Кіріспе
Американдық кино продюсері (1954 жылы туған)
Стивен Эмерсон (6 маусым 1954 жылы туған) – американдық тергеуші журналист, автор және ұлттық қауіпсіздік, терроризм және ислами экстремизм тақырыбындағы сарапшы. Ол "Терроризмді зерттеу жобасының" (The Investigative Project on Terrorism) негізін қалаушы және директоры. 1994 жылғы "Біздің арамыздағы террористер: Америкадағы джихад" деректі фильмі үшін Джордж Полк сыйлығына ие болды.
Білім және ерте мансап
Эмерсон 1976 жылы Браун университетінен бакалавр, ал 1977 жылы социологиядан магистр дәрежесін алды. Ол 1982 жылға дейін АҚШ Сенатының Сыртқы қатынастар комитетінде тергеуші, сондай-ақ Айдахо штатының демократ сенаторы Франк Черчтың атқарушы көмекшісі болып жұмыс істеді.
Журналист және тілші
Эмерсон «The New Republic» газетінде тәуелсіз жазушы болды. Ол 1982 жылы Сауд Арабиясының АҚШ корпорацияларына, заң фирмаларына, жарнамалық агенттіктерге және білім беру мекемелеріне тигізген ықпалы туралы бірнеше мақала жазды. Оның пікірінше, Сауд Арабиясымен үлкен келісімдер жасау ниетінде АҚШ компаниялары Сауд Арабиясының мүдделерін ресми емес, тіркелмеген лоббистер ретінде жақтады. Ол 1985 жылы «Америкалық Сауд әулеті: Құпия петродоллар байланысы» атты алғашқы кітабында осы материалды кеңейтті. 1988 жылы «Жасырын жауынгерлер: Рейган дәуірінің құпия әскери операциялары» атты еңбегін жариялады, онда Рональд Рейганның АҚШ-тың жасырын мүмкіндіктерін күшейтуге бағытталған әрекеттерін қатаң сынға алды. Кітапқа шолу жасай отырып, «The New York Times» газеті: «Эмерсон мырзаның керемет кітабында көптеген шағын, жақсы баяндалған оқиғалар бар» деп жазды. 1990 жылы ол «Pan Am 103-тің құлауы: Локерби тергеуінің ішінде» атты кітаптың авторы болды, онда бұрынғы бағыт бойынша – Иранның Pan Am 103 рейсіне жасаған шабуылдың артында тұрғанын айтты. Кітапқа шолу жасай отырып, «The New York Times» газеті: «Эмерсон және Даффи мырзалар қазірге дейін жүргізілген тергеудің ең толық есебін жасады, ол драмалық оқиғаларға толы және маңызды егжей-тегжейлі мәліметтермен безендірілген» деп жазды. Газет оны «редакторлардың таңдауы» ретінде ең көп сатылатын кітаптар тізіміне енгізді және оны «жылдың ең көрнекті кітабы» деп атады. 1990 жылы ол CNN телеарнасына тергеуші тілші болып жұмысқа орналасты және терроризм туралы жазуын жалғастырды. 1991 жылы «Террорист: Батысқа дезертир болған ең жоғары дәрежелі ирактық террористтің ішкі тарихы» атты кітабын жариялады, онда Ирактың 1980-жылдары АҚШ қолдауымен террористік желісін қалай кеңейткенін егжей-тегжейлі баяндады. 1994 жылдың қарашасында ол «PBS арнайы» ретінде көрсетілді. Ол АҚШ-та болашақта исламдық террористік шабуылдар болады деп ескертті. Америкалық Ислам қатынастары жөніндегі кеңес (CAIR) PBS араб және мұсылман журналистерінің бағдарламаны көрсету алдында қарау туралы өтініштерін қабылдамағанын атап өтті және Эмерсонның «Америкадағы исламдық террористік желі туралы негізсіз теорияны» насихаттап отырғанын мәлімдеді. Сондай-ақ, ол «Тергеуші журналистер және редакторлар» ұйымынан (IRE) ең үздік тергеуші репортаж үшін бас жүлде алды. «The New York Times» газетінің Этан Броннер кітапқа жазған шолуында консерваторлар мен кейбір еврей ұйымдары Эмерсонды қабылдағанын, бірақ басқалары оны «аса жіті ізденуші» деп есептегенін айтады, сондай-ақ Эмерсон кейде байланыссыз нәрселерді байланыстыратынын, кейде қателесетінін, бірақ АҚШ-тағы радикалды исламдық топтарды зерттейтін тергеуші ретінде оның ақпаратын сақтықпен қарастыру керек екенін қорытындылады.
