Кіріспе

Көлемді материалдарды тасымалдауға арналған жүк көлігі, кішкентай сыртқы көлік түрі.

Дампер немесе дамперлік жүк көлігі (британдық ағылшын тілінде) немесе жүк тасушы жүк көлігі (солтүстік американдық ағылшын тілінде) – көбінесе құрылыс алаңдарында қолданылатын көлемді материалдарды тасымалдауға арналған жүк көлігі. Дампердің артқы жағында жүк түсіру үшін көлбеу немесе ашылатын корпусы болады және ол әдетте жүргізушінің алдында жүк саласы бар төрт дөңгелекті ашық көлік құралы болып табылады. Жүк саласын көтеріп, жүк түсіріледі – осыдан "дампер" атауы шыққан. Олар көбінесе дизельмен жұмыс істейді. Қосымша қолдану үшін буксирлеу ілмегі орнатылған, оны құрылыс алаңында трактор ретінде пайдалануға болады. Ерекше жағдайларда резеңке гусеницалары бар дамперлер қолданылады, олар доңғалақтарға қарағанда салмақты тегіс бөлуге мүмкіндік береді. Гусеницалар операторға сырғалған, қарлы немесе лайлы беттерде ауыр жүк тасымалдауға мүмкіндік береді және кейбір елдерде танымал. Резеңке гусеницалары бар дамперлер лай немесе қар сияқты қиын жерлерде ауыр жүктерді тасымалдау үшін салмақтың тең таралуын қамтамасыз етеді, бұл белгілі бір аймақтарда кең таралған. Ал Roll Off контейнерлері – бұл үлкен, стационарлық ыдыстар, олар арнайы жүк көліктерімен оңай тиеліп, тасымалданады және қоқысты басқаруға арналған.

Өмірбаян

Ең алғашқы британдық дәмперлердің бірі Мьюр Хилл болды, ол Fordson тракторының негізінде жасалған, 2 куб метрлік қауғасы бар, алдыңғы осімен жүретін және артқы дөңгелектерімен басқарылатын машина еді. 1927 жылы ойлап табылған және 1931 жылы сатылымға шығарылған ол, 1933 жылы Dunlop компаниясы «трактор стиліндегі» пневматикалық төмен қысымды дөңгелектерді енгізгеннен кейін, өте көп мүмкіндіктерге ие болды. Бұл оған асфальтталған жолдарда да, жолдан тыс жерлерде де жүруге мүмкіндік берді, бұл құрылыс алаңдарында ерекше пайдалы болды. Бастапқыда «құйғылау тракторы» деп жарнамаланған ол, көп ұзамай Мьюр Хилл дәмпері деп танылды. Қазіргі заманғы дәмперлердің жүк көтергіштігі 500 кг-ға дейін жетеді және әдетте шассидің ортасында айналу арқылы (пивоттық рульдік) басқарылады. Оларда көп цилиндрлі дизельдік қозғалтқыштар, кейбіреулері турбокомпрессорлы, электрлік іске қосылу және құю және рульдік басқаруға арналған гидравликалық жүйелер орнатылған, көбінесе төрт дөңгелекті жетекпен жабдықталған. Дөңгелеген жағдайда жүргізушіні қорғау үшін орындықтың үстіне ROPS (Roll Over Protection – аударылудан қорғау) деп аталатын A-тәрізді каркас орнатылуы мүмкін. Кейбір дәмперлерде FOPS (Falling Object Protection – түсіп келетін заттардан қорғау) жүйесі де бар. Жер бетінен жоғары төгу үшін көтергіш контейнерлер қолжетімді. 1990 жылдары айналмалы қауғасы бар дәмперлер, оларды бүйірге қарай бұруға болатындықтан, әсіресе жол жұмыстары сияқты тар кеңістіктерде жұмыс істеу үшін танымал болды. Дәмперлер құрылыс техникасының салдарынан болатын ауыр жазатайым оқиғалардың ең көп кездесетін себебі болып табылады. Бүгінгі таңда бұл көліктерді кейбір континенттік Еуропа тілдерінде «дэмпер» деп те атайды.