Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Таиландтағы дін
Religion in Thailand
Ислам Таиландтағы азшылық діні болып табылады, статистика бойынша халықтың 4,9 пайызы мұсылман. Таиланд халқының 5 пайызына дейін мұсылмандығы туралы да мәліметтер бар. 2023 жылғы Pew Research Center сауалында көрсетілген көрсеткіш 7 пайызды құрайды. Тай мұсылмандары – елдегі ең ірі діни азшылық. Тай мұсылмандарының көп бөлігі сүнниттер, бірақ Таиландта әлемнің түкпір-түкпірінен келген иммигранттарды қамтитын әртүрлі халық қоныстанған.
Islam is a minority faith in Thailand, with statistics suggesting 4.9% of the population are Muslim. Figures as high as 5% of Thailand's population have also been mentioned. A 2023 Pew Research Center survey gave 7%. Thai Muslims are the largest religious minority in the country. Most Thai Muslims are Sunni Muslims, although Thailand has a diverse population that includes immigrants from around the world.
Демографиялық және географиялық мәліметтер
Халық пікірінше, елдегі мұсылмандардың басым көпшілігі Таиландтың Сатун, Яла, Паттани және Наратхиват төрт оңтүстік провинциясында шоғырланған, онда олар халықтың көп бөлігін құрайды. Алайда, Тайланд Сыртқы істер министрлігінің зерттеулеріне сәйкес, тай мұсылмандарының барлығының тек 18 пайызы осы төрт провинцияда тұрады. Краби, Транг, Фатталунг және Пхукет сияқты басқа оңтүстік провинцияларда да мұсылмандардың айтарлықтай аз бөлігі бар. Бангкокта Нонг Чок, Мин Бури және Банг Рак сияқты аудандарда ірі мұсылман топтары кездеседі. Ұлттық статистика басқармасының 2015 жылғы санақ деректері бойынша, Таиландтың оңтүстігіндегі мұсылмандар жалпы халықтың 24 пайызын құраса, елдің басқа бөліктерінде бұл көрсеткіш үш пайыздан кем.
Popular opinion seems to hold that a vast majority of the country's Muslims are found in Thailand's four southernmost provinces of Satun, Yala, Pattani and Narathiwat, where they make up majority of the population. However, the Thai Ministry of Foreign Affairs' research indicates that only 18 percent of Thai Muslims live in those four provinces. There are also significant minority of Muslims in other southern provinces such as Krabi, Trang, Phatthalung and Phuket. In Bangkok, large Muslim populations are found in districts such as Nong Chok, Min Buri and Bang Rak. According to the National Statistics Office, in 2015 census, Muslims in Southern Thailand made up 24 percent of the total population, while less than three percent in other parts of the country.
Тарих
Таиландта мұсылман саудагерлері 9 ғасырдың басынан бері қоныстанды. Жаңа заман Таиландында Коромандел жағалауынан келген мұсылмандар тай патшалығының сарайы мен сотында евнухтар болып қызмет еткен. Таиланд, Сиам атымен белгілі болған, діни төзімділігімен көзге түсті, және барлық кезеңдерде Сиам корольдік үкіметтеріне мұсылмандар қызмет еткен. Сиамда, кейін Таиландта қалыптасқан осы төзімділік мәдениеті Таиландта исламның көп түрлілігіне себеп болды. Оңтүстік Таиландтағы малай сепаратизмі көбінесе этникалық сипаттағы қақтығыс, себебі аймақтағы малайлар Таиландтан бөлінуді көздеген, алайда осы қақтығысқа экстремистік мұсылман топтары да қатысқан.
Muslim merchant communities resided in Thailand as early as the 9th century. In early modern Thailand, Muslims from the Coromandel Coast served as eunuchs in the Thai palace and court. Thailand, as Siam, was known for religious tolerance, and there were Muslims working for the Siamese Royal Governments throughout the eras. This culture of tolerance in Siam and later Thailand resulted in the great diversity of Islam in Thailand. Malay separatism in South Thailand is mostly a war based on ethnicity, as Malays in the region have sought to separate from Thailand, although extremist Muslim groups are involved in the conflict.
Ұлт және жеке тұлға
Тайландтағы мұсылман халқы әртүрлі, этностық топтар Қытай, Пәкістан, Камбоджа, Бангладеш, Малайзия және Индонезиядан, сондай-ақ этникалық тайлардан да көшіп келген, ал Тайландтағы мұсылмандардың шамамен үштен екісі тай-малайларынан тұрады.
