Америка шаруаларының одағы және аграрлық қозғалысы

Кіріспе

Ирландияның саяси партиясы
1800 жылдардың соңында американдық фермерлер арасындағы ұйымдастырылған аграрлық экономикалық қозғалыс

Фермерлер альянсы – 1875 жыл шамасында дамып, гүлденген американдық фермерлер арасындағы ұйымдастырылған аграрлық экономикалық қозғалыс. Бұл қозғалысқа бірнеше параллель, бірақ тәуелсіз саяси ұйымдар кірді: Оңтүстіктегі ақ фермерлер арасындағы Ұлттық фермерлер альянсы және өндірістік одақ, Гренджер қозғалысы күшті болған Орта Батыс және Жоғарғы жазықтардағы ақ және қара фермерлер арасындағы Ұлттық фермерлер альянсы, сондай-ақ Оңтүстіктегі афроамерикандық фермерлерден құралған Түсті фермерлердің ұлттық альянсы және кооперативтік одағы. Ұйымның мақсаттарының бірі – Американдық Азамат соғысынан кейінгі кезеңде фермерлерге егін шаруашылығының зиянды әсерін тоқтату болды. Альянс сонымен қатар көлік индустриясын мемлекеттік реттеуді, спекулятивтік табысты шектеу үшін табыс салығын енгізуді және борышкерлердің қарыз төлеуін жеңілдету үшін елдің ақша айналымын инфляциялық түрде кеңейтуді қолдады. Фермерлер альянсы 1890 жылдардың басында «Халық партиясы» (көбінесе «Популисттер» деп аталады) туымен саясатқа қатысты.

АҚШ-тың орта батысы мен жазықтарындағы ауыл шаруашылығы дағдарысы

АҚШ-та алғашқы трансконтиненттік темір жолды салуға қатысты жұмыстар Америка Азамат соғысы кезінде қамтамаздандырылды, бірақ 1869 жылдың мамыр айында аяқталды. Одан кейін экономикалық даму үшін жаңа шекаралық аймақтарды ашу мақсатында қосымша темір жол желілерін салуға асығушылық туды, мұнда АҚШ үкіметі мен сол кездегі ірі темір жол компанияларының мүдделері үйлесті. Темір жол құрылысын тікелей федералды үкіметтің қоғамдық жобасы ретінде іске асырудың орнына, Конгресс құрылыс жұмыстарын субсидиялау үшін ақшалай қарыздар мен мемлекеттік жерлерді берді. Осы процестің нәтижесінде 129 миллион акр (52,2 миллион гектар) мемлекеттік жер мемлекеттік меншіктен жекеменшік темір жолдарға ауыстырылды. Бұл үлкен жер қорының көп бөлігі темір жолдарға құрылыс жұмыстарын қаржыландыру үшін ақшаға айналдырылуы тиіс болды, себебі темір жол құрылысы өте қымбат шара еді. Миссури өзенінен батысқа орналасқан, бұрын топырағының жеткіліксіздігі мен құрғақ климатына байланысты ауыл шаруашылығына жарамсыз деп есептелген жаңа жерлерге қоныс аударушыларды тарту қажет болды. Темір жол компаниялары сатуға міндетті болған жерлердің ауыл шаруашылығын дамытуға миллиондаған доллар жұмсады. Бұл күш-жігер, әсіресе 1873 жылғы экономикалық дағдарыс көптеген адамдарды жұмыссыздан қалдырып, жаңа мүмкіндіктер іздеуге итергеннен кейін, жеміс берді. Небраска штатының халқы үш есеге өсіп, жарты миллионға жуықтады. Аймақтағы халық саны 1880-жылдардың басына дейін арта берді. Егін шаруашылығының сәтсіздігіне байланысты, жасанды түрде көтерілген жер бағалары төмендеді, ал шығыс капиталы аймақтан шыға бастады. Банктер жабылып, несие беру тоқтады. Қалған шаруалар ағымдағы жағдайға наразылық білдірді.

АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы ауыл шаруашылығы дағдарысы

Оңтүстік Америка Құрама Штаттарының аграрлық және плантациялық экономикасы Америка Азаматтық соғысының салдарынан күйреп қалды. Конфедерация облигацияларына және валютасына капиталын салғандар, сондай-ақ байлығы африкалық американдық құлдарға байланысты болғандар мүліктерін жоғалтты. Ірі жер иеліктері еңбек ресурстарының жетіспеуінен және жердің арзан бағамен сатылуынан бұзылып, шаруашылық жүргізуге жарамсыз болды, ал жерді акрмен есептеп сатуға тырысқандардың экономикалық мүмкіндіктері шектелді. Аймақ соғыста қираған ғимараттарды және тоналған зауыттарды қалпына келтіруге зор шығын жұмсады. Аймақтың қажеттіліктерін қанағаттандыруға қаржы нарығының несие беру мүмкіндігі жеткіліксіз болды, мысалы, 1895 жылы Грузияның 123 округінде тіпті бірде-бір банк болмады. Саудагерлер сұраныс көп болғандықтан, бағаларды көтеріп, тиімсіз несие шарттары арқылы үлкен пайдаға ие болды. Соғысқа дейінгі жылдардағы құлға негізделген ірі ауыл шаруашылығының орнын жаңа өндіріс тәсілі алмастырды. Енді шағын аграрлық кәсіпорындар кеңінен таралып, «жарнамалық жүйе» немесе «егіншілік жүйе» пайда болды, онда жер иесі емес адамдар өңдеген жері үшін өнімнің белгілі бір пайызын жалдау ақысы ретінде төлейтін. Бұл жүйе теориялық тұрғыдан жер иелерінің де, кедей шаруалардың да мүддесіне сай келетіндей болды, себебі егіншілер өнімді көбейтуге ынталандырылып, одан пайда көретін, ал жер иелері қолма-қол ақша төлеудің қажеті болмайтын жерді өңдеу үшін жұмыс күшімен қамтамасыз етілетін. Бірақ іс жүзінде құлдыққа ұқсас жүйе қалыптасты, онда кедей ақтар мен бостандық алған қаралар саудагерлер мен жер иелерінің қарызына түсіп, олар несиеге қажетті заттарды қамтамасыз етті. Егіншілердің болашақ өнімдерін саудагерлерге немесе жер иелеріне (көбінесе бір адам) келесі сатып алулар үшін ипотекаға беру жүйесі пайда болды. Жазбаша шарттар бұл қарыздарды заңды түрде орындауға мүмкіндік берді, ал осылай қарызға батқан адамдар көбінесе жоғары пайыздық мөлшерлемелермен қымбат баға төлеуге мәжбүр болды. Егер несие сомасы егіннің құнынан асып кетсе, келісім автоматты түрде келесі жылға ауыстырылып, мәңгілік құлдыққа тең келетін аяқталмайтын цикл пайда болатын. Кездейсоқ емес, саудагерлердің мақта өндірісіне басымдық беруі шаруалардың тамақ пен мал азығын өндіруін мүмкінсіз етіп, олардың саудагерге қарызын одан әрі арттырды. Бұл топ теміржол тасымалының әділетсіздіктерімен күресу, салық жүйесін реформалау және Гранж ұйымдары демеушілік ететін сақтандыру компанияларын заңдастыру мақсатымен ұйымдасуға тырысты. Джорджтың «Western Rural» газеті жаңа ұйымды көпшілікке таныстырып, Небраска штатының Фили қаласынан басталып, Американың орталық батысына таралған жергілікті ұйымдардың