Халықтық бастама: петиция арқылы заңға әсер ету мүмкіндігі. Тікелей және жанама бастама түрлері, референдумға қатысу шарттары. Қазақстандағы қолдаушыларға арналған ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халықтық петиция жүйелері
Popular voter petition systems
Халықтық бастама (сондай-ақ азаматтардың бастамасы) – тікелей демократияның бір түрі, онда белгілі бір талаптарға жауап беретін петиция ұсыныс бойынша заңдық процедураны қолдануға мәжбүрлей алады. Петицияның алдындағы талаптар елдері бойынша өзгеше, әдетте, тіркелген сайлаушылардың белгілі бір санының қолдары қажет болады. Тікелей бастама бойынша ұсыныс тікелей плебисцитке немесе референдумға, сондай-ақ халықтан бастау алған референдумға немесе азаматтардан бастау алған референдумға ұсынылады. Жанама бастама бойынша ұсынылатын шара алдымен заң шығарушы органға жіберіледі, және егер заң шығарушы орган ұсынылған заңды қабылдамаса, үкімет осы ұсынысты референдумға салуға міндетті болуы мүмкін. Ұсыныс федералдық деңгейдегі заң, заң, конституциялық түзету, уставқа түзету, жергілікті қаулы болуы мүмкін, сондай-ақ атқарушы немесе заң шығарушы органға мәселені күн тәртібіне қою арқылы қарауға міндеттейді. Ал халықтық референдум сайлаушыларға қолданыстағы заңнаманы ғана жоюға мүмкіндік береді.
A popular initiative (also citizens' initiative) is a form of direct democracy by which a petition meeting certain hurdles can force a legal procedure on a proposition. The hurdles the petition has to meet vary between countries, typically signatures by a certain number of registered voters. In direct initiative, the proposition is put directly to a plebiscite or referendum, also called a popular initiated referendum or citizen initiated referendum. In an indirect initiative, the proposed measure is first referred to the legislature, and then if the proposed law is rejected by the legislature, the government may be forced to put the proposition to a referendum. The proposition may be on federal level law, statute, constitutional amendment, charter amendment, local ordinance, obligate the executive or legislature to consider the subject by submitting it to the order of the day. In contrast, a popular referendum that allows voters only to repeal existing legislation.
Тікелей бастама
Тікелей бастама шараны тікелей дауыс беруге салу арқылы сайлаушылардың қабылдауына не қабылдамауына мүмкіндік береді. Бұл шара алдымен заң шығарушы органдарға қолдау үшін ұсынылмайды.
A direct initiative places an initiative measure directly on the ballot for voters to pass or reject. The measure is not submitted to the legislature for support first.
Жанама бастама
Тұрғындар ұсынған бастама заң шығарушы органға дауысқа салынады, егер дауыс беруге құқылы азаматтардан қажетті мөлшерде қол жиналса. Көптеген жағдайда, бұл бастама заң шығарушы орган өзгерістер енгізген жағдайда ғана халықтың кезекті дауысына ұсынылады.
An indirect initiative is voted on by a legislature after sufficient signatures are collected from the voting population. In most areas the measure is submitted to a subsequent popular vote only if amended by the legislature.
Күн тәртібінің белгіленуі
Күн тәртібін белгілеу туралы бастама – заң шығарушы органға қарау үшін петиция арқылы ұсынылатын шара. Заң шығарушы орган халықтың дауыс беруісіз бұл ұсынысты мақұлдауға немесе қабылдамауға құқылы. Бұл түрі бастама, заңмен міндетті тікелей немесе жанама бастамадан көбірек кездеседі.
An agenda setting initiative is a measure submitted by petition to a legislature for consideration. The legislature may choose to approve or reject the proposal without a public vote. This form or initiative is more common than a legally binding direct or indirect initiative.