Thailand's Muslim population is diverse, with ethnic groups having migrated from as far as China, Pakistan, Cambodia, Bangladesh, Malaysia, and Indonesia, as well as including ethnic Thais, while about two thirds of Muslims in Thailand are Thai Malays.
Тай мұсылмандары
Таиланд мұсылмандарының көпшілігі этникалық және тілдік тұрғыдан тайлар болып табылады, олар мұрагерлік мұсылмандар, аралас неке арқылы мұсылман болғандар немесе жақында ислам дініне кіргендер. Тай мұсылмандары негізінен орталық және оңтүстік провинцияларда тұрады, толыққанды мұсылман қауымдастықтарынан бастап, аралас елді мекендерге дейін. Таиландтың бұрынғы Бас қолбасшысы генерал Сонти Буниратглин – тай мұсылманының бір мысалы. Сонтидің алыс ата-тегі парсыларға жетеді. Оның атасы, Құмнан шыққан шейх Ахмад, 26 жыл Аюттая патшалығында тұрған ирандық саудагер болған. Буннаг және Ахмадчула отбасылары сияқты көптеген тайлар өз тегін оған дейін жатқызады. Шри Сулалай – Сингора сұлтандығының патша отбасынан шыққан ханшайым. Сиамның Рама II патшасы оны әйелі ретінде алған. 1946 жылы ханзада Бхумибол Адульядеж және Рама VIII Ананда Махидол Тосон мешітін аралады.
Many Thai Muslims are ethnically and linguistically Thai, who are either hereditary Muslims, Muslims by intermarriage, or recent converts to the faith. Ethnic Thai Muslims live mainly in the central and southern provinces varying from entire Muslim communities to mixed settlements. Former Commander in Chief of the Royal Thai Army General Sonthi Boonyaratglin is an example of an indigenous Thai Muslim. Sonthi is of remote Persian ancestry. His ancestor, Sheikh Ahmad of Qom, was an Iranian expatriate trader who lived in the Ayutthaya Kingdom for 26 years. Many Thais, including those of the Bunnag and Ahmadchula families trace their ancestry back to him. Sri Sulalai was a princess of the royal family of the Sultanate of Singora. Rama II of Siam took her as a concubine. In 1946 Prince Bhumibol Adulyadej and Ananda Mahidol, Rama VIII, toured the Tonson Mosque.
Малай мұсылмандары
Ең оңтүстік шекарадағы үш провинцияда жергілікті мұсылман халқының басым көпшілігі малайлар, бұл аймақ халқының шамамен 80 пайызын құрайды. Оңтүстік аймақта малай текті тұрғындардың көп болуы аймақтың тарихи ерекшелігіне байланысты, онда 19 ғасырда құрылған, бірақ кейіннен ерте Аюттая патшалығынан бастап Сиамға қосылған Паттани патшалығының бөліктері кіреді. Сол сияқты, Малайзияның солтүстігінде тай ұлтының азшылық өкілдері бар.
In the three southernmost border provinces, the vast majority of the local Muslim population is predominantly Malay, amounting to about 80 percent of the region's population. The high number of Malay origin inhabitants in the southern region is due to the historical nature of the area, which contains parts of the Pattani Kingdom, an Islamic Malay kingdom established in the 19th century, but later annexed to Siam since the early Ayutthaya Kingdom. Similarly, there is an ethnic Thai minority in northern Malaysia.
Қытай мұсылмандары
Алыс солтүстікте, сондай-ақ таңдамал орталық және оңтүстік қалалық аймақтарда Хуй (этникалық қытай мұсылмандары) тегінен шыққан тай мұсылмандарының шағын топтары кездеседі. Қытай мұсылмандарының көп бөлігі тай тілінде Чин Хоу деп аталатын топқа жатады, алайда Чин Хоулардың көпшілігі мұсылман емес. Кейбір тарихшылар Чин Хоу деген аттың "Чин" (Қытай) және "Хо" (Хуй) сөздерінің қосылуынан пайда болғанын болжайды. Осылайша, Чин Хоулар Қытайдан Хуй дәстүрлерін әкелген саудагерлер мен көшпенділер ретінде қарастырылады. Қытай мешіттерінің ең белгілілерінің бірі – Чиангмай провинциясындағы Бан Хо мешіті.
In the far north, as well as in select central and southern urban areas, there are pockets of Thai Muslims of Hui (ethnic Chinese Muslim) origin. Most Chinese Muslims belong to a group of people called Chin Haw in Thai, although most Chin Haw are not Muslims. Some historians believe that the name Chin Haw can be explained to be a combination of "Chin" (China) and "Ho" (Hui). The Chin Haw thus can be seen as traders and émigrés who carried with them Hui traditions from China. One of the best known Chinese mosques is Ban Ho Mosque in Chiang Mai Province.