құрылуына ықпал етті. Солтүстік Альянсының алғашқы кезеңінде мүшелік жарнасы алынбады, редактор Джордж топтың басталуын қаржыландырды, бұл оның өсуіне түрткі болды. Бір айдың ішінде 200-ден астам жергілікті ұйым құрылды, ал ұйымның бірінші жылының соңына дейін 1000-ға жуық топ құрылды деп хабарланды. Солтүстік Альянсы 1881 жылы құрғақшылыққа ұшыраған аймақтарда, соның ішінде Канзас, Небраска, Айова және Миннесота штаттарында ең үлкен жетістіктерге жетті. Жаңа қозғалыс фермерлерді монополиялардың (мысалы, теміржолдардың) капиталистік және өнеркәсіптік күштерінен және оларға жанашырлық танытпаған мемлекеттік қызметкерлерден қорғауға бағытталды. Солтүстік Альянсы ипотекалық мүлікке әділ салық салу жүйесін енгізуге, табыс салығы заңын қабылдауға, мемлекеттік қызметкерлерге тегін жол жүру рұқсаттарын жоюға және Конгресс арқылы мемлекетаралық сауданы реттеуге тырысты. Бір жыл өткен соң, 1882 жылғы қазан айында өткен 3-ші съезде 2000-ға жуық жергілікті ұйым мен 100 000 мүше бар екені мәлімделді. Жаңа ұлттық принциптер жасалып, «Western Rural» журналының барлық оқырмандарына жіберілді, ал 1886 жылғы қарашада 5-ші съез сәтті өтті. Сол кездегі жетекші өнеркәсіптік кәсіподақ ұйымы – «Еңбекшілер салт аттыларымен» байланыс орнатыла бастады. 1890 жылға қарай он мемлекеттік ұйым толыққанды жұмыс істеді және Фермерлер одағына аптасына 1000-ға жуық жаңа мүше қосылды. Бұл топ жерді пайдаланып, ірі қара мал шаруашылығын жүргізуші шағын кәсіпкерлерге қатысты заңсыз әрекеттерге жауап ретінде біртіндеп кеңінен іс-қимылға кірісті. 1885 жылдың соңында бұл өсіп келе жатқан ұйымға мүшелік шамамен 50 000 адамды құрады, олар «Кіші одақтар» деп аталатын 1200-ден астам жергілікті топтардың арасында таралды. 1880-жылдардың басында Техас штатының Фермерлер одағы Солтүстік Альянс ұйымының бір бөлігі деп есептелді. Ұлттық топтың осы кезеңде мүшелік жарнасы болмағандықтан, бұл қарым-қатынас көбінесе теориялық сипатта болды. Орталық жылдары мүшелік жарнасын енгізу Техас тобын ұйымдық байланысын жақын қарастыруға мәжбүр етті. 1886 жылы Техас ұйымының Атқару комитетінің төрағасы болып сайланған, методист пастырының ұлы Чарльз У. Макун бұл Техас ұйымының жетекшісіне айналды. Макун Техас Альянсын тәуелсіз саяси партия ретінде құруға ұсыныс жасаған топтың ішіндегі фракцияның ұйымды бөлу қаупін бірден тоқтатты. Ол содан кейін ұйымды Солтүстік Альянстан тәуелсіздікке және белсенді кеңею бағдарламасына біріктірді. Топтар «Американың Ұлттық Фермерлер одағы және Ынтымақтастық одағы» деген жаңа атпен бірікті. 1889 жылғы желтоқсанда Сент-Луис қаласында өткен конвентте «Американың Ұлттық Фермерлер және жұмысшылар одағы» өз атын тағы да өзгертті, бұл жолы «Американың Ұлттық Фермерлер одағы және өнеркәсіптік одағы» деп аталып, өмір бойы осы атпен танылды.