Комментарийлер
Эмерсон АҚШ және Еуропадағы мұсылмандар туралы жалған мәлімдемелер жасады; әсіресе, британдық мұсылмандар мен Бирмингем қаласы арасындағы қарым-қатынас туралы Fox News бағдарламасындағы оның кейбір сөздерін кейіннен британ премьер-министрі Дэвид Кэмерон сынға алды және телерадио хабарларын реттеуші орган Ofcom осы пікірлерді эфирге шығарғаны үшін Fox News-ті айыптады, оларды "материалдық тұрғыдан бұрмалаушылық" және "ағымдағы оқиғалар бағдарламасы үшін өте ауыр бұзушылық" деп сипаттады. 1994 жылы Эмерсонның "Америкадағы джихад" атты деректі фильмінде Сами Аль Арианның Палестиналық Ислам джихадымен (ПИЖ) байланысы алғаш рет көрсетілді. 2003 жылдың ақпан айында АҚШ Аль Арианды ПИЖ-ның Солтүстік Америкадағы жетекшісі деп айыптап, өзін-өзі өлтіруші шабуылдарды қаржыландыруға және қолдауға көмектескенін мәлімдеді. The New York Times газеті Эмерсонның "Америка Құрама Штаттарында Аль Ариан мырзаның қызметіне он жылға жуық уақыттан бері шағымданып келе жатқанын" атап өтті. 2006 жылы Аль Ариан "ерекше тағайындалған террористік" ұйым ПИЖ-ға көмектесуге қатысқаны үшін кінәлі деп танылып, 57 айға бас бостандығынан айырылды. Сот алқасы 9 айыптама бойынша келісімге не келе алмады (олардың 8-ін үкімет келісім шартының бөлігі ретінде түсіріп алды) және тағы 8 айыптамадан босатып жіберді. Аль Ариан террористік топтың зорлық-зомбылық әрекеттерін білгенін айтты, бірақ сотта оның зорлық-зомбылық әрекеттеріне қатысы бар екенін көрсететін ешқандай дәлел ұсынылмады. Ол сондай-ақ, шабуылдың "мүмкіндігінше көп құрбандықтың болуын қамтамасыз ету мақсатымен жасалғанын" айтты. "Бұл Таяу Шығысқа тән қасиет, және 1993 жылы біз оған толыққанды оянғанша, бұл жерде бұрын осылай жасалмаған." Ол сондай-ақ, көрермендерге ислами топтардың қатысы жоқ екенін жоққа шығаруға сенбеуді айтты. Эмерсон кейбір сыншылардың оның 1993 жылғы Дүниежүзілік сауда орталығына жасалған шабуыл туралы айтқан сөзін толық жеткізбегенін айтты, ол да тыңайтқышпен толтырылған жүк көлігімен жасалған. Эмерсон бомбалаудан кейін сұхбат алған көптеген сарапшылардың бірі екенін және Оклахомадағы бомбалау мен Таяу Шығыстағы терроризмнің ұқсастықтары бар деген қорытындыға келгенін мәлімдеді. Ол бастапқы хабарламалардың "барлық мұсылман қауымын жамандамайтынын", тек ислам қауымындағы