазір Mega Millions) лотереясын құрды. 2020 жылдың қазанына қарай 45 штаттық лотереяның барлығы Mega Millions және Powerball лотереяларын ұсынады, бұл 2009 жылы Mega Millions консорциумы мен MUSL арасындағы келісімнің нәтижесінде болды. Осы келісімге сәйкес, екі ұйым өздерінің ойындарын бір-бірінің мүшелеріне лицензиялады, бірақ екі ұйым Mega Millions және Powerball лотереяларын әлі де жеке басқарады. Миссисипи екеуіне де соңғы болып қосылды және 2020 жылдың қаңтарында сатуды бастады. Пуэрто-Рико – екеуін де ұсынбайтын жалғыз юрисдикция, себебі ол Mega Millions лотереясын ұсынбайды.

Мемлекеттік кірістер

Мемлекеттік лотереялар штаттар үшін маңызды кіріс көзіне айналды, 2009 қаржы жылында (ҚЖ) штаттық бюджеттерге 17,6 миллиард доллар пайда әкелді, ал 11 штат 2009 ҚЖ-дағы корпоративтік табыс салығынан гөрі мемлекеттік лотереясынан көбірек кіріс жинады. Штаттардағы лотерея саясаты кейде қарама-қайшы мақсаттарға ие болуы мүмкін. Заң шығарушы органдардан нұсқаулар түсіріліп отыратындықтан, лотереяны іске асыру көбінесе жарнама мен қаржыландыруды қысқартумен, сонымен бірге сол деңгейде кіріс табумен байланысты. Неваданың құмар ойындары индустриясы бәсекелестікке қауіптеніп, штаттық лотереяға қарсы лоббилік іс-қимылдар жүргізді; сондай-ақ, Миссисипи ойын комиссиясы штаттық лотереяның Миссисипи казиноларындағы құмар ойындарына жұмсалатын ақшаға "бәсекелес күш" болатынына алаңдаушылық білдірді. Осыған қарамастан, 2018 жылдың тамызында Миссисипи штаты лотерея құру туралы заң қабылдады. Губернатор Фил Брайант штат ішіндегі көлік инфрақұрылымын қаржыландыру үшін лотереяны қолдап, заңға қол қоятынын мәлімдеді. Бастапқыда тек скретч-билеттердің сатылымы 2019 жылдың 25 қарашасында басталды. Мега Миллиондар мен Пауэрболл билеттері 2020 жылдың 30 қаңтарында қолжетімді болды. Аляска мен Гавайи, континенттік АҚШ-тан тыс жерде орналасқандықтан, бәсекелестерге сатуды жоғалту қысымын сезінбеді.

Жаңа технологиялар

Соңғы жылдары Lotto.com, Lottery.com және Jackpocket сияқты жаңа қосымшалар пайда болды, олар адамдарға смартфондары арқылы штаттық лотерея билеттерін сатып алуға мүмкіндік береді.