Нибелунгенлид жырлары

Кіріспе

Орта биік неміс тіліндегі 1200 жылдар шамасында жазылған эпостық поэма

Нибелунг әні (; немесе Der Nibelunge nôt), «Нибелунгтар жөніндегі ән» деп аударылатын, 1200 жылдар шамасында орта биік неміс тілінде жазылған эпостық поэма. Оның аты аталмаған ақыны, болжам бойынша, Пассау аймағынан шыққан. Нибелунг әні 5 және 6 ғасырлардағы тарихи оқиғалар мен тұлғаларға қатысты германдық батырлық аңыздардың ауызша дәстүріне негізделген, ол герман тілінде сөйлейтін Еуропаның көп бөлігіне тараған. Герман поэмасымен скандинавиялық параллельдер, әсіресе Поэтикалық Эддадағы батырлық жырларда және Вёльсунга сагасында кездеседі. Поэма екі бөлімге бөлінген. Бірінші бөлімінде Зигфрид ханзадасы Бургундия ханшайымы Кримхильдтің қолын оның ағасы Гунтерден алу үшін Вормсқа келеді. Гунтер Зигфрид Кримхильдке үйленсе, оған Брюнхильдті әйел ретінде алуға көмектессе, рұқсат береді. Зигфрид осылай істейді және Кримхильдке үйленеді; алайда, Брюнхильд пен Кримхильд бәсекелес айналады, нәтижесінде Гунтердің қатысуымен Бургундияның вассалы Хаген Зигфридті өлтіреді. Екінші бөлімінде жесір Кримхильд гунн патшасы Этцельге үйленеді. Кейіннен ол ағасы мен оның сарайын Хагенді өлтіру ниетімен Этцель патшалығына шақырады. Оның кек алуы Этцель сарайына келген барлық бургундтардың өлімімен, сондай-ақ Этцель патшалығының құлауымен және Кримхильдтің өлімімен аяқталады. Нибелунг әні Германияда жазылған алғашқы батырлық эпос болды, ол жазылған батырлық поэзияның үлкен жанрын қалыптастыруға көмектесті. Поэманың трагедиясы ортағасырлық оқырмандарды мазалағандықтан, ертеде Нибелунгкляге атты жалғасы жазылды, ол трагедияны аяқсыз қылды. 1500 жылдан кейін поэма ұмытылып, 1755 жылы қайта жаңғырылды. «Германияның Илиадасы» деп аталған Нибелунг әні Германияның ұлттық эпосы ретінде жаңа өмірге ие болды. Поэма ұлтшылдық мақсаттар үшін қолданылып, Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын және оның кезінде антидемократиялық, реакциялық және нацистік пропагандада кеңінен пайдаланылды. Оның бүгінгі мұрасы Рихард Вагнердің «Der Ring des Nibelungen» опералық циклында ең жақсы көрінеді, бірақ ол көбінесе көне норвегиялық көздерге негізделген. 2009 жылы Нибелунг әнінің үш негізгі қолжазбасы олардың тарихи маңыздылығын мойындау үшін ЮНЕСКО-ның «Дүние жәділігінің тізіміне» енгізілді. Ол «орта ғасырлардағы неміс эпостарының ең әсерлісі және ең күштісі» деп сипатталды.

The Nibelungenlied (; or Der Nibelunge nôt), translated as The Song of the Nibelungs, is an epic poem written around 1200 in Middle High German. Its anonymous poet was likely from the region of Passau. The Nibelungenlied is based on an oral tradition of Germanic heroic legend that has some of its origin in historic events and individuals of the 5th and 6th centuries and that spread throughout almost all of Germanic speaking Europe. Scandinavian parallels to the German poem are found especially in the heroic lays of the Poetic Edda and in the Völsunga saga. The poem is split into two parts. In the first part, the prince Siegfried comes to Worms to acquire the hand of the Burgundian princess Kriemhild from her brother King Gunther. Gunther agrees to let Siegfried marry Kriemhild if Siegfried helps Gunther acquire the warrior queen Brünhild as his wife. Siegfried does this and marries Kriemhild; however, Brünhild and Kriemhild become rivals, leading eventually to Siegfried's murder by the Burgundian vassal Hagen with Gunther's involvement. In the second part, the widow Kriemhild is married to Etzel, king of the Huns. She later invites her brother and his court to visit Etzel's kingdom intending to kill Hagen. Her revenge results in the death of all the Burgundians who came to Etzel's court as well as the destruction of Etzel's kingdom and the death of Kriemhild herself. The Nibelungenlied was the first heroic epic put into writing in Germany, helping to found a larger genre of written heroic poetry there. The poem's tragedy appears to have bothered its medieval audience, and very early on a sequel was written, the Nibelungenklage, which made the tragedy less final. The poem was forgotten after around 1500 but was rediscovered in 1755. Dubbed the "German Iliad", the Nibelungenlied began a new life as the German national epic. The poem was appropriated for nationalist purposes and was heavily used in anti democratic, reactionary, and Nazi propaganda before and during the Second World War. Its legacy today is most visible in Richard Wagner's operatic cycle Der Ring des Nibelungen, which, however, is mostly based on Old Norse sources. In 2009, the three main manuscripts of the Nibelungenlied were inscribed in UNESCO's Memory of the World Register in recognition of their historical significance. It has been called "one of the most impressive, and certainly the most powerful, of the German epics of the Middle Ages".

Қолжазбалар

Поэма әртүрлі жазба түрінде 16 ғасырдың соңында жоғалып кетті, бірақ 13 ғасырдан бастап қолжазбалар 18 ғасырда қайта табылды. «Нибелунг әнінің» 37 қолжазбасы және оның түрлері белгілі. Осы қолжазбалардың он бірі толыққанды. Ең көне нұсқасы «B» қолжазбасында сақталған сияқты. Жиырма төрт қолжазба әртүрлі толымсыз күйде, оның ішінде бір нұсқа голланд тілінде («Т» қолжазбасы). Мәтінде 39 Âventiuren бойынша шамамен 2400 шумақ бар. Поэманың атауы, оның табылғаннан бергі уақытта белгілі болғандығы, үш негізгі нұсқаның бірінің соңғы жолынан алынған: «hie hât daz mære ein ende: daz ist der Nibelunge liet» («мұнда әңгіме аяқталады: бұл Нибелунгтер жырлары»). Бұл жерде Liet «жыр» емес, «ертегі», «оқиға» немесе «эпос» мағынасын білдіреді. Қолжазбалардың деректері бір-бірінен айқын ерекшеленеді. Филологтар мен әдебиеттанушылар әдетте қолжазбалардың барлық жиынтығы үшін үш негізгі генеалогиялық топты бөліп көрсетеді, ең көне көшірмелерді құрайтын екі негізгі нұсқасы бар: *AB және *C. Бұл жіктеу *A, *B және *C қолжазбаларындағы белгілерден, сондай-ақ әрбір деректегі соңғы шумақтың мәтінінен туындайды: «daz ist der Nibelunge liet» немесе «daz ist der Nibelunge nôt». 19 ғасырдың филологы Карл Лахман «Der Nibelunge Noth und die Klage nach der ältesten Überlieferung mit Bezeichnung des Unechten und mit den Abweichungen der gemeinen Lesart» (Берлин: G. Reimer, 1826) еңбегінде қолжазбалар деректерін осылай жіктеді.

