Артуровский жауласы Малеагант

Кіріспе

Артурдың зұлым кейіпкері Малеагант (басқаша Malagant, Meleagan, Meleagant, Meliagant, Meliagaunt, Meliagant, Meliaganz, Meliagrance, Meliagrant, Mellegrans, Mellyagraunce) – Артур аңызындағы зұлым тұлға. Көптеген танымал эпизодтардың бірнеше нұсқасында Малеагант Артур патшаның әйелі, королева Гвиневераны алып қашады, оның Артур мен оның рыцарьларының араласуымен құтқарылуын қажет етеді. Осы эпизодтың ең ерте сақталған нұсқасында ұрлық жасаған Мельвас деп аталады; ал Малеагант ретінде ол Кретиан де Тройдың француз романы «Арбаның рыцары Ланселотта» Ланселоттың басты жауы ретінде алғаш рет пайда болады. Дегенмен, барлық сақталған нұсқалар бұрынғыдан да ертерек туған стандартты оқиғаның кейінгі бейімделулері болып көрінеді.

Мельва

Гвиневраның танымал әкетілу мотивінің ең ерте нұсқасы Ланкарфандық Карадок жазған 12-ші ғасырдың басындағы Гилданың латынша өмірбаянында кездеседі. Сол мәтінде "Жазғы елдің" (regnante in aestiua regione; Сомерсеттің ежелгі уэльс тіліндегі атауының тікелей аудармасы, Gwlad yr Haf) патшасы Мелвас Гвиневраны (Гвенхейфар) Гластонбери бекінісіне алып кетеді. Артур бір жыл іздегеннен кейін оны табады және қамалға шабуылға дайындалады, бірақ Гилдас оның қауіпсіз оралуы туралы келісімге келеді. Мелвас Уэльстегі үзінді диалогта да кездеседі, бұл осы оқиғаның Уэльсте кеңінен танылғанын көрсетеді. Италиядағы Модена соборының архивольтындағы 12-ші ғасырдың басындағы монументалды мүсінде Артур мен оның жауынгерлері Мардок деп танылған кейіпкермен бірге отырған қаланы қоршайды, ол Винлогимен, болжам бойынша Гвиневрамен бірге. Роджер Шерман Лумис Maleagant немесе Meleagans түрін бритондық Melwas-тың тікелей туындысы деп есептеді. Ол бірнеше нұсқаларды тізімдеді, олардың ішінде Мехалуас, Мелиан және Малвазий болды.

Зыянкеш

Малеагант (Мелиагант немесе Мелиаганц деп жазылады) алғаш рет осы атпен Кретиен де Тройестің «Арбадағы Ланселот» романында кездеседі, онда ол Горр (Қайтып оралмайтын жер) патшалығының билеушісі Багдемагустың ұлы екені айтылады. Ол Артурдың әйеліне деген бір жақты махаббатынан Гвиневраны ұрлап, өзінің қаушапты сарайына әкеледі. Патшайымды Ланселот пен Гауэйн құтқарады; бұл Артур тарихында Ланселоттың алғашқы маңызды пайда болуы. Осы оқиғада Малеаганттың бірнеше қарындасы бар, олардың біреуі Ланселотты құтқару үшін оған сатқындық жасайды, себебі ол бұрын оның жауының басын кесіп көмектескен еді. Мордред танымал бола бастағанда Малеаганттың рөлі азайған сияқты. Дегенмен, ол Гвиневраның ұрлануы туралы көптеген әңгімелерде кездеседі. Атап айтарлықтай, ол Ланселоттың Грааль циклында және одан кейін Томас Малоридің «Артурдың өлімі» еңбегінде осы рөлді сомдайды. Малоридің айтуынша, Малеагант Гвиневраны және оның қарусыз салт аттыларын ұрлап, өз сарайында тұтқынға алады. Малеаганттың садақшылары оның атын өлтіргеннен кейін, Ланселот патшайымды құтқару үшін арбамен сарайға баруға мәжбүр болады. Ланселоттың келе жатқанын білген Малеагант Гвиневрадан мейірімділік тілейді, ол оған мейірімділік көрсетіп, Ланселотты Малеагантқа деген ашуын басуға мәжбүрлейді. Кейін Малеагант Гвиневраның Артурға опасыздық жасағанын біледі және оны басқаларға дәлелдеу үшін Артурдың сарайында жекпе-жекке шақырады. Гвиневра Малеагантты өлтіруді қалағанын білдіргеннен кейін, Ланселот оны өлтіреді, тіпті Малеагант мейірімділік сұрап жалбарынса да. Бірақ бұл Малеагант Ланселоттың қаруын алып тастап, сол жақ денесінен қорғаныш киімдерін шешіп, сол қолын артына байлағаннан кейін ғана болады (Ланселот жекпе-жекті аяқтау қажет деп ойлады, бірақ Малеагант күрес жалғасуға келіспесе, оны өлтірмейді). «Сон де Нансай» романында батыр Сон Мелеаганның аралдары болған деген аралға сапар шегеді; оның әкесі Баудемагус еді, ал әкесінің әкесі Тадус деп аталды. Мелеаганның аралы толық төртбұрышты, қабырғалары кристалдан жасалған; әр бұрышында сарай бар, ал ортасында алтынмен қапталған мыс мүйізден фонтан ағып шығады. Қылыштар көпірі аралды құрлыққа жететін жолмен байланыстырады, ол садақ ату қашықтығында орналасқан. Мелеаганның заманында көптеген адамдар сонда бастары кесілген.