Бразилия
Бразилияда халықтық заң жобасы Ұлттық конгресске жіберілуі үшін екі талап орындалуы керек: еліміздің тіркелген сайлаушыларының кемінде 1 пайызы және 27 федералды бірліктің кем дегенде бесеуінен (26 штат және федералды округ) дауыс беруге құқығы бар азаматтардың кемінде 0,3 пайызы қол қоюы тиіс. Егер екі талап та орындалса, Конгресс осы жобаны талқылауға және дауыс беруге міндетті.
In Brazil, a popular law initiative requires two conditions be met before it is sent to the National Congress: signatures from at least 1% of national registered voters and at least 0.3% of the people allowed to vote from each of at least five of the 27 federal unities (the 26 states plus the federal district). If both conditions are met, Congress is obliged to discuss and vote on holding the initiative.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та ұлттық деңгейде бастама процесі жоқ, бірақ бастама 24 штат пен Колумбия округінің штаттық үкімет деңгейінде, сондай-ақ жергілікті үкімет деңгейінде қолданылады. АҚШ Конституциясының I-бабының I-тармағы «осы жерде берілген барлық заң шығару өкілеттіктерін» АҚШ Конгресіне жүктейді. Ұлттық бастама рәсімін орнату Конституцияға түзету енгізуді талап етеді, ол V-бап бойынша Конгрестің екі палатасының үштен екісінен немесе штат заң шығарушы органдарының үштен екісінен ұсыныс жасауды, ал барлық штат заң шығарушы органдарының төрттен үш бөлігінен (немесе штаттардың төрттен үш бөлігіндегі конвенциялардан) бекітуді қажет етеді. Конституцияның өзі, VII-бапқа сәйкес, референдум арқылы емес, штаттық конвенциялар арқылы ратификацияланды. Ұлттық референдум институтын құру бойынша бірнеше ұсыныс жасалды. 1935 және 1940 жылдар аралығында Индиана штатының өкілі Луис Ладлоу Өкілдер палатасына бірнеше рет ұсынған Ладлоу түзетуі, соғыс жариялау үшін ұлттық референдумды міндетті ететін Конституцияға түзетуді ұсынды, бірақ басып кіру немесе шабуыл жағдайында емес. Түзету 1938 жылдың 10 қаңтарында босату петициясын жеңуге ең жақын келді, бірақ Палатада 209-қа қарсы 188 дауыспен жеңілді, оның қабылдануы үшін қажетті үштен екі дауыс жетпеді. Бастамаларды қабылдауға жасалған сәтсіз әрекеттер болды, бірақ ұсыныстар конституциялық түзетулер емес, заң жобалары болғандықтан, заң жобалары қабылданған жағдайда да ешқандай бастама заңды түрде дауысқа салынбауы мүмкін еді. Ұлттық дауыс беру бастамаларын енгізуге жасалған алғашқы әрекет 1907 жылы Оклахома штатының өкілі Элмер Фултон 44-ші бірлескен қаулыны ұсынған кезде болды; ұсыныс ешқашан дауысқа салынбады. 1977 жылы Әбурезк Хэтфилд Ұлттық сайлаушы бастамасы және Ягт қаулылары комитеттен шыға алмады. Сенатор Майк Грэвел осы күш-жігерге қатысты. АҚШ-тағы бастамалар мен референдумдардың қазіргі жүйесі Оңтүстік Дакота штатында пайда болды, ол 1898 жылы 23 816 дауысқа 16 483 дауыспен бастамалар мен референдумдарды қабылдады. Орегон оны қабылдаған екінші штат болды және 1902 жылы Орегон заң шығару жиналысы оны үлкен көпшілікпен қабылдады. Алғашқыда «Орегон жүйесі» деп белгілі болған, кейіннен көптеген басқа штаттарға тарады және Прогрессивті дәуірдің (1890-1920 жылдар) ерекше реформаларының біріне айналды. Қазіргі уақытта одақтағы барлық штаттар дерлік қандай да бір мемлекеттік мәселе немесе бастаманы пайдаланады. Бұл әдіспен қазіргі уақытта шешілетін мәселелердің бірі – марихуананы заңдастыру.
