Кіріспе
Референдум – Италияның құқықтық жүйесінде бүкіл сайлаушыларға белгілі бір мәселе бойынша өз пікірін білдіру туралы сауал. Ол Италиядағы тікелей демократияның басты құралы болып табылады. Италия Конституциясы тек төрт түрлі заңды міндетті референдум түрлерін қарастырады: Халықтық референдум, онда сайлаушылар қолданыстағы заңды толығымен немесе ішінара жою (күштен шығару) туралы дауыс беруге шақырылады. Конституциялық референдум, жаңа конституциялық заң Парламентпен бекітілген жағдайларда талап етілуі мүмкін. Сондай-ақ, референдум арқылы қарапайым облыстардың уставын бекіту туралы өтініш беруге болады. Облыстарды, провинцияларды немесе муниципалитеттерді өзгертуді мақұлдау үшін кеңес беру референдумы қажет. Аймақтық заңдар мен ережелерге қатысты халықтық референдумды аймақтық заңдармен реттеуге болады. Өтініш, референдум мәселесін қамтуы тиіс, Кассациялық сотқа тапсырылуы керек, ол өтініштің заңдылығын тексеруге міндетті. Италияның Конституциялық соты қол қоюлардың (егер референдумды сайлаушылар сұраған болса) және референдум мәселесінің дұрыстығын растайды. Сот оны тікелей қабылдамауға құқылы. Көптеген толыққанды өтініштер, қажетті 500 000 қол қоюмен, осы себеппен референдум ретінде қабылданбаған. Егер Кассациялық сот өтінішті жарамды деп тапса, референдум мәселесі Конституциялық сот тарапынан бағалануы керек, ол оның қарастырылуға қабілеттілігін анықтайды. Кассациялық сот өтініштің жалпы заңнамаға сәйкестігін қарастырса, Конституциялық соттың шешімі Конституцияға негізделеді. Егер Конституциялық сот референдумды қарастыруға қабілетті деп тапса, Республика Президенті 15 сәуір мен 15 маусым аралығында дауыс беру күнін белгілейді. Соңғы талап – заң шығару референдумының нәтижесі тек егер барлық сайлауға құқылы сайлаушылардың көпшілігі сайлау учаскесіне келіп, дауыс берсе ғана жарамды болып есептеледі. Егер бұл кворум орындалмаса, референдум жарамсыз деп танылады (практикада бұл заңның күшін жоймағанын білдіреді).
A popular referendum, in which the electorate is called to vote on whether they wish to abolish (abrogate) an existing law, either totally or partially. A constitutional referendum, which can be requested in some cases when a new constitutional law is approved by Parliament. Similarly, a referendum can be requested to confirm the adoption of the Statute of ordinary regions. An advisory referendum is required to approve the modification of regions, provinces, or municipalities. A popular referendum on regional laws and regulations may be regulated by regional statutes. The petition, which must include the question of the referendum, must be deposited at the Court of Cassation, which is called to examine the validity of the petition. The Constitutional Court of Italy verifies the regularity of signatures (in case the referendum was requested by the voters) and of the question of the referendum. The court has the power to reject it outright. Many fully valid petitions with the necessary 500,000 signatures have never been accepted as referendums precisely for this reason. If the Court of Cassation judges the petition to be valid, the referendum question must then be evaluated by the Constitutional Court, which is called to judge its admissibility. Unlike the Court of Cassation, which considers the conformity of the petition to ordinary law, the reference for the Constitutional Court's judgment is the Constitution. If the Constitutional Court deems the referendum admissible, the President of the Republic has to set a date for the vote between April 15 and June 15. The final hurdle is that the result of the legislative referendum is only valid if at least a majority of all eligible voters go to the polling station and cast their ballot. If this quorum is not met, the referendum is invalid (which, in practice, means the law is not abolished).
Электрондық қолтаңбалар
2021 жылғы итальяндық бюджет заңы үкіметтік онлайн-платформа арқылы электрондық қолтаңбаларды жинауға рұқсат берді, ол итальяндық SPID онлайн-цифрлық идентификация жүйесі арқылы басқарылады. Платформа әлі онлайн режимде жұмыс істемей тұрса да, 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап азаматтар референдумдарға уақытша тәртіппен қол қою мүмкіндігіне ие болды. Жаңа тәртіп референдумдарға қол қою жылдамдығымен ерекшеленді, мысалы, марихуананы қылмыстан босату туралы референдум үш күн ішінде 330 000 қол қою жинады, бұл көбінесе цифрлық қолтаңбалардың арқасында мүмкін болды.