Бірма мұсылман топтары
Рохинджалар сияқты этникалық топтар Таиландтағы босқындар лагерьлерінде, ауылдық балықшылар ауылдарында, сондай-ақ Мьянма шекарасына жақын көптеген шағын қалалар мен қалаларда кездеседі. Солтүстік Таиландта көптеген қытай мұсылмандарымен қатар, көптеген бірмалықтар және қытай-бірмалық немесе пакистан-бірмалық араласып кеткен адамдар да тұрады.
Ethnic groups including the Rohingya are found in Thailand's refugee camps, rural fishing villages, as well as in many small towns and cities close to the Myanmar border. As well as being home to many Chinese Muslims, Northern Thailand is home to many Burmese and mixed Chinese Burmese or Pakistani Burmese peoples.
Азиядағы басқа да мұсылман топтары
Басқа өкілдік етілген топтарға 15 ғасырдан бері Вьетнамнан келген мұсылман чамдар жатады, оларды өзара шекара және Бангкок арасында, сондай-ақ оңтүстіктің тереңінде кездестіруге болады. 1700 және 1800 жылдары Вьетнам мен Камбоджада қоныстанған чамдар Бангкокке көшіп келді. Басқа топтарға Батыс Азиядан (арабтар) және Оңтүстік Азиядан (әсіресе үндістер, пакистандықтар және бангладештіктер) шыққан адамдар, сондай-ақ Индонезиялық мұсылмандар – бугистер, явандықтар мен минангкабаулар кіреді. 1685 жылғы парсы дипломатының есебінде, сондай-ақ француз саяхатшысы Гай Ташардың жазбаларында сол кезде Таиландта үлкен парсы шиит қауымы болғандығы, ал патша тәузиялық қойылымдарды қаржылағандығы айтылған. Бангкок аймағында парсы тегінен шыққан мұсылмандар тұрады.
Other represented groups include Muslim Chams, originally from Vietnam since 15th century, who can be found between the mutual border and Bangkok as well as the deep south. In the 1700s and 1800s Vietnam and Cambodia based Chams settled in Bangkok. Other groups include West Asians such as Arabs and South Asians (especially Indians, Pakistanis and Bangladeshis) and Indonesian Muslims, especially Bugis, Javanese and Minangkabau. According to a 1685 account of a Persian diplomat as well as notes of the French traveller Guy Tachard, there was a substantial Persian Shi'i community in Thailand at the time, with ritual ta'zieh performances subsidised by the king. There are Muslims of Persian origin that reside in the Bangkok area.
Тай исламның ерекшелігі
Таиландта ислам дінін ұстанатындар, әдетте суфизмнің ықпалымен қалыптасқан дәстүрлі исламмен байланысты белгілі бір әдет-ғұрыптар мен дәстүрлерді сақтайды. Таиланд мұсылмандары үшін, Оңтүстік-Шығыс Азияның будда діні басым елдеріндегі өзге де дін өкілдері сияқты, Маулид – елдегі исламның тарихи қалыптасқандығының символы болып табылады. Бұл сонымен қатар мұсылмандардың тай азаматтары ретіндегі мәртебесін және монархияға адалдығын қайта растауға жыл сайын берілетін мүмкіндік. Таиландтағы ислам діні көбінесе Бангладеш, Үндістан, Пәкістан, Индонезия және Малайзия сияқты Азия елдеріндегідей суфилік сенімдер мен тәжірибелерді көрсетеді. Мәдениет министрлігінің Ислам бөлімі тай өмірін дамытуға және насихаттауға үлес қосқан азаматтар, педагогтар және әлеуметтік жұмыскерлер ретіндегі мұсылмандарды марапаттайды. Бангкоктағы Нгарн Маулид Кланг фестивалі тай мұсылмандарының және олардың өмір салтының жарқын көрмесі болып табылады.
Generally believers of the Islamic faith in Thailand follow certain customs and traditions associated with traditional Islam influenced by Sufism. For Thai Muslims, like their co religionists in Southeast Asia's other Buddhist majority countries, Mawlid is a symbolic reminder of the historical presence of Islam in the country. It also represents an annual opportunity to reaffirm Muslims' status as Thai citizens and their allegiance to the monarchy. The Islamic faith in Thailand, often reflects Sufi beliefs and practices, as in other Asian countries like Bangladesh, India, Pakistan, Indonesia and Malaysia. The Ministry of Culture's Islamic Department gives awards to Muslims who have contributed to the promotion and development of Thai life in their roles as citizens, as educators and as social workers. In Bangkok, the Ngarn Mawlid Klang main festival is a vibrant showcase for the Thai Muslim community and their lifestyles.