The United States has no initiative process at the national level, but the initiative is in use at the level of state government in 24 states and the District of Columbia, and is also in common use at the local government level. Article I, Section I of the United States Constitution vests "all legislative powers herein granted" to the Congress of the United States. Establishing a national initiative procedure would likely require an amendment to the Constitution, which would under Article V require two thirds of both houses of Congress or the application of two thirds of the state legislatures to propose, and three fourths of all state legislatures (or conventions in three fourths of the states) to ratify. The Constitution itself, pursuant to Article VII, was ratified by state conventions rather than by a referendum. Several proposals have been made to institute a national referendum. The Ludlow Amendment, introduced several times to the House of Representatives by Louis Ludlow of Indiana between 1935 and 1940, proposed an amendment to the Constitution that would require a national referendum to declare war except in the case of invasion or attack. The amendment came closest to overcoming a discharge petition on January 10, 1938, when it was defeated in the House by a vote of 209 to 188, short of the two thirds vote required for its passage. Unsuccessful attempts to get initiatives have nevertheless occurred, but since the proposals were bills, not constitutional amendments, no initiative could probably have lawfully been voted on notwithstanding the bills' passage. The first attempt to get national ballot initiatives occurred in 1907 when House Joint Resolution 44 was introduced by Rep. Elmer Fulton of Oklahoma; the proposal was never put to a vote. In 1977, both the Abourezk Hatfield National Voter Initiative and the Jagt Resolutions never got out of committee. Senator Mike Gravel was part of that effort. The modern system of initiatives and referendums in the United States originated in the state of South Dakota, which adopted initiatives and referendums in 1898 by a popular vote of 23,816 to 16,483. Oregon was the second state to adopt and did so in 1902, when the Oregon Legislative Assembly adopted it by an overwhelming majority. The "Oregon System", as it was at first known, subsequently spread to many other states, and became one of the signature reforms of the Progressive Era (1890s 1920s). Almost every state currently in the union utilizes some sort of State Question or Initiative. A contemporary issue that is commonly decided through this method is the legalization of marijuana.
Еуропалық Одақ
Еуропа Конституциясын (ЕК) құру туралы қабылданбаған келісімде шектеулі жанама бастамашылық құқығы қарастырылған (I 46 (4) бап). Еуропалық азаматтардың бастамасын (ЕАБ) енгізу ұсынысы бойынша, әртүрлі мүше мемлекеттерден алынған кемінде 1 000 000 азамат Еуропалық Одақтың (ЕО) атқарушы органы – Еуропалық Комиссияны Конституцияны іске асыру мақсатында Одақтың заң актісі қажет деп санайтын мәселелер бойынша кез келген ұсынысты қарастыруға шақыруға құқылы болар еді. Нақты механизмі туралы келісімге қол жеткізілмеді. Сыншылар бұл бастамашылық құқығының әлсіздігін атап өтті, себебі ол ешқандай дауыс беруге немесе референдумға әкеп соқпайды. Осыған ұқсас схема, сол атаумен – Еуропалық азаматтардың бастамасы (ЕАБ), қазір ратификацияланған Еуропалық Лиссабон шартында (2009 жылдың 1 желтоқсанында күшіне енді) ұсынылды, ол шектеулі жанама бастамашылық құқығын қамтамасыз етеді. Ол Еуропа Конституциясында баяндалғандармен өте ұқсас ережелерді сақтайды, онда 1 000 000 еуропалық азаматтың қол қоюы қажет. Осылайша, бұл азаматтар 1957 жылы Еуропалық қауымдастықтар құрылғаннан бері Кеңеске бар болғандай, Комиссиядан заңнамалық ұсыныс беруді сұрауға бірдей құқыққа ие болар еді. Дегенмен, бұл үшін қол қоюлардың "көптеген" мүше мемлекеттерден келуі қажет. Бұл "көптеген" саны мүше мемлекеттердің шамамен бір төрт бөлігін құрауы керек, сондай-ақ осы мүше мемлекеттердің азаматтарының кемінде 1/500-і бастаманы қолдауы тиіс. Еуропалық Одақтағы тілдердің алуан түрлілігі адамдар үшін бұл процеске қатысуды қиындатады. Сондай-ақ, шартта бастамашылық құқығын петиция құқығымен шатастыруға болмайтыны нақты айтылған, себебі петиция Парламентке, ал азаматтардың бастамасы Комиссияға бағытталған; петиция – еуропалық заңның бұзылуы деп саналатын мәселелерге қатысты шағымдану тәсілі болса, бастама – жаңа заңнама бойынша бастамашылық ұсыныс. 2013 жылы Еуропалық азаматтардың ашық бастамаларының тақырыптары, мысалы, "Су және санитарияны адам құқығы ретінде" (суды жекешелендіруге қарсы), "30 км/сағ – көшелерді тұруға жарамды ету!" (қалалардағы қозғалысты баяулату), "Безусловный базовый доход" (ББД – эмансипациялық әлеуметтік жағдайларға қарай жол табу) немесе "Еуропадағы экоцидті тоқтату" (Жерге құқық беру) болды. ЕАБ толыққанды бастамаға айналады ма, әлде қазіргі петиция сипатында қала береді ме – ол әлі белгісіз.