Зигфрид пен Кримхильд

Бірінші тарауда Бургундия соты таныстырылады. Кримхильд (патша Гүнтер мен оның бауырлары Гернот пен Гизелердің қыз бауыры) екі бүркіт өлтірген соқыр құс туралы арман көреді. Анасы мұны Кримхильдтің болашақ күйеуінің зорлықпен өлетінін түсіндіреді, сондықтан Кримхильд үйленбей қалуға шешім қабылдайды. Екінші тарауда Зигфридтің, Ксантеннің мұрагер ханзадасының өмірі баяндалады. Оның жастық шағы туралы айтылғанда, кейінірек оған қатысты оқиғалар туралы аздап мәлімдеме жасалады. Үшінші тарауда Зигфрид Кримхильдке жақындау үшін Вормсқа келеді. Ол келгеннен кейін, патша Гүнтердің вассалы Хаген фон Тронже Гүнтерге Зигфридтің жастық шағында Нибелунг пен Шилбунгтан байлық пен жерді жеңіп алғаны туралы айтады. Зигфрид байлықты олардың арасында бөлісе алмағандықтан, оларды өлтірді, және, кездейсоқ, бір айдаһарды өлтірді. Зигфрид қазынасын Альберих есімді жынға қалдырады. Айдаһарды өлтіргеннен кейін Зигфрид оның қанына шомылды, бұл оны жараланбайтын етті, бірақ арқасындағы бір жерінен басқа, оған линда ағашының жапырағы түсіп қалды. Хагеннің жастық шағы туралы қорқынышты әңгімелеріне қарамастан, бургундтар оны қарсы алады, бірақ оған ханшайыммен кездесуге рұқсат бермейді. Көңілі қалған ол Вормста қалып, Гүнтерге сакстардың шабуылын жеңуге көмектеседі. 5-тарауда Зигфрид ақыры Кримхильдпен кездеседі. Гүнтер Зигфридтен Исландияның королевасы Брюнхильдтің қолын алу үшін Исландиядағы ойдан шығарылған Изенштейн қаласына бірге жүзуді сұрайды. Зигфрид келіседі, бірақ Гүнтер оған Гүнтердің әпкесі Кримхильдке үйленуге рұқсат берсе ғана. Гүнтер, Зигфрид және бір топ бургундтар Гүнтердің вассалы болып көрінген Зигфридпен бірге Исландияға қарай жүзіп кетті. Олар келгеннен кейін Брюнхильд Гүнтерге күш сынағын ұсынады, жеңіске жетсе қолына береді. Егер жеңіліп қалса, өлім жазасына кесіледі. Ол Гүнтерге үш спорттық жарысқа қатысуға шақырады: найза тастау, тас лақтыру және секіру. Брюнхильдтің өте күшті екенін және олар өз өмірлері үшін қорқатынын топ тастан және найзадан кейін анық көреді. Зигфрид тынышпен өзінің тобы жүзген қайыққа оралады және оны көрінбейтін етіп, 12 адамның күшін беретін арнайы жамылғысын алады (6-8 тараулар). Зигфрид өзінің зор күшімен Гүнтерді сынақтардан көзге көрінбей алып өтеді. Брюнхильд өзін Зигфрид емес, Гүнтер патша жеңген деп санайды және Гүнтермен үйленуге келіседі. Гүнтер Брюнхильд оларды өлтіруді жоспарлап отыр деп қорқады, сондықтан Зигфрид Нибелунгландияға барып, патшалықты жалғыз өзі жаулап алады. Зигфрид оларды өзінің вассалдары етіп, мыңдаған адаммен бірге қайта оралады, өзі хабаршы ретінде алға шығады. Бургундиялықтардың тобы, Гүнтер мен Гүнтердің жаңа әйелі Брюнгильда Вормсқа оралады, онда оларды үлкен қабылдау күтеді және олар үлкен тоймен үйленеді. Зигфрид пен Кримхильд де Гүнтердің батасымен үйленеді. Алайда, үйлену тойының түнінде Брюнхильд өзінің жағдайында бірдеңе дұрыс емес деп күдіктенді, әсіресе Зигфридті ықтимал себеп ретінде күдіктенді. Гүнтер онымен ұйықтауға тырысады, ал ол өзінің үлкен күшімен оны оңай байлап, оны түн бойы сол күйінде қалдырады. Ол бұл туралы Зигфридке айтқаннан кейін, Зигфрид қайтадан көмек ұсынады, түнде көрінбейтін плащын алып, Брюнхильдтің бөлмесіне кіргізіп, үнсіз ұрып-соғып, бағындыруды ұсынады. Гүнтер келіседі, бірақ Зигфрид Брюнгильдпен ұйықтамауы керек дейді. Зигфрид жоспар бойынша бөлмеге кіреді және қиын және күшті күресден кейін көрінбейтін Зигфрид Брюнхильдті жеңеді. Зигфрид содан кейін оның сақинасы мен белбеуін алады, олар тазалығының белгілері. Бұл жерде Зигфрид Гүнтердің өтінішіне қарамастан Брюнгильдпен ұйықтаған болуы мүмкін. Содан кейін Брюнхильд өзінің бір кездері үлкен күш-қуатына ие емес және Гүнтерден бас тартпайтынын айтады. Зигфрид 10-тарауда өзінің жаңадан үйленген Кримхильдке сақина мен белбеуді береді. Бірнеше жылдан кейін Брюнхильд өзін алдап кеткендей сезініп, Гүнтерді Зигфрид пен Кримгильданы өз патшалығына шақыруға итермелейді. Брюнхильд мұны Гүнтер өз қарындасын төменгі дәрежелі вассалға (Гүнтер мен Зигфридтің шын мәнінде бірдей дәрежеде) үйленді деген ойда болғандықтан және екі дәреже арасындағы тиісті қатынастар сақталмағандықтан жасайды. Зигфрид пен Кримхильд екеуі де Вормсқа келеді және екеуінің арасында бәрі достық болып табылады. Зигфрид пен Гүнтер арасындағы қарым-қатынас туралы алдалғаннан кейін, Брюнхильд өзінің (өзін-өзі) жоғары санауы бойынша бірінші баруы керек деп санайды. Кримхильд, Брюнхильдтің алдануынан хабарсыз, олардың дәрежесі тең екенін айтады және дау үдей түседі. Ашуға берілген Кримхильд Брюнхильдке алдымен сақинаны, содан кейін Зигфридтің Брюнхильдтің үйлену түнінде алған белбеуін көрсетеді және оны Зигфридтің келіншегі деп атайды. Брюнхильд өте қынжылып, қорланғандықтан көздерінен жас шығады. Патшайымдар арасындағы дау Гүнтер мен Брюнхильдтің некесі үшін тәуекелге толы және Гүнтер мен Зигфрид арасындағы қатыгездікке әкелуі мүмкін, оны екеуі де болдырмауға тырысады. Гүнтер Зигфридті айыптамадан босатады. Оған қарамастан, Хаген фон Тронже патшаның абыройын және билігін қорғау үшін Зигфридті өлтіруге шешім қабылдайды. Іс жасаушы Хаген болғанымен, бастапқыда қарсылық білдірген Гүнтер ақырында тыныш келіседі. Хаген Гүнтерге жалған әскери қауіптің себебін ойлап табады, ал Зигфрид Гүнтерді жақын досы санайды, сондықтан оған қайтадан көмектесуге келіседі. Соғыс қаупінің желеуімен Хаген Кримхильдті, Зигфридтің жалғыз осал жерін оның киіміндегі крестпен белгілеуге көндіреді, оны қорғау үшін. Енді Зигфридтің әлсіз жерін білген Хаген, аң ауы кезінде найзамен судан ішкенде оны өлтіреді (16-тарау). Кримхильд Хагеннің қасында Зигфридтің денесінен қан аққанда (қан кету) оның ісін біледі. Бірнеше жылдан кейін Кримхильд қазынаны өз жеке күзетшілерін тарту үшін пайдалана бастағаннан кейін, Хаген одан қазынаны ұрлайды.