фанатикалық азшылықты атап көрсеткенін айтты. Ол кейбір жағдайларда қудалаулар орын алғанын, оны өкінішті деп бағалады. Барлық мұсылмандар кінәлі деп айыпталғандарға жауап ретінде Эмерсон "мұсылмандарға қарсы расизм айыбы – бұл елдегі радикалды ислами әрекеттерді ақтауға арналған жалғандық" деді. Ол БАҚ-тың Таяу Шығыстағы терроризммен байланысты хабарлау шешімін қолдап, "ФБР және басқа да құқық қорғау органдары күдіктенгеніне күмән жоқ" деді. 1996 жылдың 19 наурызында Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетіне берген куәлігінде Эмерсон Киелі жер қорының "АҚШ-тағы Хамас үшін қаржы жинаудың негізгі құралы" екенін айтты. 2007 жылы федералды прокурорлар Хамас пен басқа да ислами террористік ұйымдарды қаржыландырды деген айыппен Киелі жер қорына қарсы қудалау салды. 2009 жылы Киелі жер қорының негізін қалаушылары "Хамасқа 12 миллион доллар жібергені үшін" өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 2001 жылдың қаңтар айында Эмерсонның АҚШ-тың әл-Қаидаға назар аударуға мүмкіндік беретін маңызды ақпаратты жіберіп алғанын мәлімдегені хабарланды. Дүниежүзілік сауда орталығына шабуыл жасағандардың бірі Ахмад Адж 1992 жылы Пәкістаннан АҚШ-қа бомба жасау туралы нұсқаулықпен оралды. Нұсқаулықтың ағылшын тіліне аудармасы Дүниежүзілік сауда орталығының сотында дәлел ретінде ұсынылды, онда нұсқаулық 1982 жылы жарық көргені, Амман (Иордания) қаласында басылғаны және алдыңғы және келесі беттерінде "Негізгі ереже" деген тақырып болғаны көрсетілді. Бірақ Эмерсон атап өткендей, бұл қателіктер еді. Басты бетінде "Әл-Қаида" деп жазылған, яғни "База" деген мағынаны білдіреді. Сонымен қатар, құжат 1989 жылы, Әл-Қаида құрылғаннан кейін бір жыл өткен соң жарияланды, ал басылған жері Иордания емес, Ауғанстан болды.
Терроризмді зерттеу жобасы
Терроризмді зерттеу жобасы Эмерсонның 1995 жылы құрылған, ал бұған дейін, 1994 жылы PBS телеарнасында АҚШ-та алғаш рет көрсетілген "Террористер арамызда: Америкадағы жихад" атты деректі фильмінің жарық көргеннен кейін көп ұзамай болды. Деректі фильмді дұрыс емес бейнелегені үшін сынға ұшыратты, ал Роберт Фридман Эмерсонды "америкалық арабтарға қарсы жаппай гистерия тудыруда" деп айыптады. Америка прогресі орталығы (CAP) IPT-ні "Америкадағы исламофобия желісі" деп аталатын он негіздің бірі деп мәлімдеді.
