Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тереза Ована Каохелелани Лаануи (1 мамыр 1860 жыл - 5 қаңтар 1944 жыл) – Камехамеха I-нің үлкен ағасы Калокуокамаиледен тараған ұрпақ. Ол Лаануи әулетінің мүшесі болды, ол Камехамеха әулетінің тармақтық бөлімі еді.
Theresa Owana Kaʻōhelelani Laʻanui (May 1, 1860 – January 5, 1944) was a descendant of Kalokuokamaile, the eldest brother of Kamehameha I. She was a member of the House of Laʻanui, a collateral branch of the House of Kamehameha.
Туу және ерте өмір
Тереза 1860 жылдың 1 мамырында Гонолулу қаласында дүниеге келді. Ол әкесі Гедеон Кайлипалаки Лаануи арқылы жоғары алий тегінен шыққан, ол Елизавета Кеканяудың бауыры, ол Басшылар балалар мектебінде оқыған және Камехамеха III патшаның тақ мұрагері деп танылған. Оның анасы Элизабет Камайкопа, Лилиуокаланидің анасы Кеохокалоланың шөбере қызы болған. Ол Камехамеха әулетінің тармақтық бөлімі – Лаануи әулетінің мүшесі еді. Оның балалары (Картрайттан туған қыздарынан басқа) және әкелік желісі бойынша ұрпақтары Уилкокс отбасына жатады. Тереза бала кезінде V Камехамеханың сарайында өсті және патшаға гүл шоғын (лей) жасау үшін жиі сарайға баратын. Ол төрт рет үйленген, бірақ оның тек бірінші және екінші некелерінен балалары болған. Оның арғы атасы Жан Батист Ривстің сегізінші бөлігі француз тегінен шыққан, ол Каахуману тәрбиесінде болған егіз қыздарының әкесі болды. Олардың біріне Тереза Ована Кахеихемалие деген есім берілді, ол Терезаның әжесі және оның құрметіне аталған. Қалғандарының бәрі таза гавайлік тегінен. 1871 жылы ата-анасы қайтыс болғаннан кейін, оны әйелі Элизабет Кеканияу Пратт асырап алды.
Theresa was born on May 1, 1860, in Honolulu. She was born of high aliʻi descent, through her father, Gideon Kailipalaki Laanui, a brother of Elizabeth Kekaaniau who attended the Chiefs Children's School and was deemed eligible to the throne by King Kamehameha III. Her mother was Elizabeth Kamaikaopa, said to be a great granddaughter of Keohokalole, the mother of Liliuokalani. She was a member of the House of Laanui, a collateral branch of the House of Kamehameha. Her children (except her daughters by Cartwright) and male line descendants belong paternally to the Wilcox family. As a child, Theresa grew up during the royal court of Kamehameha V and would often go to the palace to make leis for the king. She was married four times, although she only had children from her first and second marriages. She was one eighth French by her great grandfather Jean Baptiste Rives, who had twin daughters both being hanai at birth by Kaahumanu. One daughter was given the name Theresa Owana Kaheiheimalie, Theresa's grandmother whom she was named after. The rest she was of pure Hawaiian descent. After her parents died in 1871, she was adopted by her aunt Elizabeth Kekaaniau Pratt.
