Кіріспе
Ежелгі Мысыр патшайымы Ахмосе Нефертари (Ежелгі Мысыр: Jꜥḥ ms Nfr trj) – Ежелгі Мысырдың 18-ші династиясының алғашқы Ұлы патша әйелі. Ол Секененре Тао мен Аххотеп I-нің қызы, Ахмосе I-нің қарындасы және әйелі болды. Оның ұлы Аменхотеп I фараон атанды, ал ол оның жас кезінде регенттік қызметін атқарған болуы мүмкін. Ахмосе Нефертари өлімінен кейін қасиетті саналды.
Ahmose Nefertari (Ancient Egyptian: Jꜥḥ ms Nfr trj) was the first Great Royal Wife of the 18th Dynasty of Ancient Egypt. She was a daughter of Seqenenre Tao and Ahhotep I, and royal sister and wife to Ahmose I. Her son Amenhotep I became pharaoh and she may have served as his regent when he was young. Ahmose Nefertari was deified after her death.
Отбасы
Ахмоза Нефертари Секененре Тао мен Аххотеп I-нің қызы және Сенахтенре мен Тетишери патшайымның немересі болды. Ахмоза Нефертари Фивада, Сенахтенре Ахмоз билік құрған шақтарда дүниеге келгені мүмкін. Ахмоза Нефертаридің көптеген туыстары мен жарты туыстары болды, оның ішінде болашақ күйеуі Ахмоза, патша ұлы Ахмоза Сапаир және көптеген әпкелері: Ахмоза Хенутемипет, Ахмоза Тумериси, Ахмоза Небетта, Ахмоза Меритамон, Ахмоза Хенуттамеху, Ахмоза және Ахмоза Ситкамоза. Патшайымды «Тіріліктің қадірлі құдайы» деп құрметтеген, және ол египет тарихындағы ең құрметті әйел болған деуге болады. Ежелгі Нубияның билеуші отбасыларында матриархалдық бейімділіктер күшті болған деседі, бұл 17-ші династияның жағдайында даусыз деп есептеледі. Осы кезеңдегі басқа патшайымдармен бірге, Ахмоза Нефертаридың билігі мен әулетінің аналық қасиеттері Нубиядан шыққан деген пікір бар. Кейінгі дәуірдегі жазбалар, оның осы лауазымда ғибадатханалардың барлық мүліктеріне, иеліктерді басқаруға, шеберханаларға, қазыналарға және барлық қатысты әкімшілік қызметкерлерге жауапты болғанын көрсетеді. Аменхотеп I жас кезінде билікке келді. Анасы ретінде Ахмоза Нефертари оның ересек болуына дейін регенттік қызметін атқарған болуы мүмкін. Оның ұлы үшін регенттік қызметін атқарғандықтан, кейбіреулер ол Патшалар аңғарының негізін қалаған деп болжайды. Ахмоза Нефертари I Тутмос билігінің алғашқы жылдарында тірі болған. Ол Нубияда Куш вице-патшасы Ахмоз Туроның жанында, жаңадан таққа отырған патша мен патшайым Ахмоздың жанында бейнеленген. KV20-де табылған ваза сынығында I Тутмос пен Ахмоза Нефертари патшаларының қос карточкасы жазылған, ал жазуда патшайымның тірі екендігі көрсетілген. Карнақтағы Ахмоза Нефертари патшайымының үлкен мүсіні, оның өмірінде оған жасалған соңғы мүсіндердің бірі болуы мүмкін. Ол, мүмкін, Дра Абу эль-Нагада жерленген және онда оның зияратханасы болған. Ахмоза Нефертари қайтыс болғаннан кейін, ол қадірленді және «Аспанның иесі» мен «Батыстың ханым» атанды.
Анам
Ахмос Нефертаридің мумиясы Жаңа патшалықтың соңында оның қабірінен алынып, DB320 нөміріндегі патшалық сақтау орнына көшірілді деп есептеледі. Ешқандай анықтама белгілері жоқ оның денесі 19 ғасырда табылған және 1885 жылы Эмиль Брюгш оны ашқан. Қофын ішінде екі мумия табылды, олардың біреуі екіншісіне қарағанда көбірек оралған. Мұражай қызметкерлері бірінші мумияны патшайым Ахмос Нефертари деп санайды, ал екіншісі ылғалды бөлмеде сақталды, бұл мумияның шіруіне әкеп соқты, нәтижесінде ол мұражай саябағына жерленді. Кейін Масперо бақта жерленген мумияның Ахмос Нефертариға тиесілі екенін болжады. Қабірге кімнің ие болғаны туралы мәселе даулы. Ахмос Нефертари 70 жасында қайтыс болды. Оның әжесі Тетишери сияқты, оның шашы да жұқарып, оны жасыру үшін жалған шаш өріліп қосылған. Оның денесі ежелгі заманда зақымданған және оң қолы жоқ еді. Бірнеше авторлар рентген суреттерінде көрініп тұрған Ахмос Нефертаридің алдыңғы тістерінің ерекше көзге түсетін екенін атап өтті, сондай-ақ бұл ауыр жоғарғы жақ немесе тіс альвеолалық прогнатизм ретінде сипатталды. Осы авторлар Ахмос Нефертаридің әжесі Тетишериде де осы белгінің бар екенін көрсетіп, оның генетикалық тұрғыдан анықталатынын және мұраға берілетінін айтады. Харрис пен Венте тіс альвеолалық прогнатизмінің бұл кездегі ежелгі және қазіргі нубиялықтардың арасында кең таралған белгі екенін қосты. Ахмос Нефертари анасы Аххотеп I-нің таза тегімен бөліседі делінеді. 2021 жылдың сәуір айында Ахмос Нефертаридің мумиясы 3 басқа патшайым мен 18 патшаның мумияларымен бірге «Перғауынның алтын шеруі» деп аталған шара аясында Мысыр өркениетінің ұлттық мұражайына көшірілді.