The first chapter introduces the court of Burgundy. Kriemhild (the virgin sister of King Gunther and his brothers Gernot and Giselher) has a dream of a falcon that is killed by two eagles. Her mother interprets this to mean that Kriemhild's future husband will die a violent death, and Kriemhild consequently resolves to remain unmarried. The second chapter tells of the background of Siegfried, crown prince of Xanten. His youth is narrated with little room for the adventures later attributed to him. In the third chapter, Siegfried arrives in Worms with the hopes of wooing Kriemhild. Upon his arrival, Hagen von Tronje, one of King Gunther's vassals, tells Gunther about Siegfried's youthful exploits that involved winning a treasure and lands from a pair of brothers, Nibelung and Schilbung, whom Siegfried had killed when he was unable to divide the treasure between them, and, almost incidentally, the killing of a dragon. Siegfried leaves his treasure in the charge of a dwarf named Alberich. After killing the dragon, Siegfried then bathed in its blood which rendered him invulnerable except for a single spot on his back where a leaf from a linden tree had fallen on him. In spite of Hagen's threatening stories about his youth, the Burgundians welcome him, but do not allow him to meet the princess. Disappointed, he nonetheless remains in Worms and helps Gunther defeat the invading Saxons. In Chapter 5, Siegfried finally meets Kriemhild. Gunther requests Siegfried to sail with him to the fictional city of Isenstein in Iceland to win the hand of Iceland's Queen, Brünhild. Siegfried agrees, though only if Gunther allows him to marry Gunther's sister, Kriemhild, whom Siegfried pines for. Gunther, Siegfried and a group of Burgundians set sail for Iceland with Siegfried pretending to be Gunther's vassal. Upon their arrival, Brünhild challenges Gunther to a trial of strength with her hand in marriage as a reward. If they lose, however, they will be sentenced to death. She challenges Gunther to three athletic contests, throwing a javelin, tossing a boulder, and a leap. After seeing the boulder and javelin, it becomes apparent to the group that Brünhild is immensely strong, and they fear for their lives. Siegfried quietly returns to the boat on which his group had sailed and retrieves his special cloak, which renders him invisible and gives him the strength of 12 men (Chapters 6–8). Siegfried, with his immense strength, invisibly leads Gunther through the trials. Unknowingly deceived, the impressed Brünhild thinks King Gunther, not Siegfried, defeated her and agrees to marry Gunther. Gunther becomes afraid that Brünhild may yet be planning to kill them, so Siegfried goes to Nibelungenland and single handedly conquers the kingdom. Siegfried makes them his vassals and returns with a thousand of them, himself going ahead as messenger. The group of Burgundians, Gunther and Gunther's new wife to be Brünhild return to Worms, where a grand reception awaits them, and they marry to much fanfare. Siegfried and Kriemhild are also then married with Gunther's blessings. However, on their wedding night, Brünhild suspects something is amiss with her situation, particularly suspecting Siegfried as a potential cause. Gunther attempts to sleep with her, and, with her great strength, she easily ties him up and leaves him that way all night. After he tells Siegfried of this, Siegfried again offers his help, proposing that he slip into their chamber at night with his invisibility cloak and silently beat Brünhild into submission. Gunther agrees but says that Siegfried must not sleep with Brünhild. Siegfried slips into the room according to plan and after a difficult and violent struggle, an invisible Siegfried defeats Brünhild. Siegfried then takes her ring and belt, which are symbols of defloration. Here it is implied that Siegfried sleeps with Brünhild, despite Gunther's request. Afterwards, Brünhild no longer possesses her once great strength and says she will no longer refuse Gunther. Siegfried gives the ring and belt to his own newlywed, Kriemhild, in Chapter 10. Years later, Brünhild, still feeling as if she had been deceived, goads Gunther into inviting Siegfried and Kriemhild to their kingdom. Brünhild does this because she is still under the impression that Gunther married off his sister to a low ranking vassal (Gunther and Siegfried are in reality of equal rank) and the proper relations between the two ranks have not been followed. Both Siegfried and Kriemhild come to Worms and all is friendly between the two until, before entering Worms Cathedral, Kriemhild and Brünhild argue over who should have precedence, in accordance their husbands' ranks. Having been earlier deceived about the relationship between Siegfried and Gunther, Brünhild thinks it is obvious that she should go first, in right of her (self perceived) superior rank. Kriemhild, unaware of the deception involved in Brünhild's wooing, insists that they are of equal rank, and the dispute escalates. Severely angered, Kriemhild shows Brünhild first the ring and then the belt that Siegfried took from Brünhild on her wedding night, and then calls her Siegfried's kebse (mistress or concubine). Brünhild feels greatly distressed and humiliated, and bursts into tears. The argument between the queens is both a risk for the marriage of Gunther and Brünhild and a potential cause for a lethal rivalry between Gunther and Siegfried, which both Gunther and Siegfried attempt to avoid. Gunther acquits Siegfried of the charges. Despite this, Hagen von Tronje decides to kill Siegfried to protect the honor and reign of his king. Although it is Hagen who will do the deed, Gunther, who at first objects to the plot, finally quietly assents. Hagen contrives a false military threat to Gunther, and Siegfried, considering Gunther a great friend, volunteers to help Gunther once again. Under the pretext of this threat of war, Hagen persuades Kriemhild, who still trusts Hagen, to mark Siegfried's single vulnerable point on his clothing with a cross under the premise of protecting him. Now knowing Siegfried's weakness, the fake campaign is called off and Hagen then uses the cross as a target on a hunting trip, killing Siegfried with a javelin as he drinks from a brook (Chapter 16). Kriemhild becomes aware of Hagen's deed when, in Hagen's presence, the corpse of Siegfried bleeds from the wound (cruentation). Some years later, after Kriemhild begins to use the hoard of treasure to attract warriors to her personal retinue, Hagen steals the treasure from her.

Кремхильдтің кек алуы

Кремхильд күйеуінің өлтірілуі мен қазынасының ұрлануына кек алуға ант береді. Көп жылдар өткен соң, ғұндар патшасы Этцель Кримхильдке үйлену ұсынысын жасайды, ол ғұндар еліне сапар шегеді, олар үйленеді. Ұлының шомылдыру рәсіміне оның ағаларын, бургундтарды, Венгриядағы Этцельдің сарайына қонаққа шақырады. Хаген Кримхильдтің кек алу үшін және оларды өлтіру үшін жасаған айла-шарғы деп күдіктеніп, баруға құштар емес, бірақ оны мазақтау арқылы бара жасайды. Бургундиялықтар Дунай өзенінен өтіп бара жатқанда, германдық су рухтары – Никстер бұл тағдырды растайды, бір монахтан басқасының бәрі өледі деп болжайды. Хаген пайғамбарлықты күшсіз ету үшін монахты суға батыруға тырысады, бірақ ол аман қалады. Бургундиялықтар Этцельдің сарайына келіп, Кримхильд оларды "жалған күлкі мен сыпайылықпен" қарсы алады, бірақ Этцельдің одақтасы, Берн Дитрихы бургундиялықтарға қаруларын әрқашан өздерімен бірге ұстауға кеңес береді, бұл әдетте рұқсат етілмейді. Трагедия Кримхильд Хагенге келіп, күйеуі Зигфридтің өліміне кінәлайды және Нибелунг қазынасын қайтаруды талап етеді. Хаген оны ғана емес, Зигфридтің мәйітінен ұрланған Бальмунг деген семсерін ашық тасу арқылы қорлайды, сонымен қатар Зигфридті өлтіргенін және Нибелунг қазынасын ұрлағанын мойындайды. Хаген барлық істі Кримхильдтің өзінің мінез-құлқына байланысты деп айыптайды. Патша Этцель әйелінің ағаларын жылы қарсы алады. Бірақ үлкен залдағы тойдың сыртында ғұндар мен бургундтар арасында шайқас басталады. Шайқас туралы хабар тойға жеткенде, Хаген Кримхильд пен Этцельдің жас ұлының басын олардың көз алдында шауып тастайды. Бургундиялықтар залды басып алады, оны Этцельдің жауынгерлері қоршайды. Кримхильд ағаларына Хагенді тапсырса, олардың өмірін сақтап қалады деп ұсыныс жасайды, бірақ олар бас тартады. Соғыс күні бойы жалғасады, содан кейін патшайым залды бургундтармен бірге өртеп жіберуге бұйрық береді. Барлық бургундтар өлтіріледі, бірақ Хаген мен Гюнтер Берн Дитрихының тұтқыны болып қалады. Кримхильд оларды өзіне алып келіп, ағасы Гюнтерді өлтіруді бұйырады. Гюнтердің басын көргеннен кейін де Хаген патшайымға Нибелунг қазынасының қайда екенін айтудан бас тартады. Ашуға мініп, Кримхильд өзі Хагеннің басын кесіп алады. Берн Дитрихының кеңесшісі Хилдебранд бургунд қонақтарының ұятты өліміне ашуланады. Ол Кримхильдті семсерімен тілгілейді. Он бесінші ғасырдың қолжазбасында ол Кримхильдтің белін бір рет таза соққымен кесіп тастағаны айтылады; ол ешқандай ауырсыну сезінбейді, бірақ оның семсері күшсіз деп мәлімдейді. Хилдебранд сақина тастап, Кримхильдке оны жинап алуға бұйырады. Ол иіліп жатқанда, денесі бөлшектеледі. Дитрих, Этцель және сарайдың барлық халқы көптеген батырлардың өліміне қайғырады.

Kriemhild swears to take revenge for the murder of her husband and the theft of her treasure. Many years later, King Etzel of the Huns proposes to Kriemhild, she journeys to the land of the Huns, and they are married. For the baptism of their son, she invites her brothers, the Burgundians, to a feast at Etzel's castle in Hungary. Hagen does not want to go, suspecting that it is a trick by Kriemhild in order to take revenge and kill them all, but he is taunted until he does. As the Burgundians cross the river Danube, this fate is confirmed by Nixes (Germanic water spirits), who predict that all but one monk will die. Hagen tries to drown the monk in order to render the prophecy futile, but he survives. The Burgundians arrive at Etzel's castle and are welcomed by Kriemhild "with lying smiles and graces", but the lord Dietrich of Bern, an ally of Etzel's, advises the Burgundians to keep their weapons with them at all times, which is normally not allowed. The tragedy unfolds as Kriemhild comes before Hagen, reproaching him for her husband Siegfried's death, and demands that he return her Nibelungenschatz, the Nibelungen treasure. Not only does Hagen humiliate her by openly carrying Balmung, Siegfried's sword stolen from his corpse, but also admits to killing Siegfried and stealing the Nibelungen treasure. Hagen blames all these acts on Kriemhild's own behavior. King Etzel then welcomes his wife's brothers warmly. But outside the tense feast in the great hall, a fight breaks out between Huns and Burgundians. When word of the fight arrives at the feast, Hagen decapitates the young son of Kriemhild and Etzel before their eyes. The Burgundians take control of the hall, which is besieged by Etzel's warriors. Kriemhild offers her brothers their lives if they hand over Hagen, but they refuse. The battle lasts all day, until the queen orders the hall to be burned with the Burgundians inside. All of the Burgundians are killed except for Hagen and Gunther, who are bound and held prisoner by Dietrich of Bern. Kriemhild has the men brought before her and orders her brother Gunther to be killed. Even after seeing Gunther's head, Hagen refuses to tell the queen what he has done with the Nibelungen treasure. Furious, Kriemhild herself cuts off Hagen's head. Old Hildebrand, the mentor of Dietrich of Bern, is infuriated by the shameful deaths of the Burgundian guests. He hews Kriemhild to pieces with his sword. In a fifteenth century manuscript, he is said to strike Kriemhild a single clean blow to the waist; she feels no pain, however, and declares that his sword is useless. Hildebrand then drops a ring and commands Kriemhild to pick it up. As she bends down, her body falls into pieces. Dietrich and Etzel and all the people of the court lament the deaths of so many heroes.