The rejected Treaty establishing a Constitution for Europe (TCE) included a limited indirect initiative right (Article I 46(4)). The proposal of introducing the European Citizens' Initiative (ECI) was that 1,000,000 citizens, from minimal numbers of different member states, could invite the executive body of the European Union (EU), the European Commission, to consider any proposal "on matters where citizens consider that a legal act of the Union is required for the purpose of implementing the Constitution." The precise mechanism had not been agreed upon. Critics underlined the weakness of this right of initiative, which did not ultimately entail any vote or referendum. A similar scheme under the same name, European Citizens' Initiative (ECI), has been put forward in the now ratified European Lisbon Treaty (which entered into force on 1 December 2009), enabling a limited indirect initiative right. It follows very similar rules to the ones outlined in the European Constitution, requiring the signatures of 1,000 000 European Nationals. These citizens would thereby obtain the same right to request the Commission to submit a legislative proposal as the Council has had since the establishment of the European Communities in 1957. This, however, does require that the signatures come from a "significant number" of Member States. It is suggested that this significant number will need to be around a quarter of member states, with at least 1/500 of the citizens in those member states supporting the initiative. With the variety of languages within the European Union, this creates a significant hurdle for people to navigate. The treaty also makes it clear that right of initiative should not be confused with the right to petition, particularly since a petition is directed to Parliament while a citizens' initiative is directed to the Commission; whereas a petition is a method of remonstrance, usually focussing on perceived infringements of European Law, an initiative is a grassroots proposal for new legislation. In 2013 the subjects of ongoing open initiatives of the European Citizens' Initiative are e. g. about "water and sanitation as a human right" (against Water privatization), "30 km/h making the streets liveable!" (Traffic calming in towns), "Unconditional Basic Income" (UBI Exploring a pathway towards emancipatory welfare conditions), or to "End Ecocide in Europe" (to give the Earth Rights). It remains to be seen if the ECI evolves into a full initiative or remains in its present state of a de facto petition.