Бірінші ханым, саясат және бизнес
Тереза мен Роберт Уилкокс Гавайиде екі газеттің иесі және басқарушысы болды: «Либерал» және «Home Rula Repubalika». Бұл газеттер гавай және ағылшын тілдерінде жарық көрді. Олардың газеттері Алатау Аткинсон, Уильям Ричардс Касл, Уильям Оуэн Смит, Сэндфорд Доул және Лоррин Турстон басқарған «Гавай Газетіне» қарсы болды, ал осы топ патшайым Лилиуокаланиды құлатқан қаскөйлер еді. Кейін «Газета» «Рекламшымен» бірігіп, оккупациялық үкіметтің даусын біріктірді, себебі газет журналистика арқылы өз режимін насихаттау құралы болды. Олардың олигархиялық газеттері Гавайиде «тек ақтардан» тұратын аумақтық үкіметті қолдады, ал Уилкокс газеттері гавайліктердің сайлау құқығын қайтаруды жақтады. Ол АҚШ вице-президенті Теодор Рузвельтпен бірге тамақтан үшін кешті қалдырды, себебі шербет пен пунш оның гавайлық аштығына жеткіліксіз болды. Жаңа жылдық қабылдауда Савойдың Маргарита патшайымы, Генуя герцогы Фердинанд ханзадасы және Қытай консулы Чан Цзо Фан сияқты көптеген қонақтар оны құттықтады. Ол Лилиуокалани қатысқан іс-шаралар мен саяси кештер үшін луауларды ұйымдастыруда шебер болды. Оның Каимукидегі үйінде өткізген үлкен луауларымен танымал болды, сондықтан ол жер «Луаувилл» деп аталды. Ол өзінің «Пау» атпен жүзу клубын және хула ойын-сауық бизнесін ашты.
Theresa and Robert Wilcox owned and operated two Hawaiian newspapers, the Liberal and the Home Rula Repubalika, which were written in both the Hawaiian language and English. Their Newspaper was an opposition to the oligarchy's newspaper the Hawaiian Gazette which was run by Alatau Atkinson, William Richards Castle, William Owen Smith, Sandford Dole and Lorrin Thurston, and they were the conspirators who overthrew Queen Lili`uokalani. The Gazette later merged with the Advertiser, combining the voice of their occupied government as their newspaper was a mechanism to promote their regime through journalism. Their oligarchy newspaper promoted an "all white" territorial government of Hawai`i while the Wilcox's newspaper promoted the voting rights for Hawaiians to be restored. She had left the ball with U. S. vice president, Theodore Roosevelt to get something to eat because the snacks of sherbet and punch was to slim for her Hawaiian appetite. she was called upon by many, such as Queen Dowager Margherita of Savoy, Prince Ferdinando, Duke of Genoa and the Chinese Consul, Chang Tso Fan during a reception on New Years Day. She was a master in coordinating luau's for events and political parties some attended by Liliuokalani, she was known for her large luau's at her Kaimuki home which was called "Luauville" because of it. She started her own Pa'u riding club and a hula entertainment business.
Лилиуокалани патшайымның жалған өсиеттері мен заговорлары