Авторлығы мен датасы

Нибелунг әні, басқа да орта және жоғарғы неміс батырлық эпостар сияқты, авторсыз. Бұл анонимдік басқа да орта және жоғарғы неміс шығармаларындағы әдебиет туралы талқылауға да қатысты: басқалардың өлеңдерін бағалау немесе мадақтау жиі кездесетін практика болса да, ешбір ақын Нибелунг әнінің авторына сілтеме жасамайды. Нибелунг әнінің авторын Блигер фон Штайнах сияқты белгілі авторлармен теңестіруге жасалған тырысықтар, Готфрид фон Страсбургтың жоғалған эпосына байланысты, кең қолдау таппады. Дегенмен, поэманың бір ғана авторы болған деп есептеледі, ол, мүмкін, «Нибелунг шеберханасында» («Nibelungenwerkstatt») Нибелунген аңызының авторымен бірге жұмыс істеген. Соңғы шығармада «мейстер Конрад» Нибелунг әнінің түпнұсқа латын нұсқасының авторы ретінде көрсетіледі, бірақ бұл көбінесе ойдан шығарылған деп саналады. Нибелунг әнінің бір ғана авторы жиі айтылса да, мәтіндегі айырмашылықтар мен оның түйінсіз ауызша дәстүрдегі негізі авторлық ниет туралы идеяларды сақтап қолдануды талап етеді. Сондай-ақ, бірнеше ақын қатысқан болуы мүмкін, мүмкін, бір «жетекшінің» басшылығымен, оны «Нибелунг әнінің авторы» деп санауға болады. Нибелунг әні шамамен 1200 жылға дараланған. Вольфрам фон Эшенбах өзінің «Парзивал» романында (шамамен 1204/5 ж.) Нибелунг әнінің авторының ойлап тапқан тұлғасы деп саналатын Румольт аспапшысына сілтеме жасайды, осылайша эпостың жазылған мерзіміне жоғары шек қояды. Сонымен қатар, поэманың ұйқас техникасы 1190-1205 жылдар аралығында қолданылғанға ең жақын. Поэманың әртүрлі тарихи оқиғаларға сілтеме жасайтынын көрсетуге жасалған тырысықтар көбінесе сәтті болған жоқ. Поэманың жасалуы туралы қазіргі теория ақынның Пассау аймағына назар аударуын баса көрсетеді: мысалы, поэмада Пассау епископы Пилигримнің маңызды емес тұлғасы ерекшеленеді, ал ақынның географиялық білімі осы аймақта басқа жерлерге қарағанда мықтырақ көрінеді. Бұл фактілер, мерзіммен бірге, ғалымдарды Вольфгер фон Эрла, Пассау епископы (1191–1204 жылдары билік еткен) поэманың демеушісі деп сендірді. Вольфгер Вальтер фон дер Фогельвайд және Томас фон Цирклаэр сияқты басқа да әдеби тұлғаларды қолдағандығы белгілі. Пассау епискобы Пилигримге назар аудару, ол тарихи тұлға – Пассау епископы Пилигримді бейнелейді, осылайша Вольфгерге жасалған жанама құрмет болып табылады. Сонымен қатар, Вольфгер поэма жазылған кезде Пилигримнің қасиеттілігін орнатуға тырысты, бұл оның беделін арттырудың қосымша себебі болды. Поэма жаңа туынды ма, әлде бұрынғы нұсқасы болған ба деген мәселеде пікірталас бар. Немец ортағасырлық зерттеушісі Ян Дирк Мюллер поэманың жазбаша түрінде толығымен жаңа екенін мәлімдейді, бірақ ол салыстырмалы түрде тұрақты мазмұны бар ауызша таратылған эпос одан бұрын болған болуы мүмкін екенін мойындайды. Ал неміс филологы Элизабет Лиенерт Нибелунг әнінің осы уақытқа дейін қолданылған строфикалық форманы қолдануына байланысты шамамен 1150 жылға жатқан мәтіннің ертерек нұсқасын ұсынады (Форма және стильді қараңыз). Ақын кім болса да, ол неміс миннесанғы мен рыцарлық романдары туралы білген сияқты. Поэманың махаббатқа (минне) назар аударуы және Зигфридтің Криемхильдке махаббат көрсетуі сол кездегі сарай романдарымен үйлеседі, Генрих фон Вельдекенің «Энеас романы», мүмкін, нақты үлгілер ұсынды. Басқа ықпал етушілер ретінде Хартман фон Ауэдің «Ивейн» және «Эрек» шығармаларын қарастыруға болады. Ян Дирк Мюллер бұл сарай элементтерін поэманың ескі батырлық этикасы сақталған фасад ретінде сипаттайды. Сонымен қатар, ақын латын әдебиетін білген көрінеді. Екінші (алғашқы) строфада Криемхильдке берілген рөл Троялық Еленаны еске түсіреді, ал поэма Вергилийдің «Энеидасынан» бірқатар элементтерді алған сияқты. Поэманың авторы ескі француздық жесте дастандарымен таныс болған-жоқ деген мәселеде де пікірталас бар.

The Nibelungenlied, like other Middle High German heroic epics, is anonymous. This anonymity extends to discussions of literature in other Middle High German works: although it is common practice to judge or praise the poems of others, no other poet refers to the author of the Nibelungenlied. Attempts to identify the Nibelungenlied poet with known authors, such as Bligger von Steinach, to whom a lost epic is attributed by Gottfried von Strassburg, have not found wide acceptance. The poem is nevertheless believed to have had a single author, possibly working in a "Nibelungen workshop" ("Nibelungenwerkstatt") together with the author of the Nibelungenklage. The latter work identifies a "meister Konrad" as the author of an original Latin version of the Nibelungenlied, but this is generally taken for a fiction. Although a single Nibelungenlied poet is often posited, the degree of variance in the text and its background in an amorphous oral tradition mean that ideas of authorial intention must be applied with caution. It is also possible that there were several poets involved, perhaps under the direction of a single "leader" who could be considered the "Nibelungenlied poet". The Nibelungenlied is conventionally dated to around the year 1200. Wolfram von Eschenbach references the cook Rumolt, usually taken to be an invention of the Nibelungenlied poet, in his romance Parzival (c. 1204/5), thereby providing an upper bound on the date the epic must have been composed. Additionally, the poem's rhyming technique most closely resembles that used between 1190 and 1205. Attempts to show that the poem alludes to various historical events have generally not been convincing. The current theory of the creation of the poem emphasizes the poet's concentration on the region of Passau: for example, the poem highlights the relatively unimportant figure of Bishop Pilgrim of Passau, and the poet's geographical knowledge appears much more firm in this region than elsewhere. These facts, combined with the dating, have led scholars to believe that Wolfger von Erla, Bishop of Passau (reigned 1191–1204) was the patron of the poem. Wolfger is known to have patronized other literary figures, such as Walther von der Vogelweide and Thomasin von Zirclaere. The attention paid to Bishop Pilgrim, who represents the real historical figure Bishop Pilgrim of Passau, would thus be an indirect homage to Wolfger. Wolfger was, moreover, attempting to establish the sainthood of Pilgrim at the time of the poem's composition, giving an additional reason for his prominence. Some debate exists as to whether the poem is an entirely new creation or whether there was a previous version. German medievalist Jan Dirk Müller claims that the poem in its written form is entirely new, although he admits the possibility that an orally transmitted epic with relatively consistent contents could have preceded it. German philologist Elisabeth Lienert, on the other hand, posits an earlier version of the text from around 1150 due to the Nibelungenlied's use of a stanzaic form current around that time (see Form and style). Whoever the poet may have been, they appear to have had a knowledge of German Minnesang and chivalric romance. The poem's concentration on love (minne) and its depiction of Siegfried as engaging in love service for Kriemhild is in line with courtly romances of the time, with Heinrich von Veldeke's Eneasroman perhaps providing concrete models. Other possible influences are Hartmann von Aue's Iwein and Erec. These courtly elements are described by Jan Dirk Müller as something of a façade, under which the older heroic ethos of the poem remains. Additionally, the poet seems to have known Latin literature. The role given to Kriemhild in the second (originally first) stanza is suggestive of Helen of Troy, and the poem appears to have taken a number of elements from Vergil's Aeneid. There is some debate as to whether the poet was acquainted with Old French chanson de geste.