Финляндия
2012 жылдың 1 наурызынан бастап, сайлау құқығы бар фин азаматтары Финляндия Парламентіне азаматтардың бастамасын (фин: kansalaisaloite, швед: medborgarinitiativ) жіберуге конституциялық құқық алды. Бастаманы кем дегенде бес азамат бастауы керек, және ол жаңа заң туралы тікелей ұсыныстан немесе тиісті мемлекеттік ведомствоның жаңа заң жобасын әзірлеуді бастау туралы ұсыныстан, сондай-ақ мұның себептерін көрсетуден тұруы тиіс. Бір бастамада бір ғана заңнамалық мәселеге қатысты ұсыныстар болуы мүмкін. Ұсынылған бастамалар Финляндия Әділет министрлігінің веб-сайтында жарияланады, онда оларға электрондық түрде қол қоюға болады; қолдар қағаз түрінде де жиналады. Егер бастама алты ай ішінде 50 000 азаматтың қолдауын жинаса, ол Финляндия Парламентінің қарауына жіберіледі, әйтпесе күшін жояды. Парламент азаматтардың бастамаларын қалыпты парламенттік тәртіппен қарастырады, яғни олар комитеттерде талқыланады және қарастырылады, сондай-ақ түзетулер енгізілуі мүмкін; Парламент оларды өзгеріссіз қабылдауға немесе қабылдамауға міндетті емес. 50 000 қол жинаған алғашқы бастама "kansalaisaloite" мүмкін болғаннан кейін бірнеше ай өткен соң іске асырылды. Бұл бастама Финляндиядағы тері өнеркәсібін тоқтатуды талап етті, бірақ Парламентте қабылданбады. Парламент қабылдаған алғашқы бастама – Финляндияда "Тең Неке Заңы" деп белгілі азаматтардың бастамасы, ол #Tahdon2013 (#IDo2013) кампаниялық ұранымен де танымал. Бұл бастама Парламенттің 2011-2015 жылдардағы сессиясында қабылданды, бірақ саяси пікірталас, шешім қабылдау және жаңа заң жобасын әзірлеу келесі парламенттік сессияға дейін жалғасты. Жаңа заң 2017 жылдың 1 наурызында күшіне енді. Бүгінгі күнгі жағдай бойынша, 24 азаматтардың бастамасы 50 000 қол жинады, олардың 20-сы Парламентте қабылданды немесе қабылданбады, ал тек екеуі ғана қабылданды: жоғарыда аталған "Тең Неке Заңы" және 2015/16 жылдардағы "Аналық Заңы".
Since 1 March 2012, Finnish citizens with suffrage have had the constitutional right to send a citizens' initiative (Finnish: kansalaisaloite, Swedish: medborgarinitiativ) to the Parliament of Finland. An initiative must begin with at least five citizens as sponsors, and it must consist either of a direct proposal for a new law or of a motion to initiate the drafting of a new law by the relevant government department, as well as present reasons for doing so. A single initiative may not contain proposals on more than one specific legislative issue. Proposed initiatives are published on a website maintained by the Finnish Ministry of Justice, where they may be electronically signed; signatures are also collected on paper. If an initiative is able to attract the signatures of a total of 50,000 citizens within six months, it is forwarded to the Finnish Parliament for consideration; otherwise, it will lapse. The Parliament treats citizens' initiatives according to normal parliamentary procedure, that is, they are debated and considered in committees and they may also be amended or altered; the Parliament is not restricted to passing or rejecting them as they are. The first initiative to pass the 50,000 mark did so already a few months after the "kansalaisaloite" first became possible. The initiative demanded the ending of fur industry in Finland, but failed to pass in Parliament. The first initiative to be accepted by the Parliament was the citizens' initiative known in Finland as "Equal Marriages Law", which is also known by its campaign slogan, #Tahdon2013 (#IDo2013). This initiative was accepted by the Parliament during the 2011 2015 parliamentary session, though political debate, decision making and drafting of the new law continued on to the next parliamentary session. The new law took effect on 1 March 2017. To date, a total of 24 citizens' initiatives have reached the 50,000 mark, with 20 of them having been either rejected or accepted in Parliament so far, only two have been accepted: the aforementioned "Equal Marriages Law" and the "Motherhood Law" from 2015/16.
Франция
Жергілікті бастамашылықтың шектеулі, жанама түрі Франция Конституциясына (72-1-бап, référendum d'initiative locale) 2003 жылғы 28 наурызда орталықсыздандыру реформаларының аясында қосылды. Дегенмен, "жергілікті референдум бастамалары" азаматтарға беретін жалғыз құқық – жергілікті мәслихаттың күн тәртібіне ұсыныстар қосу мүмкіндігі ғана. Азаматтар ұсынған мәселелерді халыққа дауысқа салу (референдум) туралы шешімді жергілікті мәслихат қабылдайды. Азаматтық бастамалық референдумды "сары жилеттер" қозғалысы көтерді. Азаматтар "Référendum d'Initiative Partagée" арқылы заң жобасын парламентке ұсына алады; егер олар 185 депутаттың қолдауына және дауыс беруге құқылы халықтың кемінде 10% қол қоюына қол жеткізсе, референдум өткізуді талап ете алады.