Maleagant (spelled Meliagant or Meliaganz) first appears under that name in Lancelot, the Knight of the Cart by Chrétien de Troyes, where he is said to be the son of King Bagdemagus, ruler of the otherworldly realm of Gorre (the Land of No Return), and brings the abducted Guinevere to his impenetrable castle out of his one sided love for Arthur's wife. The queen is rescued by Lancelot and Gawain; this is the first major appearance of Lancelot in Arthurian legend. In this story, Maleagant has multiple sisters, one of whom betrays him to save an imprisoned Lancelot, who had earlier helped her by beheading her enemy. Maleagant's role seems to have diminished as Mordred became more popular. Nevertheless, he has continued to appear in most accounts of Guinevere's kidnapping. Notably, he plays that part in the Lancelot Grail cycle and consequently in Thomas Malory's Le Morte d'Arthur. In Malory's telling, Maleagant kidnaps Guinevere and her unarmed knights and holds them prisoner in his castle. After Maleagant's archers kill his horse, Lancelot has to ride to the castle in a cart in order to save the queen. Knowing Lancelot was on his way, Maleagant pleads to Guinevere for mercy, which she grants and then forces Lancelot to stifle his rage against Maleagant. Later, Maleagant learns of Guinevere's unfaithfulness to Arthur and is willing to fight in a duel at Arthur's court in an attempt to prove it to others. After Guinevere made it known that she wants Maleagant dead, Lancelot kills him even though Maleagant begs for mercy. However, this happens only after Maleagant agreed to continue fighting with Lancelot's helmet removed, his left side body armour removed, and his left hand tied behind his back (Lancelot felt it necessary to finish the bout, but would not slay Maleagant unless Maleagant agreed to continue fighting). In the romance Sone de Nansai, the hero Sone visits an island said to have been Meleagan's, whose father was Baudemagus; his grandfather was named Tadus. Meleagan's island is perfectly square and its walls are made of crystal; there is a palace at each corner and a fountain wells up through a gilded copper horn at the center. The Sword Bridge connects the island to a causeway, a bowshot away, which leads to the mainland. In Meleagan's day, many men were beheaded there.