Саганың тарихи шығу тегі мен дамуы

Нибелунг әнінің артында үлкен ауызша дәстүр, Нибелунг сагасы деп аталады. Бұл ауызша дәстүр Нибелунг әнінің құрастырылуынан кейін де жалғасты, бұл Розенгартен зу Вормс және Хюрнен Сейфрид жөніндегі жырларда дәлелденген, екеуі де Нибелунг әнінен кейін жазылған, бірақ онда жоқ саға элементтерін қамтиды. Бұл ауызша дәстүрлердің, кем дегенде кейбір жағдайларда, тарихи негізі бар. Дегенмен, әртүрлі тарихи оқиғалар мен тұлғалар бір сюжетке біріктіріліп, бастапқы тарихи контекст жоғалып кеткен. Эпос, және оның материалын берген ауызша дәстүрлер, тарихи оқиғаларды басқа мәдениеттердегі басқа, ұқсас (алғашқыда) ауызша баяндаулармен салыстыруға болатын салыстырмалы түрде қарапайым сюжеттік схемаларға айналдырды. Алғашында саяси себептер болған нәрселер «жекелендірілді», сондықтан саяси оқиғалар нақты саясат емес, жеке қалаулар, ұнатулар, ұнатпаулар және жанжалдар арқылы түсіндіріледі. Сонымен қатар, поэмадағы әртүрлі тарихи тұлғалар, тарихи тұрғыдан бір уақытта өмір сүрмегеніне қарамастан, замандастар болып көрінеді. Нибелунг сагасы Скандинавияда ерте қабылдануға ие болған сияқты, сондықтан параллель оқиғалар Поэтикалық Эддада (1270 жылы жазылған, бірақ кем дегенде әлдеқайда ескі материалдарды қамтиды) және Вёльсунга сагасында (он үшінші ғасырдың екінші жартысында жазылған) кездеседі. Норс мәтіндері бір кездері Нибелунг сагасының түпнұсқа нұсқасын қамтиды деп есептелгенімен, жаңа зерттеулер бұл мәселені күмәнге ұшыратып, Норс мифологиясы мен германдық пұтқа табынушылыққа байланысты, мысалы Нибелунг қазынасының жартылай құдайлық шығу тегі, скандинавиялық дәстүрге тән жаңалықтар болуы мүмкін деп санайды. Алайда, скандинавиялық дәстүрдің кейбір элементтері әлдеқайда ескі екені сөзсіз. Бургундиялықтардың өлімі Рейндегі тарихи Бургундия патшалығының жойылуынан басталады. Бұл патшалық Гундахарий патшаның билігі кезінде римдік генерал Флавий Этий 436/437 жылдары жойды, аман қалғандар шығыс Галлияға, қазіргі Женева мен Лионның айналасына (сол кезде Лугадунум деп аталған) қоныстанды. 6-шы ғасырдың соңында бургунд патшасы Гундобадтың кодификациялаған Lex Burgundionum заңында Нибелунг сагасымен байланысты көптеген есімдер бар, соның ішінде Гундахариус, Гислахариус (Гизельер), Гундомарис (ежелгі скандинав Готтормның артындағы тарихи тұлға болуы мүмкін, ол неміс дәстүрінде Гернотпен ауыстырылды) және Гибика (Германияда Гибих деп куәландырылған, бірақ Нибелунг жырларында табылмайды). Осылайша Рейндегі Бургундия патшалығы тарихи түрде расталса да, сага оның жойылуын гунн патшасы Аттиланың (Этцель) сарайында орналастырады. Аттиланың патшалығының жойылуы 453 жылы үйленгеннен кейін Аттиланың кенеттен қайтысымен байланысты, оның себебі оның әйелі, герман әйелі Хильдико кінәланды. Оның атындағы «хильд» элементі Криемхильд есіміне әсер еткен болуы мүмкін. Криемхильд, ең алдымен, Эцельді өлтіріп, күйеуінен гөрі туыстарын кекке толыстырған, бірақ бұл өзгеріс Нибелунг әнін жазуға дейін біраз уақыт бұрын болған. Ян Дирк Мюллер екі жағдайда да Криемхильд гунн патшалығының құлауына себепкер болғандықтан, қай нұсқасы түпнұсқарақ екеніне сенімді бола алмаймыз дейді. Бұл айырмашылықтар континенттік саганың Аттилаға скандинавиялықтарға қарағанда көбірек құрмет көрсетуімен байланысты болуы мүмкін, сондықтан Аттила бургундиялықтарды опасыздықпен шақыруға тікелей жауапты болмаған. Бургундиялықтардан айырмашылығы, Зигфридті тарихи тұлғамен нақты сәйкестендіру мүмкін емес. Оның шығу тегі Меровингтер әулетінен басталуы мүмкін, онда «Сиги» элементімен басталатын есімдер кең таралған және атақты және зұлым патшайым Брунильда (543–613) болған. Брюнгильда мен Фредегунда арасындағы жанжал Брюнгильда мен Криемхильд арасындағы жанжалдың бастауы болуы мүмкін. Зигфрид есімінің өзі салыстырмалы түрде жаңа, тек VII ғасырдан бастап расталған, яғни бастапқы есімі көне норвегтің Сигурд есімімен тең болуы мүмкін. Отто Хёфлер сияқты ғалымдар Зигфридтің және оның айдаһарды өлтіруі Арминийдің мифологиялық бейнесі болуы мүмкін және 9 жылы Тютобург орманы шайқасында рим легиондарын жеңгені туралы болжады. Ян Дирк Мюллер Зигфридтің мифологиялық шығу тегі бар деп санайды. Бургундиялықтардың жойылуы мен Зигфридтің тарихы бастапқыда байланысы жоқ сияқты. Ежелгі норвегиялық Атлаквида жыры, Поэтикалық Эдданың бір бөлігі ретінде қайта өңделген, тоғызыншы ғасырдан бастау алатын поэма, Сигурд (Зигфрид) туралы ешқандай сөзсіз Бургундияның өлімі туралы айтады және бұл ескі дәстүрдің куәсі болуы мүмкін. Шындығында, Зигфридті Бургундиялықтардың жойылуымен байланыстырған ең ерте жұмыс – өзі Нибелунг әні, бірақ көне норвегиялық параллельдер бұл дәстүрдің біраз уақыт бойы ауызша болғанын көрсетеді.

Behind Nibelungenlied stands a large oral tradition, the so called Nibelungen saga. This oral tradition, moreover, continued to exist following the composition of the Nibelungenlied, as proven by the Rosengarten zu Worms and Das Lied vom Hürnen Seyfrid, both of which were written later than the Nibelungenlied but contain elements of the saga that are absent in it. These oral traditions have, at least in some cases, a historical core. However, various historical events and figures have been melded together into a single plot in such a way that the original historical context has been lost. The epic, and presumably the oral traditions that provided its material, have transformed historical events into relatively simple narrative schemas that can be compared with other, similar (originally) oral narratives from other cultures. What had originally been political motivations have been "personalized", so that political events are explained through personal preferences, likes, dislikes, and feuds rather than purely by realpolitik. Various historical personages, moreover, appear to be contemporaries in the poem despite not having lived at the same time historically. The Nibelungen saga also seems to have had an early reception in Scandinavia, so that parallel stories are found among the heroic lays of the Poetic Edda (written down in 1270 but containing at least some much older material) and in the Völsunga saga (written down in the second half of the thirteenth century). While the Norse texts were once usually considered to contain a more original version of the Nibelungen saga, newer scholarship has called this into question and notes that the connections made to Norse mythology and Germanic paganism, such as the semi divine origin of the Nibelungen hoard, are likely more recent developments that are therefore unique to the Scandinavian tradition. Some elements of the Norse tradition, however, are assuredly older. The death of the Burgundians finds its origins in the destruction of the historical Burgundian kingdom on the Rhine. This kingdom, under the rule of king Gundaharius, was destroyed by the Roman general Flavius Aetius in 436/437, with survivors resettled in eastern Gaul in a region centered around modern day Geneva and Lyon (at the time known as Lugdunum). The Lex Burgundionum, codified by the Burgundian king Gundobad at the end of the sixth century, contains many names that can be connected with the Nibelungen saga, including, besides Gundaharius, Gislaharius (Giselher), Gundomaris (possibly the historical figure behind the Old Norse Gothorm, who is replaced by Gernot in the German tradition), and Gibica (attested in Germany as Gibich but not found in the Nibelungenlied). Although the Burgundian kingdom on the Rhine is thus historically attested, the saga locates its destruction at the court of Attila (Etzel), king of the Huns. The destruction of Attila's kingdom itself is likely inspired by Attila's sudden death following his wedding in 453, which was popularly blamed on his wife, a Germanic woman named Hildico. Her name, containing the element hild, may have inspired that of Kriemhild. Kriemhild most likely originally killed Etzel and avenged her relatives rather than her husband, but this change had already taken place some time before the creation of the Nibelungenlied. Jan Dirk Müller doubts that we can be certain which version is more original given that in both cases Kriemhild brings about the destruction of the Hunnish kingdom. The differences may be because the continental saga is more favorable to Attila than the Norse, and so Attila could not be held directly responsible for the treacherous invitation of the Burgundians. Unlike the Burgundians, Siegfried cannot be firmly identified with a historical figure. He may have his origins in the Merovingian dynasty, where names beginning with the element Sigi were common and where there was also a famous and violent queen Brunhilda (543–613). The feud between this historical Brunhilda and the rival queen Fredegund may have provided the origin of the feud between Brünhild and Kriemhild. The name Siegfried itself is a relatively recent one, only being attested from the seventh century onward, meaning that the original name may have been equivalent to the Old Norse Sigurd. Scholars such as Otto Höfler have speculated that Siegfried and his slaying of the dragon may be a mythologized reflection of Arminius and his defeat of the Roman legions in the Battle of the Teutoburg Forest in 9 AD. Jan Dirk Müller suggests that Siegfried likely has a more mythological origin. The story of the destruction of the Burgundians and Siegfried appear to have been originally unconnected. The Old Norse Atlakviða, a poem likely originally from the ninth century that has been reworked as part of the Poetic Edda, tells the story of the death of the Burgundians without any mention of Sigurd (Siegfried) and can be taken as an attestation for an older tradition. In fact, the earliest attested work to connect Siegfried explicitly with the destruction of the Burgundians is the Nibelungenlied itself, though Old Norse parallels make it clear that this tradition must have existed orally for some time.