A limited, indirect form of local initiative was added to the French Constitution (article 72 1, référendum d'initiative locale) on 28 March 2003 as part of decentralization reforms. However, the only power these "local referendum initiatives" confer on citizens is the ability to add propositions to their local assembly's meeting agenda. The decision as to whether to submit citizen propositions to a popular vote (referendum) rests with the local assembly. A citizens' initiative referendum was proposed by the yellow vests movement. Citizens are able to submit a law project to the parliament through the "Référendum d'Initiative Partagée"; they can ask for a referendum if they meet the 185 deputies requirement and the signatures of at least 10% of the voting population.
Германия
Барлық неміс мемлекеттері бастамашылық құқығына ие. Дегенмен, Германияда федералдық деңгейде конституциялық азаматтар бастамасы қарастырылмаған.
All German states have the right to initiative. However, there is no constitutional citizens' initiative in Germany at a federal level.
Ирландия
1937 жылы қабылданған Ирландия Конституциясында бастамаларға қатысты ережелер ешқашан болған емес. Комитет оларды міндетті түрде қарастыруға тиіс, бірақ қабылдауы шарт емес. 2013 жылдың мамыр-маусым айларында Конституциялық конвенция сайлау реформасын қарастырғанда, мүшелер жалпы "азаматтардың бастамаларын" қабылдау үшін 83:16 дауыспен, заңнамаға қатысты бастамаларды қабылдау үшін 80:19 дауыспен, ал конституциялық түзетулерге қатысты бастамаларды қабылдау үшін 78:17 дауыспен шешім қабылдады. Мұндай тәжірибеге жасалған жалғыз әрекет 1927 жылы ірі оппозициялық партия "Фианна Файл" тарапынан жасалды, олар адалдық ант беруді жоюға тырысты. 1928 жылдың мамырына қарай "Фианна Файл" 96 000 қол жинап, петицияны Дэйлге (төменгі палатаға) ұсынуға әрекеттенді. Ұсыныс, көрінеу, Дэйлдің регламенттік комитетіне мұндай петицияларды қарау тәртібін анықтау үшін кейінге шегерілді. Алайда комитет отырыс өткізер алдында, "Куманн на нГаедхел" үкіметі Конституцияның 48-бабын жоятын түзетуді жеделдетіп қабылдады.
The Constitution of Ireland, since its 1937 enactment, has never made provision for initiatives. the committee must formally consider them but need not accept them. In May–June 2013, when the Constitutional Convention considered Dáil electoral reform, members voted 83:16 in favour of allowing "citizens' initiatives" in general, 80:19 to allow them specifically for legislation, and 78:17 to allow them for constitutional amendments. The only attempt to invoke this was organised in 1927 by Fianna Fáil, the largest opposition party, which sought to abolish the Oath of Allegiance. By May 1928 Fianna Fáil claimed 96,000 signatures and attempted to have the petition laid before the Dáil (lower house). The motion was deferred, ostensibly to allow the Dáil procedure committee to define the method of dealing with such petitions. Before the committee could meet, the Cumann na nGaedheal government rushed through an amendment deleting Article 48 of the Constitution.
Польша
Азаматтардың заң шығару бастамалары Польшада конституциялық құқық болып табылады, ол 1997 жылғы Польша Конституциясының 118-бабы 2-тармағында белгіленген. Аталған тармақ дауыс беру құқығы бар кемінде 100 000 азаматтан тұратын кез келген топқа Сеймге – Польша парламентінің төменгі палатасына – заң шығару бастамасын ұсыну құқығын береді. Бұл процедураның егжей-тегжейлі тәртібі 1999 жылғы 24 маусымдағы заңмен анықталған.
