Кіріспе

Австралиядағы Виктория штатындағы әйелдер түрмесі, HM Prison Fairlea, Ярра Бенд жолында, Фэрфилд қалашығында орналасқан. Виктория штатындағы әйелдерге арналған алғашқы түрме Ярра Бенд психиатриялық ауруханасының орнында салынды, ал түрме құрылымында оның қабырғалары мен қақпаларының қалдықтары қолданылды. 1982 жылы салған өрт салдарынан үш тұтқын қаза тапты. Жаңадан салынған және кеңейтілген түрме 1986 жылы қайта ашылды. 1996 жылы түрме жүйесінің бір бөлігі жекешелендірілгеннен кейін Фэрлиа жабылып, бұрынғы орны саябаққа айналдырылды.

Сайт

1950 жылдары Виктория үкіметі штаттың алғашқы әйелдер түрмесін салуға міндеттенді. Фэрфилдтегі Ұлттық саябақ жолында (қазіргі Яра Бенд жолы) таңдалған жерге бұрынғы Яра Бенд психиатриялық ауруханасы мен Фэрхейвен жұқпалы аурулар клиникасының аумағы мен құрылыстары кірді, олардың көптегені түрмеге бейімделді. Фэрлиа ашылғанға дейін әйелдер Пентридж түрмесінің шағын бөлімінде ұсталған. Фэрлианың аумағы мен ғимараттары Пентридж түрмесіндегі әйелдер бөліміне қарағанда кеңірек болды; алайда, көптеген ғимараттар 1860 жылдары аурухана болып пайдаланылған кезеңнен бері қанағаттандырмайтын жағдайда болды. 1993 жылы Питер Гибб пен Арчи Баттерлидің қашуына көмектескен Хизер Паркер түрме қызметкері.

Көтеріліс

1980 жылдың қаңтар айында тұтқындар асханада көтеріліс жасады, онда жиһаз бен ыдыстар сындырылды, ал ас үй қабырғаларынан жиһаздар мен заттар жыртылып алынды. Оқиға кезінде төрт тұтқын осы алабұдынды пайдаланып, сындырылған терезелер арқылы шатырға көтерілді. Сағат 2-де тұтқындар екі үйдің екі басындағы екі дәретханада туалет қағазына от қойды. Өрт кезінде екі үйдің тұтқындары асханада құлыпталды. Өрт сөндірушілер, түрме қызметкерлері және бірнеше тұтқындар өртті тез арада сөндірді.

Жатақханадағы өрт

1982 жылғы 6 ақпанда түнгі уақытта жатақханадағы өрт үш уақытша ұсталған адамның өмірін қиды. Өлтірілген әйелдердің екеуі – Клелия Тереза Вигано мен Мэри Эскола Катило – есірткі тасымалдаушысы Дэвид Макмиллан мен оның әріптесі Майкл Салливанның қылмыстық серіктестері болған. Тағы екі уақытша ұсталған адам жарақат алды. Жоғары дәрежелі полиция қызметкері өрттің сағат 20:15-те басталып, сол күні ертерек болған қашқындыққа «жауап ретінде» болғанын мәлімдеді. Бұл қашқындық сағат 15:00-де төрт әйел кір жуатын есікті бұзып, екі қоршауды аттап өскен кезде болды. Екі әйел түрме қызметкерлерімен түрме аумағына жақын жерде дереу ұсталды, ал екі тұтқын қолға түспей қашты. Келесі сот тергеуінде аман қалған екі тұтқын үшінші қаза тапқан тұтқын Даниэль Райттың, оның екі досы сол күні қашқаннан кейін тез ұсталып, оқшаулануға жіберілгеніне ашуланғанын айтты. Куәгерлердің сөзінше, Райт наразылық ретінде ғимаратты қиратуды қалаған, бірақ Вигано оның орнына өрт сөндіруді ұсынды, себебі ғимараттар өте ескі және бұрынғысынша жабылуға лайық болған. Олар өрт арқылы зиян келтіріп, содан кейін сөндіруді жоспарлаған. Шамамен сағат 20:00-де қағаздар, төсек жабдықтары мен матрастар өртенді, ал Райт түрмедегі дабыл түймесін басып, полиция қызметкерін шақыруға тырысқандарға зорлық көрсетумен қорқытты. Алайда өрт тез бақылаудан шығып кетті және Райт дабыл түймесін басты. Көмек келгенге дейін он минут өтті. Сот тергеушісі Кевин Мейсон түрмеде өртке қарсы оқытудың жетіспеушілігін сынады. Ол үш қаза тапқан адамның көміртек газынан уланып қайтыс болғанын және Райттың өрттің себепшісі болғанын анықтады. Сотта офицер Рой Ансфилд екі тұтқынды өртеніп жатқан ғимараттан құтқарып алғаны айтылды. Сот отырысында Виганоның ата-анасының адвокаты ғимараттың ағаштан жасалған құрылымының жабық жатақхана ретінде пайдалануға қолайсыз екенін мәлімдеді, оны «потенциалды өрт қаупі және өлім тұзағы» деп сипаттады. Өрт салдарынан көптеген тұтқындар Фэрлиа жаңадан салынғанша Пентридж түрмесінде уақытша орналастырылды. Жаңа кешен 1986 жылы ашылды, қайта құруға 3,7 миллион доллар жұмсалды, бұл түрмеге бір уақытта 106 әйелге дейін ұстауға мүмкіндік берді.

Жабылу

Қайта құрудың он жылы ішінде үкімет алмасу Фэрлидің тарауына әкелді. Жаңа либералдық үкімет түрме жүйесін жекешелендіруді бастады, нәтижесінде жеке мердігерлер әйелдер түрмесін басқару құқығын жеңіп алды. Дир Паркте жаңа жекеменшік түрме – Метрополитен әйелдер түзеу орталығы салынды және 1996 жыл бойында Фэрлиа түрмесінің сотталғандары жаңа нысанға көшірілді. Фэрлиа әйелдер түрмесі 1996 жылдың тамызында толығымен жабылды, көп ұзамай көптеген құрылыстары бұзылды. Баскетбол алаңдары, Парк Виктория кеңсесі және іргелес ғимарат – Фэрлидің жалғыз сақталған құрылымдық қалдықтары. Фэрли Роуд және Фэрли Шығыс және Фэрли Батыс овалдары бұрынғы түрме орнын көрсетеді. Оның 40 жылдық қызметі барысында шамамен 18 000 әйел сотталған Фэрлиа әйелдер түрмесінде жазасын өтеді.