The agrarian and plantation based economy of the Southern United States was virtually destroyed by the American Civil War. Those who had their fortunes invested in Confederate bonds and currency saw them lost, as did those whose wealth was tied up in the ownership of African American slaves. Great landed estates were broken up or rendered unworkable by the lack of a free labor supply and the flood of land sold on the marked depressed prices and reduced the economic possibilities of those who counted their dollars in acres. The region faced enormous costs to replace the buildings destroyed in the war and the factories looted. The capacity of the gutted financial market to make loans was grossly insufficient for the needs of the region, exemplified by the 123 counties in Georgia with no banks whatsoever even in 1895. Merchants, finding a sellers' market, extracted extraordinary profits through inflated prices and usurious credit terms. A new mode of production replaced the slave based large scale agriculture of the pre war years. Now it would be small scale agrarian enterprise that would proliferate and the emergence of the so called "share system" or "cropping system," in which non landowners paid rent for the use of the land they farmed in the form of a fixed percentage of the output generated. This system in theory served the needs of landowners and poor farmers alike, as the sharecroppers would have the incentive to produce more and benefit from increased output while landowners would be provided with a labor source to produce upon the land they held without the necessity of paying cash wages. In practice, however, a system of virtual slavery emerged, in which poor whites and freed blacks became enmeshed in the usury of merchants and landowners providing essential supplies on credit. A crop lien system emerged in which future crops would be mortgaged to merchants or landowners (often one and the same) in exchange for credit for current purchases. Written contracts made these loans legally enforceable and those so enmeshed frequently found themselves forced to pay inflated prices at high rates of interest. If the value of the credit exceeded the cash value of the crop, the arrangement was automatically rolled over for another year and a never ending cycle amounting to a condition of perpetual servitude resulted. Not accidentally, the requirement by merchants for cotton production made production of adequate food and fodder for sustenance virtually impossible, further deepening the debt of the farmer to his merchant creditor. The group sought to organize in order to fight what they deemed the unfair practices of the railroad transportation mill, for the reform of the tax system, and for the legalization of Grange sponsored insurance companies. George's paper, Western Rural, gave the new organization public exposure and inspired the establishment of chartered local organizations, beginning in Filley, Nebraska and soon spreading throughout the American Midwest. Dues were not collected in the earliest phase of Northern Alliance's existence, with editor George financing the group's launch — a fact which spurred growth. Within a month more than 200 locals had been chartered, with claims made that 1,000 local groups had been established by the end of the organization's first year. The Northern Alliance made its greatest inroads in areas which were stricken by drought in 1881, including the states of Kansas, Nebraska, Iowa, and Minnesota. The new movement strove to protect farmers from the capitalistic and industrial powers of monopolies (such as railroads) and unsympathetic public officials. The Northern Alliance sought to enact a more equitable tax system on mortgage property, pass income tax law, abolish free travel passes to public officials, and regulate interstate commerce by Congress. A year hence, at the 3rd Convention of October 1882, some 2,000 locals and a total membership of 100,000 was claimed. New national principles were composed and mailed out to the entire readership of Western Rural and a 5th Convention was successfully held in November 1886. Connections began to be forged with the Knights of Labor, the leading industrial trade union organization of the day. Ten state organizations were fully functioning by 1890 and new members flooded into the Farmers' Alliance at the rate of 1,000 per week. This group gradually moved into more extensive action in response to the perceived abuses towards smaller operators engaged in by land speculators and massive cattle operations. By the end of 1885 this growing organization claimed a membership of approximately 50,000, scattered between more than 1200 local groups, known as "Sub Alliances." During the early 1880s this Texas Farmers' State Alliance was considered to be a loose part of the Northern Alliance organization. Owing to the lack of dues of the national group in this period, such a relationship was more theoretical than practical. The adoption of a dues system in the middle part of the decade forced the Texas group to closely consider its organizational affiliation. Charles W. Macune, the son of a Methodist preacher, emerged as the leader of this Texas organization when he was elected Chairman of the Executive Committee of the Texas organization in 1886. Macune immediately stifled an impending split of the organization threatened by a faction inside the Texas Alliance pushing to launch the group as an independent political party. He then united the group around a vision of organizational independence from the Northern Alliance coupled with a program of active expansion. The groups were joined under a new name, the National Farmers' Alliance and Cooperative Union of America. At its December 1889 convention in St. Louis, the National Farmers' and Laborers' Union of America changed its name again, this time to the National Farmers' Alliance and Industrial Union — the name by which it would be known for the rest of its existence.