Citizens' legislative initiatives are a constitutional right in Poland, defined in Article 118, paragraph 2, of the 1997 Polish Constitution. The paragraph gives legislative initiative to any group of at least 100,000 citizens with voting rights to the Sejm, the lower house of Polish parliament. The detailed procedure is defined in a law dated 24 June 1999.
Румыния
Румыния Конституциясының 74-бабына сәйкес, сайлау құқығы бар кем дегенде 100 000 румыниялық азаматтардан тұратын топтар, барлық облыстардың кем дегенде төртен бірінде тұратын және әр облыста кемінде 5 000 қол жинаған жағдайда, азаматтық бастама ұсынуға құқылы, оны заң шығару органы қарауы тиіс (Бұл құқыққа салық немесе халықаралық мәселелерге қатысты бастамалар кірмейді). Егер бастама Конституцияны өзгертуге қатысты болса, Конституцияның 150-бабында осындай топқа кем дегенде 500 000 сайлау құқығы бар румыниялық азамат кіруі керек, олар барлық облыстардың кем дегенде жартысында тұруы тиіс, әрі әр облыста кемінде 20 000 адам болуы керек делінген. Конституцияның 151-бабында оған енгізілетін барлық өзгерістер ұлттық референдум арқылы да мақұлдануы тиіс екені айтылған.
According to Article 74 of the Romanian Constitution, groups of at least 100,000 Romanian Citizens with suffrage that reside in at least one quarter of all the counties and with a minimum 5,000 signatures per county have the right to send a Citizens' Initiative which must be considered by the legislative body (Initiatives that address fiscal or international matters are not covered by this right). If the initiative concerns changing the Constitution, Article 150 of the Constitution states that the group must include at least 500,000 Romanian Citizens with suffrage who reside in at least half of all the counties, with a minimum of 20,000 per county. Article 151 of the Constitution also states that any amendments brought to it, must be also approved by means of a National Referendum.
Швейцария
Федералды халықтық бастама 1891 жылы Швейцария Федералды Конституциясына енгізілді, бұл белгілі бір азаматтар санына (қазіргі уақытта 18 ай ішінде 100 000 қол қою) конституциялық бапқа түзету ұсынуға немесе тіпті конституцияға жаңа бап енгізуге мүмкіндік берді. Швейцарияда бастама құқығы кантондық және коммуналдық деңгейде де қолданылады (барлық кантондар, барлық коммуналар, тікелей демократиялық азаматтардың қатысуы осы деңгейлерде басталады); көптеген кантондар конституциялық емес заңдарды қабылдауға бастама жасауға рұқсат береді, бірақ федералды жүйеде мұндай мүмкіндік жоқ. Егер қажетті қолдау көрсетілсе, бастама екі-үш жылдан кейін халыққа референдумға ұсынылады; бұл кешігу конституцияға қысқа мерзімді саяси көңіл-күйдің енуіне жол бермейді. Парламент және үкімет ұсынылып отырған түзетуді қолдауға немесе қарсы дауыс беруге қатысты ресми пікірлерін жариялайды. Парламент дауысқа қойылатын балама түзету ұсынысын қабылдауы мүмкін; мұндай жағдайда сайлаушылар екі рет дауыс береді: біріншісі – түзету қажеттігіне, екіншісі – қай түзетуді қабылдауға, бастамадан ұсынылған немесе парламентте енгізілгенін, егер көпшілік түзетуді қабылдаса. Швейцарияда ұлттық деңгейде конституцияға енгізілген өзгеріс, ұлттық дауыс беруде де, кантондық дауыс беруде де көпшілік дауыспен қабылдалуы тиіс. 1891 жылдан бері ұсынылған ұлттық бастамалардың басым көпшілігі сайлаушылардың қолдауын алмады. Алайда, бұл бастамалар үкіметті саяси аренадан тыс қалған мәселелерге назар аударуға мәжбүрлейтін тиімді құрал болып табылады, бұл үкімет пен азаматтар арасындағы қашықтықты қысқартады.