Лилиуокалани патшайымы 1917 жылдың 11 қарашасында қайтыс болғанда, оның мүлігіне қатысты екі даулы өсиет мұрагерлік ісіне ұсынылды. Біріншісі, 1909 жылдың 2 желтоқсанында жасалған сенімхат, бірнеше жылдан бері принц Кухиомен сотта дауланып келген болатын. Ол 1915 жылдың 30 қарашасында Кёртис Иаукеа мен Джон Аймоку Доминистің құпия келісімі салдарынан 1909 жылғы сенімхатты жою үшін сенімгерлерге қарсы сотқа шағымданып, жоюға талап етті. 1917 жылғы өсиет, Лилиуокаланидің соңғы өсиеті деп есептелді, оның мүлігін Тереза мен оның екі баласына, Элизабет Кекауаниауға, принц Дэвид Кавананакоа мен оның балаларына, Аймоку Доминиске және оның балаларына, Фред Иаукеаға, миссис Хьючисонға, Кёртис Иаукеаға, миссис Лахилахи Веббке, миссис Вайкики Хелелухе мен оның қызына, миссис Кахае Аэаға, миссис Кахану Микке, миссис Мэри Олдқа, миссис Лилия Олдқа, миссис Лора Пухиулаға, миссис Каахауэлани мен оның балаларына, миссис Паа Uлааи Бушқа және оның балаларына, миссис Час Гвиликке, миссис Эллен Двайтке, миссис Анаолеге, Сент-Эндрюс кафедралық соборына, Леахи үйіне, Денсаулық сақтау басқармасына, Жұқпалы аурулар ошағына, Лилиуокалани мектебіне, Ваинеи шіркеуіне, миссис Хаканоалоха Манаға, миссис Дженни Кларкқа және Фред Беклиге бөлді (1917 жылдың 19 қарашасында сағат 8:40-та ұсынылды, кеңселік тіркеме, #1142, 1918 жылдың 11 қарашасында Жоғарғы сотқа қабылданды және тіркелді, Роберт Паркер кіші, көмекші хатшы), Гавайі штатының мұрағаты. Осыдан кейін Камакаяға белгісіз шетелдік бірнеше қаражат (900 доллар) берді, ол кенеттен айтқанын өзгертті, өтірік айтқанын және патшайымның өсиетке қол қоймағанын мәлімдеді. Тереза өзін кінәлі деп танымады және қорғаныс ретінде, бұл оның жауларының құпия жоспары екенін және патшайым оларға сенбегенін айтты. Ол сондай-ақ, принц Кухионың сенімгерлерге қарсы сотқа шағымдануынан кейін, патшайым оған және оның балаларына мүліктен бір бөлік қалдыру үшін басқа өсиет дайындауын сұрағанын мәлімдеді, себебі олар туысқандық байланыста болған. Яукеа патшайымның жаңа өсиет жасағысы келгенін және шілде айында оны дайындауды бастағанын айтқандығы хабарланды. Ол өмірінің соңына дейін өзін кінәсіз деп сақтады. Тереза, Лилиуокаланидің анасы Кеохокалоланың үлкен немересі ретінде, өзінің анасы Камайкопа арқылы туыстық байланысын дәлелдеді. Тереза Кеохокалоланың төрт күйеуі болғанын, Кумимехеуа бірінші күйеуі, ал Капаакеа екінші күйеуі болғанын мәлімдеді. Кауахака Кеохокалола мен Кумимехеуаның ұлы болды. Кауахаканың Қаукахеле есімді күйеуі болды, одан Камайкопа туды, ол Гидеон Каилипалаки Ланиануиге үйленіп, Терезаны дүниеге әкелді. Оның әпкесі Элизабет Кекауаниао сотта куәлік берді, бұл шындық екенін растады, сондай-ақ оның анасының әпкесінен және егде жастағы гавайиліктерден алынған куәліктер де болды. Бірақ жеткілікті дәлелдердің болмауына байланысты, аумақтық Жоғарғы сот бұл талапты қабылдамады. Басқа үш талапкер, Джон Колберн, Кавананакоаның кәмелетке толмаған балалары үшін, соттан бас тартты және істен шығарылды. Лилиуокалани мүлігінің сенімгерлері Тереза, Эмма Дефрис және Навахиеге сот шығындарын өтеуді талаппен сотқа шағымданып, талап қойды (Гавайі аймағының Бірінші сот округі, 1919 жылдың 2 сәуірінде тіркелді, Гавайі штатының мұрағаты). Кухионың ісі соттан тыс шешілді, Кухио талаптан бас тартқанға дейін, оған Кеалохилани мүлігінің толыққанды меншік құқығы берілді және оның барлық заңдық шығындарын сенімгерлер төледі, ал Вашингтон орны аумақтық үкіметке сатылуға тиіс болды.