Қабылдау
1988 жылы «Нью-Йорк Таймс» газеті Эмерсонды «барлау сарапшысы» деп атады, «Лос-Анджелес Таймс» газеті Эмерсонды терроризм сарапшысы және Fox News телеарнасының комментаторы ретінде таныстырды. Ол сондай-ақ «қатерге қарсы күрес» қозғалысының бір бөлігі саналды. Кейбір адамдар Эмерсонды исламофоб деп айыптады. АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің бұрынғы терроризмге қарсы күрес жетекшісі Ричард Кларк Эмерсон туралы: «Мен Стивті терроризм туралы ескерту жасаған Пол Ревередей санаймын. Біз одан ФБР немесе ЦРУ-дан естімейтін ақпараттарды білетінбіз, және олар көбінесе шындыққа сәйкес келетін» деді. Стивен Сулейман Шварц Эмерсонды қорғап, исламистердің оны неге жек көретінін түсіндіруге тырысқан мақала жазды. Майкл Уайнстың «Нью-Йорк Таймс» газетінде «Пан Ам-103» рейсінің құлауы туралы жазған рецензиясында авторлардың «кұрметті журналистер» екенін, «оларды оңай ескере алмайтынын» және «жеті елдегі құқық қорғау және барлау органдарының 250 өкілімен сөйлескенін» атап көрсеткенімен, Иранның қатысы туралы айыптаулар «жеткілікті дәлелдерсіз» деп мәлімдеді. Бірақ ол сондай-ақ: «Олар Иранға және оның террористік агенттеріне қарсы сенімді жағдайлар жасады» деді. Эмерсон мен дель Сесто: «Біз кітаптағы осы сипаттамалардың мисс Эдгардың саяси қиялынан туындаған ешқандай сөйлемдерді көрсетуге шақырамыз». «Қорқыныш, Inc.: Америкадағы исламофобия желісінің тамыры» атты есепте Американың прогресс орталығы Эмерсонды «бұрмалаушылық сарапшысы» деп айыптады, ол куәліктері арқылы Америкадағы шариғат заңының және мешіттердегі терроризмге көмектесушілердің болуын асыра сипаттайды. Эмерсон исламтану ғалымдары Джулиан Хамер және Омид Сафи, сондай-ақ неміс медиа ғалымы Кай Хафез және Карл Эрнст Эмерсонды Дэниел Пайпспен бірге АҚШ-тағы ең белгілі исламофобтық дауыстар деп атағандықтан сынға ұшырады. Эмерсон Fox News телеарнасына берген сұхбатында осы және ұқсас айыптауларға жауап беріп, исламды сынауды исламофобия деп атау және «ислам терроризмін» мұсылмандарды кемсітушілікпен жалпылау деп атау «соңғы 30 жылдағы ең ірі және қауіпті ұлттық қауіпсіздік алдауының бірі» деді. Эмерсонның жұмысы Эдвард Саидтың «Ориентализм» фильмінде Ислам туралы нашар хабарлаудың мысалы ретінде келтірілді, әсіресе Оклахома-Ситидегі жарылыстан кейін муниципалитет мұсылман экстремистерінің орталығы болды деген талабы.
Сами әл-Ариан ісі
Эмерсон қылмыстық қудалау істеріне қатысқан. Әйгілі сынға ұшыраған Сами Аль Ариан ісінде ол федералды прокурорлар мен "Тампа Трибьюн" газетіне маңызды ақпарат және кеңес беруші болды. Ол Вирджиния штатының шығыс округінің федералды прокуроры Гордон Кромбергпен жақын байланыста. "Киелі жер" қорына қарсы қудалау ісі Эмерсонның Тергеу жобасы ұсынған дәлелдерге негізделді.
Бостон марафонында болған бомбалау
2013 жылдың 17 сәуірінде Эмерсон Fox News бағдарламасының «Ханнити» бағдарламасында АҚШ Иммиграция және кедендік бақылау (ICE) қызметкерінің берген мәліметі бойынша, Бостон марафонында болған Сауд Арабиясының азаматы бомбалауға қатысы бар деген күдікке ілінгенін айтты. Эмерсон күдіктіні неліктен соттамай, елден шығарып жібергенін түсінбеді. Ол, АҚШ Сауд Арабиясын ренжітпеу үшін, сауд арабтарына қатысты басқаша қатынас жасайды деп санайды. Ішкі қауіпсіздік министрі Джанет Наполитано, оның ведомствосы ICE-ді қадағалайды, Палатаның Ішкі қауіпсіздік комитетімен өткен кездесуде Эмерсонның айыптауын дұрыс емес деп жоққа шығарды. АҚШ шенеуніктері зардап шеккен сауд араб азаматын күдікті емес, куә ретінде қарастыратынын мәлімдеді. Сауд Арабиясы елшілігінің өкілі де оларға белгілі күдікті немесе қызығушылық тудыратын адамның жоқ екенін хабарлады. 2013 жылдың 19 сәуірінде Стив Эмерсон Fox News телеарнасының пікірлер бөлімінде күдіктілер Тамерлан Царнаев пен Джохар Царнаевтың YouTube арналарын «Әл-Қаида» бейнелеріне ұқсас деп сипаттады. Президент Барак Обаманы қоса, көптеген жергілікті, штат және федералды шенеуніктер тергеу жалғасып жатқанда асығыс қорытындылар жасауға қарсы ескертті.