The federal popular initiative was included in the Swiss Federal Constitution in 1891, permitting a certain number of citizens (currently 100,000 signatures within 18 months) to make a request to amend a constitutional article, or even to introduce a new article into the constitution. The right of initiative is also used at the cantonal and communal level in Switzerland (all cantons, all communes where the direct democratic citizens' participation originates); many cantons allow initiatives to enact regular non constitutional law, but the federal system does not. If the necessary number of supporters is reached, the initiative will be put to a plebiscite about two or three years later; the delay helps prevent short term political moods from getting into the constitution. The parliament and government will both issue their official opinions on whether they recommend voting for or against the proposed amendment, and these opinions will be published. The parliament may also pass an alternative amendment suggestion which will also be included on the ballot; in this case, the voters cast two votes, one for whether or not they want an amendment, and one for which one they want, the original one from the initiative or the one introduced in parliament, in case a majority decides for amending. A citizen proposed change to the constitution in Switzerland at the national level needs to achieve both a majority of the national popular vote and a majority of the canton wide vote to pass. The vast majority of national initiatives introduced since 1891, when the system started, have failed to receive voter support. But the initiatives have proven to be a useful tool to force the government to concentrate on subjects that will otherwise remain hidden from the politic, lowering the distance between the government and the citizens.
Ұлыбритания
Мұндай бастамадан тікелей кейін референдум өткізуге міндеттеме жоқ болса да, Ұлыбритания үкіметі азаматтардың онлайн петиция құруға мүмкіндік беретін жүйеге ие, оларды комитет қарап шығады. 10 000 қол қойылған кез келген петицияға үкімет жауап береді, ал 100 000 қол қойылған петициялар үкіметті осы мәселе бойынша пікірсайыс ұйымдастыруды қарастыруға итермелейді (кейбір ерекшеліктер бар, мысалы, осыған ұқсас мәселе жақында талқыланған болса немесе осы мәселе бойынша пікірсайыс жоспарланған болса). Петиция бастауға немесе қол қоюға тек Ұлыбритания азаматтары мен Ұлыбританияда тұратын адамдар ғана құқылы. Петициялар арнайы веб-сайт арқылы басталады, онда петициялар қашан талқыланады және қашан талқыланбайды деген нұсқаулар да келтірілген. Кейде 100 000-нан аз қол қойған петициялар да талқылауға алынуы мүмкін. Осы жүйе арқылы парламентте талқыланған мәселелердің мысалдары – Brexit-ке қатысты түрлі мәселелер және АҚШ президенті Дональд Трамптың Ұлыбританияға жасауы тиіс мемлекеттік сапарын тоқтату туралы петиция.
While there is no mandate for a referendum following directly from such an initiative, the UK government has a system whereby citizens can set up online petitions, which are considered by a committee. Any petition which reaches 10,000 signatures triggers a response from the government and those which reach 100,000 signatures will almost always require the government to consider holding a debate (with some exceptions, such as whether a similar issue has been debated recently, or a debate for that issue is scheduled) on the matter in the House of Commons. Only British Citizens or individuals resident in the UK are allowed to start a petition or be a signatory. Petitions can be initiated via a specialist website, which also contains guidance on when petitions will, and will not, be debated. On occasion, some petitions which are signed by fewer than 100,000 people are still debated. Examples of issues which have been debated in parliament via this system are various issues surrounding Brexit and a petition calling for United States President Donald Trump's state visit to UK to be cancelled.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияда халықтың бастамасымен ұйымдастырылған дауыс беру азаматтардың бастамасымен өткізілетін референдум деп аталады. Бұл – кез келген мәселе бойынша міндетті емес референдумдар, онда қолдаушылар 12 ай ішінде барлық тіркелген сайлаушылардың он пайызы қол қойған петицияны Парламентке ұсынады.
In New Zealand a vote initiated by the public is called a citizen initiated referendum. These are non binding referendums on any issue in which proponents have submitted a petition to Parliament signed by ten percent of all registered electors within 12 months.