Нибелунг әндерінің поэзі сағаның қайта өңдеуі

Нибелунгн әнін құрастыру кезінде оның ақыны ауызша дәстүрді нақты нұсқаға түсірумен бетпе-бет келді, бірақ бұл дәстүр өзінің табиғаты бойынша беймәлім болды. Сондықтан, сағаның қай элементтерін өзінің нұсқасына енгізуді таңдағанда, ақын ауызша дәстүрде біріктірілмеген оқиғаның екі нұсқасын жиі қолданды. Мысалы, Эцель залындағы шайқастың басталуына Бургундиялықтардың жабдықталуына жасалған шабуыл және Хагеннің ханзада Ортлибті өлтіруі себеп болды. Неміс деректеріне негізделген көне скандинавиялық «Тидрексага» тек екінші элементті ғана қамтиды, яғни екі мотивация да практикада ешқашан біріктірілмеген нұсқалар болуы мүмкін. Виктор Милле ақын әртүрлі оқиғалардың себептерін немесе оқиғаларын әдейі екі есе көбейтеді деп қорытындылайды, соның ішінде Зигфридтің Криемхильдке құштарлық танытуы, Брюнхильдті алдауы, Хагеннің Криемхильдті қорлауы және Криемхильдтің Нибелунг қазынасын қайтару талабы. Сондай-ақ, ақын сағаның әртүрлі аспектілерін айтарлықтай өзгерткен сияқты. Ең бастысы, ақын Зигфридтің әңгімесіндегі мифологиялық немесе қиялшылдық элементтерді жойды. Бұл элементтер енгізілгенде, Хаген айтқан ретроспективті әңгімеде айдаһарды өлтіру бір ғана шумаққа дейін қысқартылды. Сонымен қатар, Хагеннің оқиғасы Нибелунгн әнінің баяндаушысы суреттегендей, Зигфридтің жастық шағына сәйкес келмейді, онда ол Ксантеде әдепті тәрбие алған. Зигфридтің жастық шағы туралы толық әңгімелер «Тидрексага» мен кейінірек жазылған «Хүрнен Зейфрид туралы жыр» балладасында кездеседі, екеуі де Нибелунгн әнінің ақыны поэмасы үшін жойған неміс ауызша дәстүрлерін сақтап қалған сияқты. Романның бірінші жартысында Криемхильдтің әдепті әйел ретінде бейнеленуі Нибелунгн әнінің ақынының туындысы болуы мүмкін. Нибелунгн әнінен тыс Криемхильдтің ертеректегі (және кейінірек) айғақтары оны билікке құмарлықпен суреттейді және күйеуіне деген сүйіспеншілігіне қарағанда бауырларына сатқындық жасағанын көрсетеді. Ақын әлі де осы дәстүрлі бейнелерді қолданады, бірақ поэманың Криемхильдінің жаңа себептерін ескере отырып, олардың мағынасы өзгерді. Мысалы, Криемхильд Хагеннен алғандарын қайтаруды талап еткенде, бұл скандинавиялық нұсқалардан белгілі дәстүрлі мотив, ол ұрланған қазынаны білдіруі мүмкін, бірақ ол өлтірілген күйеуін де білдіруі мүмкін. Хаген де, кенттің орналасқан жерін ашпастан бұрын Гюнтерді өлтіруді талап етуімен, кент Рейннің түбінде жатқанын және оны алу мүмкін емес екенін көрсетеді, сонымен қатар Криемхильдтің аяусыздығын көрсетеді. Кімнің дұрыс, кімнің бұрыс екені белгісіз.

When composing the Nibelungenlied, its poet was faced with setting an oral tradition down into a definitive version although that tradition was by its very nature amorphous. In choosing which elements of the saga to include in his version, the poet therefore often incorporated two versions of an event that were likely not combined in the oral tradition. An example is the beginning of the fighting in Etzel's hall, which is motivated both by an attack on the Burgundians' supplies and Hagen's killing of prince Ortlieb. The Old Norse Thidrekssaga, which is based on German sources, contains only the second element, meaning that the two motivations were likely variants that were hardly ever combined in practice. Victor Millet concludes that the poet deliberately doubles the motivations or occurrences of various events, including Siegfried's wooing of Kriemhild, the deception of Brünhild, Hagen's humiliation of Kriemhild, and Kriemhild's demand for the return of Nibelungen treasure. The poet also appears to have significantly altered various aspects of the saga. Most significantly, the poet has suppressed the mythological or fantastical elements of Siegfried's story. When these elements are introduced, it is in a retrospective tale narrated by Hagen that reduces the slaying of the dragon to a single stanza. Hagen's story, moreover, does not accord with Siegfried's youth as the narrator of the Nibelungenlied has portrayed it, in which he receives a courtly education in Xanten. More elaborate stories about Siegfried's youth are found in the Thidrekssaga and in the later heroic ballad Das Lied vom Hürnen Seyfrid, both of which appear to preserve German oral traditions about the hero that the Nibelungenlied poet decided to suppress for their poem. The portrayal of Kriemhild, particularly in the first half of the romance, as a courtly lady is likely an invention of the Nibelungenlied poet. Earlier (and many later) attestations of Kriemhild outside of the Nibelungenlied portray her as obsessed with power and highlight her treachery to her brothers rather than her love for her husband as her motivation for betraying them. The poet still uses images from this traditional picture, but given the new motivation of the poem's Kriemhild, their meaning has changed. For instance, when Kriemhild demands that Hagen give back what he has taken from her, a traditional motif known from the Norse versions, she could mean the stolen hoard, but she could also mean her murdered husband. Hagen, similarly, in demanding that Gunther first be killed before he reveals the hoard's location, even though the hoard is at the bottom of the Rhine and cannot be retrieved, reveals Kriemhild's mercilessness while also showing his own duplicity. It is unclear which figure is in the right and which in the wrong.