Ғибадат орындары
Таиландтың Ұлттық статистика басқармасының 2007 жылғы мәліметтері бойынша, елде 3494 мешіт болған, олардың ең көп саны – 636 Паттани провинциясында тіркелген. Діни істер жөніндегі департамент (RAD) мәліметінше, мешіттердің 99 пайызы сунниттік исламмен байланысты, ал қалған бір пайызы шииттік исламмен байланысты.
According to the National Statistics Office of Thailand in 2007, the country had 3494 mosques, with the largest number, 636, in Pattani Province. According to the Religious Affairs Department (RAD), 99 percent of the mosques are associated with Sunni Islam with the remaining one percent Shi'i Islam.
Басқару және білім беру
Чуларатчамонтри (จุฬาราชมนตรี) – Таиландтағы Шейх әл-Ислам лауазымы. Бұл лауазым алғаш рет Аюттая патшалығында патша Сонгтам (1611–1628) шейх Ахмаді тағайындаған кезде қолданылған. Қазіргі Исламдық ұйымдарды басқару туралы заңға (BE 2540 [1997]) сәйкес, Чуларатчамонтри премьер-министрдің ұсынымы бойынша патша тағайындайды. Ол елдегі барлық исламдық мәселелерді басқаруға және мемлекеттік органдарға исламдық мәселелер бойынша кеңес беруге құқылы. Чуларатчамонтри патшаның премьер-министрдің ұсынымымен, өлімі, отставкасы немесе қызметтен алынуы жағдайында лауазымын босатады. Ислам заңы мұсылман халқы басым төрт оңтүстік провинцияда қолданылады, бірақ ол мұсылман тұрғындары арасындағы отбасылық және мұрагерлік мәселелермен ғана айналысады. Сондай-ақ Таиландтың Орталық Ислам Кеңесі (คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย) (CICOT) (กอท.), кем дегенде бес кеңесшіден тұрады, олар патша тағайындайды. CICOT Білім министрі мен Ішкі істер министріне исламдық мәселелер бойынша кеңес береді. Кеңестің төрағасы – Чуларатчамонтри. Мұсылман азшылықтары бар провинцияларда облыстық Ислам Кеңестері (คณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัด) жұмыс істейді. Үкімет пен мұсылман қауымы арасында басқа да байланыстар бар, оның ішінде исламдық білім беру мекемелеріне мемлекеттік қаржылық көмек көрсету, кейбір үлкен мешіттерді салуға көмектесу және тай мұсылмандарының Меккеге қажылық сапарларын қаржыландыру (Бангкок және Хат-Яй – қажылық сапарларының негізгі қақпа қалалары). Таиландта бастауыш және орта білім беретін бірнеше жүз ислам мектебі, сондай-ақ Ислам банкі (мысалы, Таиландтың Ислам банкі), дүкендер және басқа да мекемелер бар. Таиландта өндірілген тағамдардың көп бөлігі, қажет болған жағдайда, тексеріліп, халал деп белгіленеді.
Chularatchamontri (จุฬาราชมนตรี) is the title of Shaykh al Islām in Thailand. The title was first used in the Ayutthaya Kingdom when King Songtham (1611–1628) appointed Sheikh Ahmad to the office. Pursuant to the current Islamic Organ Administration Act, BE 2540 (1997), Chularatchamontri is appointed by the king upon advice of the prime minister. He has the authority to administer all Islamic affairs in the nation and to provide advice on Islamic affairs to governmental agencies. Chularatchamontri vacates his office upon death, resignation and removal by the king upon the advice of the prime minister. Islamic law is implemented in the four southern provinces with Muslim majorities, where it applies only in cases concerning family and inheritance among Muslim residents. There is also a Central Islamic Council of Thailand (คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย) (CICOT) (กอท. ), consisting of at least five councillors appointed by the king. The CICOT advises the Minister of Education and the Minister of Interior on Islamic matters. Its presiding officer is Chularatchamontri. Provincial Islamic Councils (คณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัด) exist in the provinces that had substantial Muslim minorities. There are other links between the government and the Muslim community, including government financial assistance to Islamic education institutions, assistance with construction of some of the larger mosques, and the funding of pilgrimages by Thai Muslims to Mecca, both Bangkok and Hat Yai being primary gateway cities. Thailand also maintains several hundred Islamic schools at the primary and secondary levels, as well as Islamic banks, including the Islamic Bank of Thailand, shops and other institutions. Much of Thailand's packaged food is tested and labelled halal if applicable.