Түстілер одағы

Оңтүстік фермерлер одағы қара фермерлерге мүшелікке тыйым салған түрлі-түсті шекараға наразылық білдірмеді. Одақтың Ұлттық хатшысы-қазынашысы Дж. Х. Тернер, өзінің бұрынғы құл иесінің ұлы болғандықтан, азат етілген құлдардың «нағыз жауы» Реконструкция дәуіріндегі Солтүстік кеудегерлері болды деді, олар «әрбір отбасы басшысына егер дұрыс дауыс берсе, қырық акр жер мен есектің сыйлығын береміз» деп уәде берген. Тернер сондай-ақ Оңтүстіктегі азат етілген құлдарға «ақтармен әлеуметтік теңдік, және одан да көп нәрселер уәде етілген, бірақ ол олардың өзіне қажет емес екенін және қаламайтынын кейіннен түсінді» деп атап өтті. Тернердің пікірінше, қара фермерлер «ескі қожайындарының» ауыл шаруашылығы мәселелері бойынша «ең жақсы кеңес» беруге «әдетте» дайын болғандықтан және «өздерінің ісінде оларды қорғап, қолдағандықтан» нәсілдер арасындағы қарым-қатынас негізінен жақсы болды. Осы көзқарас, сол кездегі Оңтүстік ақтарына да тән болды, Оңтүстіктегі қарызға батқан және кедейленген қара шаруаларға африкалық американдық фермерлердің мүдделері еуропалық американдық әріптестерімен ортақ екенін сендіруге көмектеспеді. Расизмге байланысты Оңтүстік фермерлер одағына қатысуына тыйым салынғандықтан, афроамерикандық фермерлер өз ұйымдарын құруға мәжбүр болды. 1886 жылдың желтоқсанында қара фермерлер тобы Техас штатының Хьюстон округінде Техас түсті фермерлер одағын құрды – бұл кейіннен Ұлттық түсті фермерлер одағы және кооперативтік одағының алдағысы болды, бұл «Түсті фермерлер одағы» деп белгілі болды. Жаңа ұйымның білім беруге, ауыл шаруашылығы тиімділігін арттыруға және «ауырған немесе мүгедек мүшелерге немесе олардың қиын жағдайдағы отбасыларына» ұжымдық көмек көрсету үшін қаражат жинауға бағытталған өзара көмек қоғамы ретіндегі принциптері жарияланды. 1887 жылдың ақпанында топ Техас заңдарына сәйкес Түсті фермерлер одағы ретінде тіркелді. Ұйым Американың Оңтүстігінде жылдам тарады, одақтың барлық оңтүстік штаттарында өкілдігі болды. Түсті фермерлер одағы мүшелері қажетті тауарларды төмендетілген бағамен алуға болатын кооперативтік дүкендерді демеушілік етті, ұйым мүшелерін жаңа шаруашылық техникаларымен таныстыруға тырысқан газеттерді жариялады және кейбір жерлерде аймақтың жетіспей қаржыланған қара мектептерін қолдау үшін ақша жинады. Олар демократиялық одақ, еңбек және фермерлер одағы деп аталатын саяси біріккендікке қарсы тұруда қатаң болды. Олардың 1891 жылғы циркулярында былай делінген:

The Southern Farmers' Alliance was unapologetic about its color bar banning black farmers from membership. The Alliance's National Secretary Treasurer J. H. Turner, himself the son of a former slave owner, wrote that in fact the liberated slaves' "worst enemies" had been the Northern carpetbaggers of the Reconstruction era, who "promised each head of family forty acres of land and a mule if only he would vote right." Moreover, Turner noted, the liberated slaves of the South had been promised "social equality with the whites, and a great many other things which, since he has found out better, he neither needs nor wants." Turner argued that relations between the races were fundamentally benevolent now that black farmers had recognized that "his old master" had "almost invariably" been on hand to provide "the best advice" regarding agricultural problems and had very often been the one to "protect and defend him in his business affairs." Such a view of the indebted and impoverished black sharecroppers of the South, also typical of Southern whites of the era, did nothing to reassure African American farmers that their concerns were shared by their European American counterparts. With their presence from the Southern Farmers' Alliance barred due to racism, African American farmers were forced to establish an organization of their own. In December 1886 a group of black farmers organized themselves in Houston County, Texas as the Alliance of Colored Farmers of Texas — forerunner of the Colored Farmers' National Alliance and Cooperative Union, commonly known as the "Colored Farmers' Alliance." A declaration of principles was adopted which identified the new organization as a mutual aid society dedicated to education, improvement of agricultural efficiency, and the raising of funds for collective benefits for "sick or disabled members, or their distressed families." In February 1887 the group was chartered under the laws of Texas as the Alliance of Colored Farmers. The organization rapidly spread across the American South, establishing a presence in every Southern state of the union. The Colored Farmers' Alliance sponsored cooperative stores at which members could obtain necessary goods at reduced prices, published newspapers which attempted to educate members of the organization as to new farming techniques, and in some places raised money to help support the underfunded segregated black schools of the region. The Knights were adamant in their opposition to what they called the Democratic Union Labor Farmers Alliance combination in politics. One of their circulars from 1891 reads:

«Фермерлер Альянстың құпия саяси қоғамымен күресудің жалғыз жолы – оның мақсаты лауазымға адамдарды тағайындау емес, халықты білім беруге және оларды барлық адамдардың қажеттіліктерімен және Альянстың «апат» айқайлаушыларының жаңылыстарымен таныстыру болып табылатын құпия қоғамды құру. Олар штаттан штатқа, округтен округке, қаладан қалаға, ауылдан ауылға, мектептен мектепке, халықтың игілігі үшін емес, олардың ақшасы үшін және саяси өрлеу үмітімен саяхаттайды. Халық осы алып жоспарға қарсы бірден ұйымдасуы керек».

Күн тәртібі және жетістіктер

Үш тәуелсіз тармақтан тұратын және екі он жылдан астам уақыттан бері бар кең таралған қозғалыс ретінде Фермерлер Альянсын бірнеше жалпы мақсаттарға дейін тоғыту қиындық тудырады. 1891 жылы Оңтүстік Альянсының жетекшісі К.В. Макюн атап өткендей, ұйымның күн тәртібі жергілікті мәселелер мен жағдайларға жауап ретінде беймәлім және өзгермелі болды:

Бұл алаңдаушылықтардың арасында несие шарттарының қанаушылығы, қоғамның экономикалық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткіліксіз ақша айналымы, саудагерлердің, диірменшілердің және басқа делдалдардың артық пайда табуы, теміржол индустриясының шағын ауыл шаруашылығы тасымалдаушыларына жүйелі түрде қолайсыз сауда шарттары тағулары, ал спекуляция нәтижесінде жер бағасының төмендеуі сияқты мәселелер бар еді. Фермерлер Альянсының жетістіктері көп. Мысалы, көптеген Альянс бөлімдері өздерінің кооперативтік дүкендерін ашты, олар көтерме саудагерлерден тікелей сатып алып, фермерлерге тауарларын төмен бағамен, кейде тұрақты бөлшек сауда бағасынан 20-30 пайызға дейін арзан сатты. Алайда, мұндай дүкендердің жетістігі шектеулі болды, себебі олар көтерме саудагерлердің қарсылығына тап болды, олар кейде Альянс дүкендерін бизнестен шығару үшін бағаларын уақытша төмендету арқылы жауап берді. Сонымен қатар, Фермерлер Альянсы ұн, мақта майы және жүгері үшін өз диірмендерін, сондай-ақ мақта тазартатын станоктарын құрды. Мұндай мүмкіндіктер қарызға батқан фермерлерге, көбінесе үшінші тарап диірмендеріне төлеуге ақшасы жетпегендерге, өз тауарларын нарыққа арзан бағамен жеткізуге мүмкіндік берді.

Альянстың таңдалған газеттері

Америкалық ноконформист, Табор, Айова. Редакторы – Генри Винсент. Альянс Виндикатор, Техас. Редакторы – Джеймс Х. Дэвис. Канзас фермеры, Топека, Канзас. Редакторы – Уильям А. Пеффер. Ұлттық Альянс, Хьюстон, Техас. Қолдағы көшірмелер жоқ. National Economist, Вашингтон, Колумбия округі. Редакторы – Чарльз Уильям Макун. Прогрессивті фермер, Рали, Солтүстік Каролина. Редакторы – Леонидас Лафайетт Полк. Оңтүстік Меркурий, Даллас, Техас. Редакторы – Гарри Трейси. Батыс ауылдық және отбасылық шаруашылық газеті, Чикаго, Иллинойс. Редакторы – Милтон Джордж.