Ортағасырлық әсері мен қабылдануы

36 қолжазбадан тұратын «Нибелунгн әні» орта ғасырдағы неміс тіліндегі ең танымал туындылардың бірі болып саналады және кең аудиторияға ие болғандай көрінеді. Шығарманы Вольфрам фон Эшенбах «Парциваль мен Виллехалм» еңбектерінде келтіреді және оның аяқталмаған «Титурел» туындысында строфаларды қолдануға ықпал еткен болуы мүмкін. «Нибелунгн әніне» қатысты қолжазба куәліктері мен ортағасырлық сілтемелер ортағасырлық оқырмандардың бұл туындыны бургундтардың құрылуы туралы әңгіме ретінде қабылдағанын көрсетеді; поэманың бірінші бөлігі көбінесе қысқартылып немесе мазмұны түйінделген. «Амбрасер Хельденбух» «Нибелунгн әнінің» көшірмесін «Дитц Пуэх хейссет Кримхильт» (Бұл кітап «Кримхильд» деп аталады) деп атап, оның ең маңызды кейіпкер ретінде қарастырылғанын көрсетеді. Ортағасырлық қызығушылықтың басты нысандары поэма соңындағы қырғынның болдырмауы және Криемхильд пен Хагеннің кінәлі ме, әлде кінәсіз бе екендігі болды. «Нибелунгн әнінің» ең ерте кездескен нұсқасы – «Нибелунгнклаге», ол туынды жазылғаннан кейін жазылған болуы мүмкін, құрылудың қорқыныштылығын түсінуге және Криемхильдті айыптан босатуға жасалған әрекетті көрсетеді. «Клягемен» шамамен бір уақытта өңделген «Нибелунгн әнінің» C нұсқасы да ұқсас стратегияны ұсынады. «Нибелунгнклаге» барлық қолжазбаларда кездесетіндіктен, «Нибелунгн әнінің» соңы негізгі оқырмандарды қанағаттандырмағандығы және осы екі «даулы» мәселені түсіндіруге тырысу қажеттігі анық көрінеді. «Розгарден зу Вормс» Криемхильдті толығымен жамандыққа толы кейіпкер ретінде бейнелейді, ал орта ғасырлық «Лайд вом Хюрнен Сейфрид» оның жағына одан да күштірек шығады. Орта және жоғарғы неміс тіліндегі алғашқы батырлық поэма ретінде «Нибелунгн әні» орта және жоғарғы неміс әдебиетінің толыққанды жанрының негізін қалады деп айтуға болады. Сәйкесінше, басқа орта және жоғарғы неміс батырлық поэмалары кейде «Нибелунгтен кейінгі» (nachnibelungisch) деп сипатталады. Бұл эпостардың көпшілігі «Нибелунгн әнінде» екінші рөлде ойнайтын Дитрих фон Бернге арналған, оның сол жерде болуы осы жаңа туындыларға шабыттандырған болуы мүмкін. Келесі батырлық эпостардың көпшілігі «Нибелунгн әнінің» кейбір аспектілеріне жауап беретіндей көрінеді: мысалы, шамамен 1250 жылы жазылған «Кудрун» алдыңғы туындының батырлық трагедиясын кері қайтаратын «Нибелунгн әніне» жауап ретінде қарастырылады. Кудрунның өзі кейде Криемхильдтің тікелей қарсы қойылуы ретінде қарастырылады, өйткені ол соғысып жатқан топтар арасында бейбітшілік орнатып, оларды өлімге жетелемейді. «Нибелунгн әнінен» кейінгі орта және жоғарғы неміс батырлық эпостары ертедегі германдық батырлық поэзиясына тән қайғылы батырлық атмосфераны сақтамайды, ал кейінгі туындылар көбінесе рыцарлық романтика элементтерімен біріктіріледі. «Нибелунгн әнін» қабылдау он бесінші ғасырдан кейін тоқтатылады: туынды соңғы рет 1508 жылы «Амбрасер Хельденбух» құрамында қолжазба түрінде көшіріледі, ал оның соңғы айқасы вендік тарихшы Вольфганг Лазиус 1554 және 1557 жылдардағы екі еңбегінде кездеседі. Ол басылмаған және ұмытылған сияқты. Дегенмен, «Нибелунг сагасы» толығымен ұмытылмады; «Розгарден зу Вормс» 1590 жылға дейін басылған «Гельденбухтың» бір бөлігі ретінде басылып шығарылды және он жетінші ғасырдың басында бірнеше пьесаға шабыттандырды, ал «Хюрнен Сейфрид» он тоғызыншы ғасырда прозалық нұсқада басылып шықты.

With 36 manuscripts, the Nibelungenlied appears to have been one of the most popular works of the German Middle Ages and seems to have found a very broad audience. The poem is quoted by Wolfram von Eschenbach in his Parzival and Willehalm and likely inspired his use of stanzas in his unfinished Titurel. The manuscript witnesses and medieval references to the Nibelungenlied show that medieval recipients were most interested in the Nibelungenlied as the story of the destruction of the Burgundians; the first half of the poem was often shortened or otherwise summarized. The Ambraser Heldenbuch titles its copy of the Nibelungenlied with "Ditz Puech heysset Chrimhilt" (this book is named "Kriemhild"), showing that she was seen as the most important character. The areas of medieval interest seem in particular to have been the inescapability of the slaughter at the end of the poem and Kriemhild and Hagen's culpability or innocence. The earliest attested reception of the Nibelungenlied, the Nibelungenklage, which was likely written only shortly afterwards, shows an attempt both to make sense of the horror of the destruction and to absolve Kriemhild of blame. The C version of the Nibelungenlied, redacted around the same time as the Klage, shows a similar strategy. The presence of the Nibelungenklage in all manuscripts of the Nibelungenlied shows that the ending of the Nibelungenlied itself was evidently unsatisfying to its primary audience without some attempt to explain these two "scandalous" elements. The Rosengarten zu Worms, on the other hand, demonizes Kriemhild thoroughly, while the late medieval Lied vom Hürnen Seyfrid takes her side even more strongly. As the first Middle High German heroic poem to be written, the Nibelungenlied can be said to have founded an entire genre of Middle High German literature. As a result, other Middle High German heroic poems are sometimes described as "post Nibelungian" ("nachnibelungisch"). The majority of these epics revolve around the hero Dietrich von Bern, who plays a secondary role in the Nibelungenlied: it is likely that his presence there inspired these new poems. Many of the following heroic epics appear to respond to aspects of the Nibelungenlied: the Kudrun (c. 1250), for instance, has been described as a reply to the Nibelungenlied that reverses the heroic tragedy of the previous poem. Kudrun herself is sometimes seen as a direct reversal of Kriemhild, as she makes peace among warring factions rather than driving them to their deaths. No Middle High German heroic epic after the Nibelungenlied maintains the tragic heroic atmosphere that characterized earlier Germanic heroic poetry, and the later poems are often further hybridized with elements of chivalric romance. Reception of the Nibelungenlied ceases after the fifteenth century: the work is last copied in manuscript as part of the Ambraser Heldenbuch around 1508, and its last mention is by the Viennese historian Wolfgang Lazius in two works from 1554 and 1557 respectively. It was not printed and appears to have been forgotten. The Nibelungen saga, however, was not forgotten completely; the Rosengarten zu Worms was printed as part of the printed Heldenbuch until 1590 and inspired several plays in the early seventeenth century, while Hürnen Seyfrid continued to be printed into the nineteenth century in a prose version.

Қазіргі заманғы қабылдау

Екі жүз жыл бойы ұмытылғаннан кейін, 1755 жылы Якоб Герман Оберейт Нибелунген әнінің C қолжазбасын қайтадан тапты. Сол жылы Иоганн Якоб Бодмер бұл жаңалықты жариялады, өлеңнен үзінділер мен өзінің қайта өңдеулерін басып шығарды. Бодмер Нибелунген әнін «неміс Илиадасы» («deutsche Ilias») деп атады, бұл классикалық эпостың поэтикасымен салыстырып, поэманы қабылдауға әсер етті. Бодмер Нибелунген әнін осы принциптерге сәйкес келтіруге тырысып, өзінің басылымындағы Chriemhilden Rache алғашқы бөлігін қалдырды, Гомердің in medias res әдісін еліктеу үшін. Кейін ол екінші бөлімін Die Rache der Schwester (1767) деген атпен дактильдік гексаметрде қайта жазды. Бодмердің Нибелунген әнін классикалық эпостың дәстүріне жатқызуы оның ерте қабылдануына кері әсер етті. Кристоф Генрих Миллердің ортағасырлық поэмасының толық басылымымен танысқан король Фредерик II Нибелунген әнін «бір ұңқум ұнтаққа да тұрмайды» («nicht einen Schuß Pulver werth») деп атады. Гёте де оған әсер етпеді, ал Гегель эпосты Гомермен теріс салыстырды. Дегенмен, эпостың жақтастары да болды, мысалы, Август Вильгельм Шлегель, ол 1802/3 жылдардағы лекцияларында оны «үлкен трагедия» («große Tragödie») деп атады. Көптеген ерте жақтастары неміс әдебиетін француз классицизмінен алшақтатуға тырысып, «Торғын да қызыл» (Sturm und Drang) сияқты көркемдік қозғалыстарға қатысты. Нибелунген әнін Илиадамен салыстырудың салдарынан, XIX ғасырдың басында, әсіресе Наполеон соғыстары кезінде Нибелунген әні неміс ұлттық эпосы ретінде қарастырылды. Нибелунген әнінде француздардың жетіспейтін неміс буржуазиялық қасиеттері бейнеленген. Эпосты осылай түсіндіру Бидермейер дәуірінде де жалғасты, сол кезде поэманың ерлік элементтері неміс ізгілігін буржуазиялық түсінікке оңай сіңіретін элементтерге қарағанда көбінесе назарсыз қалды. 1827 жылы Карл Симроктың Нибелунген әнін қазіргі неміс тіліне аударуы эпосты кеңінен танымал етуге ықпал етті және бүгінгі күнге дейін әсерлі. Бұл кезеңде Фридрих Хеббелдің үш бөлімді драмалық трагедиясы «Нибелунгендер» де ерекшеленеді. Неміс империясының құрылуынан кейін, оқырмандар поэманың ерлік аспектілеріне көбірек назар аудара бастады, әсіресе Зигфридтің бейнесі неміс ұлтшылдығының символына айналды. Поэманың осы жаңа түсінігі үшін Рихард Вагнердің опералық циклы «Нибелунг сақинасы» (Der Ring des Nibelungen) маңызды болды, бірақ ол көне скандинавиялық Нибелунг сагасының нұсқаларына негізделген. Вагнердің скандинавиялық нұсқаларды таңдауы сол кездегі кең таралған пікірге сәйкес келді: скандинавиялық нұсқалар неміс поэмасында бейнеленген сарайлық оқиғаға қарағанда «түпнұсқа» болып саналды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия мен Австро-Мажарстан арасындағы одақ Нибелунген адалдығы (Nibelungen Treue) деп сипатталды, бұл Хаген мен Бургундиялықтар арасындағы өлімге дейінгі адалдықты білдірді. Әскерилік сипаты болғанымен, Нибелунген әнінен алынған бейнелер эпостың соңындағы апатқа назар аудармай, оптимистік болды. Соғыс аралық кезеңде Нибелунген әні Фриц Лангтің екі бөлімді фильмі «Нибелунгендер» (1924/1925) арқылы кино әлеміне енді, ол поэманың барлық оқиғасын баяндады. Сонымен қатар, Германия мен Австро-Мажарстанның жеңілісінен кейін Нибелунген әні антидемократиялық пропагандада кеңінен қолданылды. Эпос неміс халқының демократияға қарағанда ерлік, аристократиялық өмір салтына көбірек бейім екенін көрсетті. Зигфридтің сатқындағы және өлтірілуі неміс армиясына жасалған «арқадан шабуылмен» салыстырылды. Сонымен қатар, Хагеннің өзін құрбан етуге және өлімге дейін күресуге дайындығы оны поэманы қабылдаудағы орталық тұлғаға айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Герман Геринг Нибелунген әнінің осы аспектін Сталинградтағы неміс армиясының құрбандығын мақтау үшін және советтерді Эцельдің азиялық гунндарымен салыстыру үшін пайдаланды. Соғыстан кейінгі поэманың қабылдануы мен бейімделуі, нацистердің оны дұрыс пайдаланбауына реакция ретінде, көбінесе пародиалық болды. Сонымен қатар, поэма аймақтық мәдениет пен тарихта, әсіресе Вормс және Нибелунген әнінде аталған басқа да жерлерде маңызды рөл атқарады. Көптеген талқылаулар эпосты мектептерде оқытуға бола ма, жоқ па және қалай оқытуға болатыны туралы болды. Нибелунг сагасының материалдары жаңа бейімделулерді ынталандыруды жалғастырды. Бұлардың ішінде 1966/67 жылдардағы Фриц Лангтың «Нибелунгендер» фильмінің неміс ремейкі және 2004 жылғы «Қараңғы патшалық: Аждаһа патшасы» телефильмі бар. Алайда, қазіргі кезде фильмдерде, компьютерлік ойындарда, комикстерде және т.б. материалдардың көп бөлігі тікелей ортағасырлық эпосқа негізделмейді. Германиядан тыс елдерде Нибелунген материалдарының қабылдануы көбінесе Вагнер арқылы жүзеге асты, бірақ эпос көптеген рет ағылшын тіліне аударылды.