Қазіргі көркем әдебиет

Малеагант заманауи қайтажаралымдарда кездеседі, мысалы, Марион Циммер Брэдлидің «Авалонның тұмандығы» және Т. Х. Уайттың «Бір кезде және болашақ патша» (сэр Мелиагранс ретінде). Марк Твеннің «Коннектикут янкисі Артур патша сарайында» романындағы қаһарман, уақыт саяхатшысы америкалық Хэнк Морган, соңғы шайқастан кейін қатты жараланған сэр Малегантқа көмектесуге тырысады, бірақ ол оны пышақтап жаралайды. Артур жырларына негізделген ағылшын жазушысы Бернард Корнуэллдің «Соғыс әміршілерінің жылнамалары» романында Мелвас есімді екінші дәрежелі кейіпкер жиі айтылады, ол қазіргі Хэмпширге ұқсас аймақты мекендеген белг тайпасының патшасы ретінде суреттеледі, астанасы – Венте Белгарум (қазіргі Винчестер). Көрінерінде, аңыз кейіпкері мен ойдан туған кейіпкердің арасындағы жалғыз ортақ нәрсе – олардың бірдей аты, бірақ жақын қарағанда, автордың Мелвастың өзінің Малеаганттың ерекше нұсқасы болуын қалағандығын көрсететін белгілерді табамыз. Ұқсастықтардың бірі – романдарда Мелвас король Утер Пендрагонның (Артурдың әкесі) вассалы және оның қайтысынан кейін, Артурдың кәмелетке толмаған кезінде регенттік қызметін атқаратын немересі, бала король Мордредке адал болғандығы, ал Малеганттың өзі король Артурдың вассалы болған. Екеуі де романдардағы және Артур жырларындағы Дөңгелек үстелдің мүшелері болды және екеуі де өздерінің билеушілеріне қарсы көтеріліс ұйымдастырып, сатқындық жасады. Француз телесериалы «Каамелотта» Мелеагант – Карло Брандт сомдаған құдай немесе әйбары. Ол болашақты көре алатын, адамдардың түсіне кіретін, бәрін білетіндей көрінеді. Оның мақсаты Ланселоттің жекелігінің ең қараңғы жақтарын зерттеуге итермелеу болып көрінеді. Мелеагант Артур патша мен Рим императорын өзіне-өзі қол жұмсауға да итермелейді. Цезарь қайтыс болса, Артур өзіне-өзі қол жұмсау әрекетінен аман қалады. Алайда, Артур өлім төсегінде жатқанда, ол билікті әлі де Мелеаганттың ықпалындағы Ланселотке тапсырады. Мелеагант рыцарьды манипуляциялап, Ланселоттің Логрес Корольдығында диктатура орнатуына итермелейді, ал Артур контрабандист Венектің көмегімен Римге қашып кетеді. 1995 жылғы «Бірінші рыцарь» фильмінде Бен Кросс сомдаған Малеагант – Дөңгелек үстелдің қаскөй рыцары ретінде бейнеленеді. Мельвас Джайлс Кристианның «Ланселот» романында атау кейіпкерінің бала кезінен бастап қарсыласы ретінде пайда болады.

Maleagant appears in modern retellings like Marion Zimmer Bradley's The Mists of Avalon and T. H. White's The Once and Future King (as Sir Meliagrance). In the aftermath of the desperate battle at the end of Mark Twain's A Connecticut Yankee in King Arthur's Court, the protagonist, time traveling American Hank Morgan, tries to help the severely wounded Sir Maleagant, but is stabbed by him. In The Warlord Chronicles novels by English author Bernard Cornwell, based on the Arthurian legend, a secondary character named Melwas is mentioned many times, here as the king of the tribe of the Belgae, who inhabited the region roughly corresponding to modern Hampshire with its capital at Venta Belgarum (modern Winchester). At first glance, the only similarity between the legendary character and the fictional one seems to be their common name, but, upon closer inspection, we find some clues that indicate a possible intention of the author of having his fictional Melwas to be his own peculiar version of Maleagant. A couple of similarities include the fact that, in the novels, Melwas is a vassal to King Uther Pendragon (Arthur's father) and, after his death, to his grandson, the child King Mordred, to whom Arthur serves as Regent during his minority, while Maleagant himself was a vassal to King Arthur. Both became members of the Round Table in its respective versions in the novels and in the Arthurian legend, and both betrayed their sovereigns by raising arms against them. In the French TV series Kaamelott, Meleagant is a dark and mysterious entity, either a god or a wizard, portrayed by Carlo Brandt. He seems omniscient, able to predict the future and appear in people's dreams. His goal seems to push Lancelot to explore the darkest sides of his personality. Meleagant also pushes King Arthur and the Roman Emperor to commit suicide. While Caesar dies, Arthur survives his suicide attempt. However, as Arthur is on his death bed, he handles the power to Lancelot, still under Meleagant's influence. Manipulating the knight, Meleagant pushes Lancelot to establish a dictatorship over the Kingdom of Logres, while Arthur flees, with the help of the smuggler Venec, to Rome. He appears in the 1995 film First Knight as a murderous renegade knight of the Round Table, portrayed by Ben Cross. Melwas appears in Giles Kristian’s novel Lancelot as an antagonist of the title character from boyhood.