Иконография
Теба аймағында – және әсіресе Дейр-эль-Медина ауылында – Ахмос Нефертари кем дегенде 50 жеке қабірде және Тютмос III билігінен бастап 20-шы династияның соңына дейін мерзімделген көптеген заттарда есімдері айтылады немесе бейнеленген. Тетеки қабірінде (TT15) патшайым екі құрметті газельдің орнына екі урейлі маңдай безендірісін киген күйі бейнеленген. Мишель Гиттон Норман де Гарис Дэвистің Ахмос Нефертариның ашық түске қарағанда төрт есе жиі қара түсті (қара) бейнеленгенін бағалауын мойындайды. Ол өзінің зерттеуі бойынша көрсеткіштің әлдеқайда төмен екенін айтады, бірақ ол жалпы санды бере алмады, себебі ол түстерді өзі тексеруге мүмкіндік таппады. Ол сондай-ақ, оның қызыл, алтын, қою көк немесе қою қызыл түстегі терімен бейнеленген басқа да жағдайларын атап өтті. Бұл түс құнарлылықты, жаңа өмірді, қайта тууды және өмірді бейнелейді, әдетте су мен аспанды бейнелеу үшін қолданылады. 1981 жылы Гиттон Ахмос Нефертаридің қара түсіне қатысты мәселені "египтологиялық зерттеулердегі үлкен олқылық, бұл шамамен немесе шындыққа сай емес нәрселерге жол береді" деп атады. Ахмос Нефертари мен оның ұлының Дейр-эль-Мединаның қамқоршылары ретінде қасиетті деңгейге көтерілуін, сондай-ақ оның «Аспанның иесі», «Батыстың ханымы» және қайта тірілудің құдайы ретінде құлшылық етуін атап өткен Джойс Тайлдсли 2006 жылы бұл жағдайда ол көбінесе қара терімен бейнеленгенін көрсетті, бұл «өніп кетудің орнына құнарлылық пен қайта тууды» білдіреді. 2011 жылы Грейсила Гестосо Сингер оның қара немесе көк түсті терісінің «Мысырдың анасы ретіндегі оның мәртебесіне сілтеме» және қайта тірілу құдайы ретіндегі оның рөлін көрсетеді, себебі қара түс – өлімнің, жер астының, қайта туудың және құнарлылықтың түсі, сондай-ақ Мысырдың құнарлы жері. 2004 жылы Айдан Додсон мен Дян Хилтон патшайымның кейінірек бейнеленген суретінде «тіріліктің құдайының қара терісін» Тиба некрополінің қамқоршы құдайы рөлімен байланыстырып мойындады. 2014 жылы Маргарет Бунсон «Ахмос Нефертаридің көк-қара түстердегі қасиетті деңгейге көтерілу бейнелері оның мәртебесі мен құлшылығын көрсетеді» деп жазды. Қазіргі уақытта Лувр мұражайында сақталатын Ахмос Нефертаридің ағаш мүсінінде оның терісі қызыл түске боялған, бұл түс өмірді немесе жоғары мәртебелілікті бейнелейді. Ахмос Нефертари, XVIII династияның «құдайлық ата-анасы» болды. Ол оны «ұзын және жұқа, бүркіт мұрынды, және ешқандай прогнатизм жоқ типті» деп сипаттады. Ол сондай-ақ «қара түстің символдық болуы мүмкін деген пікір айтылды» деп мәлімдеді. 1925 жылы Норман де Гарис Дэвис патшайымның бейнеленген терісінің реңінің әрқашан көмір қара емес, сонымен қатар «қызылға қара бояу жағу арқылы қол жеткізілген қызғылт қара» екенін байқады. Ол «бұл тек өте қараңғы теріні көрсетеді, Мысырда қазіргі уақытта жиі кездесетіндей» деп қосты. 1940 жылы Алан Роу кейбір бейнелердегі патшайымның қара түсті терісінің африкалық тегінен болуы мүмкін деген пікір білдірді. Королева Камозедің қызы деп есептеп, Алан Гардинер 1961 жылы Ахмос Нефертаридің суреттері туралы «біреу себепсіз қара жүзбен, кейде көк жүзбен бейнеленгенін, егер ол Камозедің қызы болса, оның тамырында қара қан болмағанын» жазды. Оның ішінде қара қоңыр терісі де бар, ол кейінгі билеушілерге қарағанда оның әйеліне, ұрпақтарына және олардың әйелдеріне көбірек ұқсайды. Мартин Берналь «Қара Афина» деген даулы кітабында Ахмос Нефертариға жақын патшалық отбасының мүшелері Нубиядан шыққан болуы мүмкін екенін және оның айтуынша, XVIII династияның перғауындарын қара деп атауға болады деп болжады. Бернальдың еңбегін афроцентристер қабылдады, бірақ египтологтардың көпшілігі оны қабылдамады.