After having been forgotten for two hundred years, the Nibelungenlied manuscript C was rediscovered by Jacob Hermann Obereit in 1755. That same year, Johann Jacob Bodmer publicized the discovery, publishing excerpts and his own reworkings of the poem. Bodmer dubbed the Nibelungenlied the "German Iliad" ("deutsche Ilias"), a comparison that skewed the reception of the poem by comparing it to the poetics of a classical epic. Bodmer attempted to make the Nibelungenlied conform more closely to these principles in his own reworkings of the poem, leaving off the first part in his edition, titled Chriemhilden Rache, in order to imitate the in medias res technique of Homer. He later rewrote the second part in dactylic hexameter under the title Die Rache der Schwester (1767). Bodmer's placement of the Nibelungenlied in the tradition of classical epic had a detrimental effect on its early reception: when presented with a full edition of the medieval poem by Christoph Heinrich Myller, King Frederick II famously called the Nibelungenlied "not worth a shot of powder" ("nicht einen Schuß Pulver werth"). Goethe was similarly unimpressed, and Hegel compared the epic unfavorably to Homer. The epic nevertheless had its supporters, such as August Wilhelm Schlegel, who called it a "great tragedy" ("große Tragödie") in a series of lectures from 1802/3. Many early supporters sought to distance German literature from French Classicism and belonged to artistic movements such as Sturm und Drang. As a consequence of the comparison of the Nibelungenlied to the Iliad, the Nibelungenlied came to be seen as the German national epic in the earlier nineteenth century, particularly in the context of the Napoleonic Wars. The Nibelungenlied was supposed to embody German bourgeois virtues that the French were seen as lacking. This interpretation of the epic continued during the Biedermeier period, during which the heroic elements of the poem were mostly ignored in favor of those that could more easily be integrated into a bourgeois understanding of German virtue. The translation of the Nibelungenlied by Karl Simrock into modern German in 1827 was especially influential in popularizing the epic and remains influential today. Also notable from this period is the three part dramatic tragedy Die Nibelungen by Friedrich Hebbel. Following the founding of the German Empire, recipients began to focus more on the heroic aspects of the poem, with the figure of Siegfried in particular becoming an identifying figure for German nationalism. Especially important for this new understanding of the poem was Richard Wagner's operatic cycle Der Ring des Nibelungen, which, however, was based almost entirely on the Old Norse versions of the Nibelung saga. Wagner's preference for the Old Norse versions followed a popular judgment of the time period: the Nordic versions were seen as being more "original" than the courtly story portrayed in the German poem. In the First World War, the alliance between Germany and Austria Hungary came to be described as possessing Nibelungen Treue (Nibelungen loyalty), referring to the loyalty to death between Hagen and the Burgundians. While militaristic, the use of imagery from the Nibelungenlied remained optimistic in this period rather than focusing on the doom at the end of the epic. The interwar period saw the Nibelungenlied enter the world of cinema in Fritz Lang's two part film Die Nibelungen (1924/1925), which tells the entire story of the poem. At the same time, the Nibelungenlied was heavily employed in anti democratic propaganda following the defeat of Germany and Austria Hungary. The epic supposedly showed that the German people were more well suited to a heroic, aristocratic form of life than democracy. The betrayal and murder of Siegfried was explicitly compared to the "stab in the back" that the German army had supposedly received. At the same time, Hagen and his willingness to sacrifice himself and fight to the death made him into a central figure in the reception of the poem. During the Second World War, Hermann Göring would explicitly use this aspect of the Nibelungenlied to celebrate the sacrifice of the German army at Stalingrad and compare the Soviets to Etzel's Asiatic Huns. Postwar reception and adaptation of the poem, reacting to its misuse by the Nazis, is often parodic. At the same time, the poem continues to play a role in regional culture and history, particularly in Worms and other places mentioned in the Nibelungenlied. Much discussion has centered on whether and how the epic ought to be taught in schools. The material of the Nibelungen saga has continued to inspire new adaptations. These include Die Nibelungen, a German remake of Fritz Lang's film from 1966/67, and the television film Dark Kingdom: The Dragon King from 2004. However, the majority of popular adaptations of the material today in film, computer games, comic books, etc., are not based on the medieval epic directly. Outside of Germany, most reception of the Nibelungen material has taken place via Wagner, although the epic has been translated into English numerous times.

Ағылшынша

Армоур, Маргарет, аудармашы. Нибелунгтер жыры. "Херитет" баспасы, Нью-Йорк, 1961 жыл. Эдвардс, Сирил, аудармашы. Хатто, Артур, аудармашы. Нибелунгтер жыры. "Пингвин" классикалық басылымы, 1964 жыл. Хортон, Элис, аудармашы. Нибелунгтердің жырлары: Ескі неміс мәтінінен метрикалық аударма. Лондон: Г. Белл және ұлдары, 1898 жыл. Лихтенштейн, Роберт, аудармашы. Нибелунгтер жыры. (Неміс тілі мен әдебиеті бойынша зерттеулер, № 9). Льюистон, Нью-Йорк: Эдвин Меллен баспасы, 1992 жыл. Меннинг, Майкл, аудармашы және суретші. Майкл Мэннингтің "Нибелунгтер" кітабы. Sum Legio Publishing, 2010 жыл. Рафелл, Бертон, аудармашы. "Нибелунгтер жыры". Нью-Хейвен, Коннектикут: Йель университетінің баспасы, 2006 жыл. Райдер, Франк Г., аудармашы. Нибелунгтер жырлары. Детройт: Уэйн штатының университетінің баспасы, 1962 жыл. Уильям Т. Уобри, аудармашы. Нибелунгтер жыры: "Азаң" әнімен бірге. Хакет, 2008 жыл.

Испан тілі

Хесус Гарсия Родригес, аудармашы, "Нибелунгтар жырлары", Editorial Akal, Colección Vía Láctea, Мадрид, 2018, 464 б. (Испан тіліндегі өлшемді аударма, зерттемелермен бірге).

Каталон тілінде

Жоан Далмасес Паредес, Аудармашы, "El Cant dels Nibelungs", Adesiara баспасы, Марторелл, 2023, 888 бет.