Саяси партияның пайдалануы
Италиядағы соңғы 40 жылда референдумдармен ең тығыз байланысы бар және оларды ең көп пайдаланған саяси партия – Марко Паннелла басқаратын Радикалдық партия. Олар ұсынған референдумдар саны бойынша рекордты иеленеді. Ұлттық сайлауларда халықтың дауысының шамамен 2,5% ғана жинағанына қарамастан, олар жылдар бойы ұсынған көптеген референдумдар Италияның саяси спектрінің барлық бөліктерін қолдауға немесе қарсылыққа біріктірді. Олар өздерінің мақсатына назар аудару үшін көшбасшыларының ұзақ аштық және/немесе су ішпеу акциялары сияқты конвенциялық емес әдістерді жиі қолданады. Олардың ең ірі саяси күресі 1970 және 1980 жылдардағы ажырасу және аборт құқығы үшін сәтті өткізген науқандары болды. Басқа топтар да өздерінің шағын саяси партияларының немесе көшбасшыларының беделін арттыру немесе олардың саяси бағдарламаларын жария ету үшін референдумдарды пайдаланды. 1998 жылы иммиграция заңын қабылдауға қарсы болған Солтүстік Лигадан бастап (конституциялық сот бұл заңды қабылдамасқа бұйырды), Антонио Ди Пьетро басқаратын «Италияның құндылықтары» партиясы 1998 жылы сайлау заңын өзгерту үшін қол жинағанға дейін, саяси спектрдің барлық партиялары референдумдарға қол жинады. Италиялық Радикалдық партия және оңшыл Ұлттық Альянс та Ди Пьетро партиясымен бір уақытта сайлау реформасына қатысты дәл осындай петицияға қол жинады, бұл әртүрлі саяси көзқарастағы партиялардың референдумға ұшырауы тиіс деп санайтын бірдей мәселелер бойынша келісе алатынын көрсетеді. Дегенмен, тіпті бір коалициядағы саяси партиялардың пікірлері референдумдарға қатысты әртүрлі болуы мүмкін. Мұның жарқын мысалы 1999 жылы болды, осы жылы Жанфранко Фини басқаратын оңшыл Ұлттық Альянс саяси партияларды мемлекеттік қаржыландыруды жою және сайлау заңын өзгерту үшін екі референдумға қол жинады, ал итальяндық Радикалдар мен Ди Пьетроның «Италияның құндылықтары» партиясы да сол уақытта қол жинады. Италияның барлық аймақтарында үлкен еңбек және партиялық қаражат жұмсағанына қарамастан, «Еркіндік үйі» коалициясындағы оның басты серіктесі, бұрынғы және жақын арада премьер-министр болатын Сильвио Берлускони саяси немесе қаржылық қолдау көрсетпеді. 2000 жылы референдумдарға дауыс беру кезінде Берлускони дауыс беруден бас тартты және «бұл көбінесе мәнсіз» екенін айтты, өйткені ол билікке оралғанда барлық реформаларды өзі жүзеге асырады. 2001 жылы «Еркіндік үйі» коалициясы билікке оралғанда Берлускони саяси партияларды қаржыландыруды жоймады және тіпті сайлау заңына пропорционалды өкілдікті қайта енгізді. Сынаушылар бұл жаңа шаралар, тіпті «Альянса Национал» партиясының парламенттік дауысымен бекітілген, Фини мен оның партиясы билікте қалу үшін толыққанды бетбұрыс жасап, кейбір негізгі саяси реформаларынан бас тартқанын көрсетті деп атап өтті. Бұл Финидің коалициядағы ықпалы көпшілік ойлағандай күшті емес екендігінің дәлелі ретінде де қарастырылды.
Талаптар
Конституциялық референдумды 500 000 сайлаушы, бес облыстық кеңес немесе парламент палатасының мүшелерінің бестен бірі талап ете алады. Егер Парламент конституциялық заңды (конституцияны өзгерту туралы заңды қоса алғанда) екінші дауыс беруде абсолютті көпшілікпен қабылдаса, бірақ екі палатаның әрқайсысында үштен екінің қажетті көпшілігіне қол жеткізбесе, референдум талап етіледі. Референдумды заң жобасы Ресми газетте жарияланғаннан бастап үш ай ішінде өткізу керек. 1946 жылғы 2 маусымда өткен референдумда итальяндықтардан Италияның болашақ үкімет нысаны туралы дауыс беру сұралды: монархияны сақтау немесе республика болу. Республиканы қолдау дауысы 54,3%-қа қарсы 45,7% деп тіркелді. 1989 жылы Еуропалық қауымдастықтарды Еуропалық одаққа айналдыру және Еуропалық парламентке Еуропалық Конституцияны жобалауға рұқсат беру мәселесі бойынша арнайы кеңес беру референдумы өткізілді. Бұл референдумды 1989 жылғы 3 сәуірде қабылданған Конституциялық заң № 2 арқасында өткізуге болады, онда осы референдумды өткізу туралы нақты көрсетілген.
Референдумдар тізімі
Жалпы алғанда, италиялықтар 72 ұлттық референдум бойынша шешім қабылдауға шақырылды: 67 халықтық референдум, 3 конституциялық референдум және жоғарыда сипатталған 2 мән-жай референдум. Олардың 25-ін мақұлдады, 18-ін қабылдамады, ал 28-і төмен қатысуға байланысты жарамсыз деп жарияланды.
Мемлекеттік институционалдық форма туралы референдум
1946 жылғы итальяндық институционалдық референдум Савой әулетінің монархиясын сақтап қалуды немесе республика құруды қарастырды. Республика жеңіске жетті.