When Queen Liliʻuokalani died on November 11, 1917, two controversial wills of her estate were being presented for probate, the first one, a trust deed which was executed on December 2, 1909, was already in litigation for several years by Prince Kuhio. He filed a lawsuit against the trustees on November 30, 1915, for an annulment of the 1909 trust deed as being a result of a conspiracy on the part of Curtis Iaukea and John Aimoku Dominis. The 1917 will, said to be Lili`uokalani's last will and testament, divided her estate to Theresa and her two children, Elizabeth Keka`aniau, Prince David Kawananakoa and children, Aimoku Dominis and children, Fred Iaukea, Mrs Huchison, Curtis Iaukea, Mrs Lahilahi Webb, Mrs. Waikiki Heleluhe and daughter, Mrs. Kahae Aea, Mrs. Kahanuʻu Meek, Mrs Mary Auld, Mrs. Lilia Auld, Mrs. Laura Puhiula, Mrs. Kaahawelani and children, Mrs. Paakai Ulaula Bush and children, Mrs. Chas Guilick, Mrs. Ellen Dwight, Mrs. Anaole, Saint Andrews Cathedral, Leahi Home, Board of Health, Leper Colony Settlement, Lili`uokalani School, Wainee Church, Mrs. Hakanoaloha Mana, Mrs. Jennie Clark and Fred Beckley, (Presented at 840 a. m. November 19, 1917, clerks office), (#1142 Received and filed in the Supreme Court, Nov. 11, 1918, Robert Parker Jr., assistant clerk), Hawai`i State Archives. Soon after, Kamakaia was paid a large sum of money ($900.00) by an unknown foreigner and suddenly changed his story and said he lied and that the queen did not sign the will. Theresa pleaded not guilty and in her defense, she claimed that "it was all a cover up" by her enemies and that the queen did not trust them. She further stated that upon Prince Kuhio's lawsuit against the trustees, the queen had asked to prepare another will so she may leave something for her and her children since they were related. It was stated that Iaukea said the queen wanted to execute a new will and she had already started drafting one in July. She continued to maintain her innocence throughout her life. Theresa claimed next of kin as a great granddaughter of Keohokālole, Liliuokalani's mother, through her own mother Kamaikaopa. Theresa claimed that Keohokalole had four husbands, Kumimeheua was the first husband and Kapaakea the second. Kauahaka was the issue of Keohokalole and Kumimeheua. Kauahaka had a husband by the name of Kaukahele and born was Kamaikaopa who married Gideon Kailipalaki La`anui and had Theresa. Her aunt, Elizabeth Keka`aniau testified in court that it was true along with other testimony from her mother's sister and by elder Hawaiians. But without further sufficient evidence, the claim was dismissed by the Territorial Supreme Court. The other three claimants, John Colburn, for the Kawananakoa minors was ruled against and dropped out of court, The trustees of Lili`uokalani's estate sued all three Theresa, Emma Defries and Nawahie, demanding to be re reimbursed for court costs (First Judicial Circuit Court Territory of Hawaii, Filed April 2, 1919, Hawaii State Archives). Kuhio's case was settled out of court, in exchange of Kuhio dropping the suit, he was awarded the fee simple ownership of Kealohilani property and all his legal expenses were paid by the trustees, Washington Place was to be sold to the Territorial government.
Кейінгі өмірі
1923 жылы Делегаты Кухио қайтыс болғаннан кейін оның жесірі АҚШ территориясынан зейнетақы алды. Тереза да зейнетақы алуға үміттенді және Конгреске алғашқы делегаттың жесірі ретінде өзінің де құқығы бар екенін мәлімдеді. Лоррин Турстон оның өтінішін қолдады және «Advertiser» газетінде жариялаған мақаласы арқылы оның ісін қорғады. Ол Тереза мен Кухионың екеуі де тәжге талапкер екенін, Тереза жағдайдың құрбаны болғанын және делегаттың жесірі ретінде қаржылық көмекке мұқтаж екенін айтып, оның талабын негіздеді. Территория келісім берді және Тереза ай сайын зейнетақысын ала бастады. 1936 жылы Пошта шебері Уилсон Терезаның Камехамеха әулетінің мүшесі екенін тексеруді ұйғарды. Поштаға Камехамехаға жолданған хат келді, оны қалай өңдеу керектігін білмей, ол принцесса Терезаны заңды түрде конвертті ашуға шақырды. Конвертте Пенсильвания штатынан келген марка коллекционерінің жаңа Камехамеха маркасын жіберу туралы өтініші болды. Жаңа Камехамеха маркалары шығарылған кезде, олар сату бойынша ұлттық рекордтарды жаңартты және 1000 маркаға принцесса Тереза қол қойды. Маркаларға қол қояр кезде ол Ка’ахуману патшайымынан алған қабықтан жасалған білезігі мен королева Эммадан алған брошкасын киді, бұл Камехамеха әулетіне деген құрметтің белгісі болды. 1942 жылы оның туған күніне үлкен луау ұйымдастырылды, шараның бір бөлігін мэр Петри де демеушілік етті, ол Royal Hawaiian Band тобын оның Каимукидегі 7-ші авенюдегі үйінде ән шырқауға шақырды. Көптеген достары мен туыстары күні бойы оны құттықтады және луауда көңіл көтерді. Iolani мектебінің екінші сынып оқушылары оған гүл шоқтарын сыйға тартты. Оған қыздары Ева Картрайт, Вирджиния Капу Миллер, немересі Хелена Салазар, сондай-ақ, шөбересі Виктория Камамалу Шоу қонақтарды қарсы алды.
