Кіріспе

2003 жылы Канаданың Британдық Колумбиясында құрылған тәуелсіз кеңесші орган, Онтариодан ұқсас топ.

Британдық Колумбияның үкіметі Канаданың сайлау реформасы жөніндегі Азаматтар ассамблеясын провинциялық сайлау жүйесіндегі өзгерістерді зерттеу үшін құрды. 2004 жылдың 25 қазанында азаматтар ассамблеясы провинцияның қолданыстағы «Бірінші өткен пошта» (FPTP) жүйесін BC STV, яғни бір ауыстырылатын дауыс (STV) жүйесімен алмастыруды ұсынды. Бұл ұсыныс 2005 жылы өткен референдумда сайлаушыларға ұсынылды. Провинциялық үкімет референдумның өтуі үшін сайлаушылардың 60 пайызының басым көпшілігімен және 79 округтің 60 пайызында қарапайым көпшілікпен қолдау тануды талап етті. Бұл талаптардың екіншісі оңай орындалды, 79 сайлау округінің 77-сінде реформаны қолдады, бірақ жалпы дауыс беру 60 пайыздық шектің төмен болды – 57,69 пайыз қолдау көрсетті. 2009 жылы STV жүйесін қабылдау туралы өткізілген екінші референдум да сәтсіз аяқталды, ол 8 сайлау округінде және жалпы дауыс берудің 39,09 пайызында қолдау тапты. Ассамблея Канадада (оның ішінде Онтариода), Ирландияда және Австралияда басқа да тәжірибелерді шабыттандырғаны үшін мақталады.

Тарих

2001 жылғы провинциялық сайлау кезінде Либералдық партия провинциялық сайлау жүйесіне өзгерістер енгізуді қарастыру үшін азаматтар жиналысын құруға уәде берді (Жаңа Зеландиядағыдай Корольдік комиссия құрудың орнына). Азаматтар жиналысының ұсынысы халыққа референдумға салынар еді. 2002 жылдың желтоқсан айында Гордон Гибсон провинцияның 79 сайлау округінен кездейсоқ түрде таңдалған, әр округтен екі азаматтан тұратын жиналысты ұсынатын есебін ұсынды. 2003 жылдың мамыр айында заң шығарушы орган бұл тұжырымдаманы және оның көптеген егжей-тегжейін бірауыздан қабылдады.

Жиналыс тәртібі

2004 жылдың қаңтар мен мамыр аралығында ассамблея 12 апталық «оқу кезеңін» өткізді, онда сарапшылардың баяндамалары, топтық талқылаулар және бастапқы материалдарға қол жеткізу мүмкіндігі болды. Жұмысқа әлемде қолданылатын сайлау жүйелерін және олардың саяси процеске тигізетін әртүрлі әсерлерін қарастыру кірді. Бұдан кейін мамыр мен маусым айларында қоғамдық тыңдаулар өтті. Ассамблея мүшелері 50-ден астам қоғамдық тыңдау өткізді және барлығы 1603 жазбаша ұсыныс алды. 2004 жылдың қыркүйек және қазан айларында мүшелер қай сайлау жүйесін ұсыну керектігін талқылады, ең маңызды деп саналған үш құндылыққа басымдық берді: өкілдіктің әділдігі, жергілікті өкілдік және сайлаушының таңдауы. Қарастырылған баламалардың арасында аралас пропорционалдық жүйе (MMP) және бір ауыстырылатын дауыс жүйесі (STV) болды. 2004 жылдың 23-24 қазанында ассамблея үш жеке дауыс беру арқылы әртүрлі нұсқалар бойынша дауыс берді. Бірінші дауыс беруде мүшелерге MMP немесе STV-ге деген қалауларын білдіру сұралды. Бұл дауыс беру STV-ге күшті, бірақ бірауыздан емес басымдық берді: STV үшін 123 дауыс, MMP үшін 31 дауыс. Содан кейін мүшелер FPTP-ны сақтау немесе STV-ге көшу туралы дауыс берді. STV-ге деген қалау күшті болды: STV үшін 142 дауыс, FPTP-ны сақтау үшін 11 дауыс. Ақырында, ассамблея 2005 жылдың 17 мамырында өткен референдумда STV-ге қолдау көрсету туралы ұсыныс беру туралы дауыс берді, ол 146 дауыспен 7 қарсы дауыспен қабылданды. 10 желтоқсанда ассамблеяның «Әрбір дауысты санауға: Британдық Колумбиядағы сайлау реформасы» атты соңғы есебі BC заң шығарушы органына ассамблея тарапынан ұсынылды. Ол сайлау жүйесін BC STV деп аталатын STV-нің жергілікті нұсқасына өзгертуді ұсынды. 2005 жылдың ақпан айында Сайлау реформасы жөніндегі азаматтар жиналысының арнайы комитеті ассамблеяның жұмысы туралы жеке есеп ұсынды.

Талдау

Майкл Пал егер 60 проценттен төмен шегі белгіленгенде, бұл шараның қабылдануы мүмкін екенін айтты. Джеймс Фишкин бұл процеске жұртшылықтың қатысуы болмағандықтан және оны көпшілік түсінбегендіктен, ұсынымдардың тиісті салмағы болмағанын мәлімдеді. Нәтижесінде құрылған ассамблеяда географиялық принцип бойынша іріктеуге байланысты өкілдік бұрмаланған, ал өздігінен іріктелу процесінің нәтижесінде сайлауға қатыспағандар көп болды және орта жастағы, білімді қатысушылар басымдық құрды. Андре Блейн, Кеннет Карти және Патрик Фурнье атап көрсеткендей, ассамблея мүшелері Британдық Колумбияның қазіргі сайлау жүйесіне қанағаттанбаған көрінді, ал халық арасында жүргізілген сауалнамалар оған қанағатты екенін көрсетті. Лэнг ассамблеядағы екі ортақ белгіні атады: саяси процеске, әсіресе білім алуға деген қызығушылық және процесс басталғаннан кейін оған адал болу. Ол былай деп жазды: "Бұл ассамблеяның өте жақсы жұмыс атмосферасына үлкен үлес қосып, оның қалыптасуына себеп болған болуы мүмкін".