Бірмингем мен Париж туралы Fox News-те жазылған пікірлер
2015 жылдың қаңтар айында Парижде болған террористик шабуылдардан кейін Эмерсон Fox News телеарнасына берген сұхбатында Бирмингем қаласының толығымен мұсылмандармен мекенделгенін және мұсылман емес адамдар үшін "кіруге тыйым салынған аймақ" екенін мәлімдеді. 2011 жылғы Ұлыбритания халық санауы бойынша, Бирмингем халқының 21,8% өзін мұсылман деп санайды, 46% - христиан, ал 25% дінсіз немесе дінін көрсетпеген. Сол сұхбатта ол Лондонда "мұсылман діни полициясы мұсылман діни киімін кимегендерді ұрып-соғады" деген шағым жасады. Бұл қателіктерге байланысты Fox News 12 сағат ішінде төрт рет ресми түрде кешірім сұрады. Ұлыбританияның медиалық реттеуші органы Ofcom, Эмерсонның сөздері Ұлыбританияның телерадио хабарларын тарату кодексін бұзғанын анықтады. Ofcom бұл пікірлерді "нақты түрде жаңылыстыратын" және "өте ауыр бұзушылық" деп сипаттады. Осы пікірлерге жауап ретінде Ұлыбритания премьер-министрі Дэвид Кэмерон оларды естігенде "тамағына таңсық ішкенін" айтты және Эмерсонның "күдіксіз толық ақымақ екенін" атап өтті. Жергілікті депутат Жизела Стюарт Эмерсонның сөздерін "ақылсыздық" деп сипаттап, оларда "ешқандай жақсы жағы жоқ" деді. Fox News-ты "үлкен ұятқа салушы" Эмерсонның сөздері басқа елдерге де тарады, әсіресе Париждегі болжамды тыйым салынған аймақтарға қатысты. Мыңдаған адамдар #FoxNewsFacts хэштегін қолданып, Эмерсонның сөздерін әлеуметтік желілерде қынжырлады. Эмерсон өзінің бұрыс ақпаратты таратуы үшін кешірім сұрап, "Мен өте ауыр қателік жасадым, оған өте қайғылымын. Бирмингем туралы менің сөздерім мүлдем дұрыс емес еді" деді. Ол сондай-ақ, Бирмингемдегі қайырымдылық қорына қаржылай көмек көрсетіп, Бирмингемдегі газетке жарнама жариялайтынын қосты. Сондай-ақ, Бирмингем қалалық кеңесі оның кешірім сұрағанын құптады және Эмерсонның сөздерін "қызықты" және негізсіз деп сипаттады.
Америка мұсылман ұйымдарына тыңшылықпен айналысу
Эмерсон жақында екі американдық мұсылман ұйымына тыңшылық жасады деген айып тағылды. Одан кейін, тағы бір құпия агент басқа бір мұсылман ұйымында жұмыс істеп жүрген кезінде CAIR ұйымына келіп, Стивен Эмерсонның белгілі американдық мұсылман көшбасшыларымен болған әңгімелерді жаздыру үшін әр ай сайын 3000 доллар төлегенін мойындады. Бұл төрт жылдың ішінде 100 000 долларға тең болды.
Бөлімдер
АҚШ-тағы терроризм (1997), 69-том, № 1, "Басқа фундаменталистер", Редактор Фрэнк МакГакин, H. W. Wilson Co., Терроризмнің болашағы: жаңа мыңжылдықтағы зорлық (1998), "Америкадағы терроризм: жауынгерлік ислам фундаментализмінің қауіптілігі", Редактор Харви У. Кушнер, SAGE.
The future of terrorism: violence in the new millennium (1998), "Terrorism in America: The Threat of Militant Islamic Fundamentalism," Editor Harvey W. Kushner, SAGE,