In 1923, After Delegate Kuhio died, his widow received a pension from the U. S. Territory, Theresa claimed and petitioned to receive a pension also, stating that she was entitled as well because she was the widow of the first Delegate to Congress. Lorrin Thurston, agreed to her plead and represented her case with an article in his newspaper, the Advertiser. In support of her claim, he said that Theresa and Kuhio were both equal to the throne and that Theresa was a victim of circumstance and now she is in need of financial help as a widow of a delegate. The Territory agreed and Theresa received her monthly pension. In 1936, Theresa's status as a member of the Kamehameha dynasty was called upon by Postmaster Wilson. The Postmaster received a postcard addressed to Kamehameha and did not know what to do with it, so he called on Princess Theresa to legally open the envelope. It was a request from a stamp collector in Pennsylvania asking to receive the new Kamehameha stamp. When the new Kamehameha stamps were issued, it broke national records in sales and 1000 stamps were endorsed by Princess Theresa. While endorsing the stamps, she wore her shell bracelet from Queen Ka`ahumanu and a brooch from Queen Emma in honor of the Kamehameha Dynasty. In 1942, a huge luau was given for her birthday, some of the events were sponsored on the part of Mayor Petrie, endorsing the Royal Hawaiian Band to serenade her at her house on 7th avenue in Kaimuki where the celebration was held. Many friends and relatives called on her throughout the day and enjoyed the luau. The second grade students from Iolani School came to present her with leis. She was assisted by her daughters Eva Cartwright, Virginia Kapu Miller and her grand daughter, Helena Salazar, also her great granddaughter, Victoria Kamamalu Shaw greeted the guests.
Өлім және талап-арыздар
1909 жылғы 10 ақпанда Тереза Льюис Р. Белливуға тұрмысқа шықты. 1922 жылғы 16 қаңтарда Джон Г. Келлиге де тұрмысқа шығып, екеуінен де ажырасты. Өмірі бойы ол монархияны қайта орнату және Гавай территориясының қолданысында болған тәждік жерлерді мұраға алу үшін талаптар қоюды жалғастырды. 1936 жылы жарық көрген өмірбаянында ол өзінің патшайым болуы мүмкін екенін және бір күні гавайлықтардың жерлеріне құқығын қайтаруға уәде берді. Егер Гавайидің тәждік жерлерін мұраға алса, ол әрбір отбасыға балық және лобстер аулауға, теңіз шөптерін жинауға жағажай участағын, шошқа, тауық және таро өсіруге таулы жерді беретін еді, сондай-ақ әрбір ауданда тегін мектептер мен тегін ауруханалар салып, адамдарға қажеттінің бәрін ұсынар еді. Тереза Ована Ка`охелелани 1944 жылғы 5 қаңтарда Королева ауруханасында қайтыс болды және Калихидегі Пуэа зиратына жерленді, бірақ кейіннен қайта шығарылып, кремацияланды.
On February 10, 1909, Theresa married Lewis R. Belliveau. and on January 16, 1922, she married John G. Kelly., divorcing both. She continued throughout her life to stake claims for the restoration of the monarchy and inheritance of the crown lands that were being held and used by the Territory of Hawaii. In her life story published in 1936, she claimed she may have been queen and that someday she would restore the rights of Hawaiians to their land. If she was awarded inheritance of the crown lands of Hawaii, she would give each family beach front to catch fish and lobster and gather seaweed, and a mountain property to raise pigs, chickens and taro, also building free schools and free hospitals in every district, all anybody could need and want. Theresa Owana Ka`ohelelani died on January 5, 1944, at The Queen's Hospital and was buried at the Puea Cemetery in Kalihi., but was later removed and cremated.