Кіріспе
Герман мифологиясындағы аңыз тұлға Гудрун (/ɡ//ʊ//d//r//uː//n/ GUUDroon; ) немесе Криемхильд (/k//r//iː//m//h//ɪ//l//t/ KREEMhilt; ) – Зигурд/Зигфридтің әйелі және германдық батырлық аңыздар мен әдебиетіндегі маңызды тұлға. Оның тегі Атилланың соңғы әйелі Ильдикодан, сондай-ақ Меровингтер әулетінің екі патшайымы – Австразияның Брунгильдасы мен Фредегундтан бастау алады деп саналады. Континенттік (неміс) және скандинавиялық дәстүрлерде Гудрун/Криемхильд Бургундия патшасы Гунтер/Гуннардың қарындасы және батыр Зигфрид/Сигурдқа үйленеді. Екі дәстүрде де Гудрун мен Гунтердің әйелі Брунгильд арасындағы дәрежелік бәсекелестік орын алады. Екі дәстүрде де Зигурд өлтірілгеннен кейін Гудрун Атилланың аңыздағы аналогы Этцель/Атлиге үйленеді. Скандинавиялық дәстүрде Атли Нибелунгтердің қазынасын, бургундтар Зигурдты өлтіргеннен кейін тартып алған, иеленгісі келеді және оларды өз сарайына шақырады, оларды өлтіруді ниеттеніп. Гудрун ағаларын өшіріп, Атлини өлтіріп, оның сарайын өртеді. Скандинавиялық дәстүр оның Сванхильданың анасы және Йормунрекрдің жауы ретіндегі өмірін баяндайды. Континенттік дәстүрде Криемхильд ағаларының Зигфридті өлтіргені үшін кек алуды қалайды және оларды Этцельдің сарайына шақырып, өлтіруді жоспарлайды. Оның кегі гундар мен бургундтардың екеуін де жоққа шығарады, ал соңында ол өзі де қаза табады. Рихард Вагнердің «Нибелунгтер сақинасы» шығармасында Зигфридтің әйелі Гутруна деп аталады. Вагнердің циклі Зигфридтің қосылуымен және одан кейінгі оқиғалармен аяқталады, сондықтан ол Атли/Этцельмен некесіне немесе Зигфридтің өлімі үшін кек алуына қатысты емес. Гудрун мен Криемхильдтің скандинавиялық және континенттік германдық дәстүрлердегі айырмашылықтары мен ұқсастықтарын түпнұсқа көздерден алынған келесі екі шумақтан көруге болады. Біріншісі – «Нибелунг әніндегі» Криемхильдтің кіріспесі: ал екіншісі – «Атлаквида» эддалық поэмасының соңында Гудрунның сипаттамасы:
Gudrun ('/ɡ//ʊ//d//r//uː//n/ GUUDroon; ) or Kriemhild ('/k//r//iː//m//h//ɪ//l//t/ KREEMhilt; ) is the wife of Sigurd/Siegfried and a major figure in Germanic heroic legend and literature. She is believed to have her origins in Ildico, last wife of Attila the Hun, and two queens of the Merovingian dynasty, Brunhilda of Austrasia and Fredegund. In both the Continental (German) and Scandinavian traditions, Gudrun/Kriemhild is the sister of the Burgundian king Gunther/Gunnar and marries the hero Siegfried/Sigurd. Both traditions also feature a major rivalry between Gudrun and Brunhild, Gunther's wife, over their respective ranks. In both traditions, once Sigurd has been murdered, Gudrun is married to Etzel/Atli, the legendary analogue of Attila the Hun. In the Norse tradition, Atli desires the hoard of the Nibelungen, which the Burgundians had taken after murdering Sigurd, and invites them to his court; intending to kill them. Gudrun then avenges her brothers by killing Atli and burning down his hall. The Norse tradition then tells of her further life as mother of Svanhild and enemy of Jormunrekr. In the continental tradition, Kriemhild instead desires revenge for her brothers' murder of Siegfried, and invites them to visit Etzel's court intending to kill them. Her revenge destroys both the Huns and the Burgundians, and in the end she herself is killed. In Richard Wagner's Der Ring des Nibelungen, Siegfried's wife is known as Gutrune. As Wagner's cycle ends with Siegfried's funeral and its immediate aftermath, it does not include her marriage to Atli/Etzel or revenge for Siegfried's death. Some of the differences and similarities between Gudrun and Kriemhild in the Scandinavian and continental Germanic traditions can be seen in the following two stanzas taken from original sources. The first is Kriemhild's introduction in the Nibelungenlied:
And this is how Gudrun is described at the end of the Eddic poem Atlakviða:
Этимология
Гудрунның (Guðrún) этимологиясы түсінікті: ол екі элементтен тұрады. Біріншісі – протогерман *gunþ, көне норвег тіліндегі gunnr, яғни шайқас; ол тіс дыбысының алдында мұрын дыбысының жоғалуын көрсетеді, бұл Солтүстік теңіз герман тілдеріне тән (*Gunþrūn → Guðrún). Екінші элемент – көне норвег тіліндегі rún, яғни құпия деген мағынаны білдіреді. Еуропа құрлығында бұл есім тек бір-бірімен байланысы жоқ кейіпкерге қатысты айтылады (Қудрунға қараңыз). Криемхильдтің этимологиясы одан да күрделі. Екінші элементі – сөзсіз "хильд", яғни шайқас немесе қақтығыс. Бірінші элементі туралы бір пікірге келмейді, сонымен қатар ол әртүрлі жазылған: Грим және Крем. Бір теория бойынша, ол *Grīm түбірінен (салыстырыңыз, көне ағылшын тіліндегі grīma) шыққан, яғни маска дегенді білдіреді. Тағы бір теория оны басқа дәлелденбеген Krēm түбірімен байланыстырады. Екі теорияға сәйкес, қысқа дауыстысы бар Грим түрі түпнұсқа түбірдің өзгеруін көрсетеді, ол "қорқынышты" деген мағына беретін grim сөзіне ұқсату үшін жасалған. Көкейкестік тағы бір теория бойынша, бірінші элемент орта және жоғары неміс тіліндегі grimmen етістігіне ұқсас, яғни ашулану дегенді білдіреді. Скандинавия дәстүрінде Гудрунның анасы Гримильда (Grimhildr) деп аталады, ол Криемхильдпен байланысты есім. Виктор Милле бұл есімнің, анасының қатыгездігімен бірге, континенттік дәстүрден шыққан болуы мүмкін деп санайды. Ғылыми пікірлер қай есімнің бастапқысы екендігі туралы келіспейді: екеуі де ежелгі, Гудрун есімі бастапқысы болып, Криемхильд кейінірек ойлап табылған, немесе Криемхильд есімі бастапқысы болып, Гудрун басқа бургундтар – Гунтер (Гуннар) және Гутхурммен (Gundomar I-ге қараңыз) бірдей бірінші элементті бөлісу үшін құрылған.
Шығу тегі
Гудрунның тегі екі тарихи тұлғаға байланысты деп саналады, олар екі бастапқыда дербес ауызша дәстүрде кездеседі – бірі Сигурдтың өлімі, екіншісі гунндардың бургундтарды талқандауы туралы. Бірінші жағдайда Гудрунның Брунгильдамен тудырған жанжалы, оның салдарынан Сигурдтың соңғысының ықпалымен қаза табуы, екі тарихи франк патшайымы – Австразияның Брунгильдасы мен Фредегунд арасындағы даудың нәтижесі деп есептеледі. Соңғысы Брунгильданың күйеуі I Сигебертті оның күйеуі, інісі I Хилперик арқылы өлтірген. Ауызша дәстүрде Брунгильданың аты әйеліне емес, кісі өлтірушіге байланыстырылған. Фредегунд есімінің екінші бөлігі Гудрун есімінің бірінші бөлігімен сәйкес келеді. Ал бургундтардың талқандалуына қатысты, Гудрунның тегі Аттиланың әйелі Ильдикоға жетеді, ол оны өлтірген деген қауесет бар. Ильдиконың жазбаша түрі көбінесе герман тіліндегі *Hildiko атауын көрсетеді, ол Hild есімінің кішіртілген түрі болып табылады және Kriemhild есімінің екінші бөлігімен сәйкес келеді.
Нибелунг әндері
Криемхильд – Нибелунг әнінің (шамамен 1200 ж.) басты кейіпкері: ол алғаш таныстырылатын тұлға және роман оның өлімімен аяқталады. Өлең тіпті кем дегенде бір қолжазбада «Криемхильд» деп аталады. Эпос Криемхильд үшін бір түрлі Bildungsroman екені де айтылған, себебі ол салыстырмалы түрде қарапайым әдепті әйелден қайтыс болған күйеуінің күшті және қатыгез кекшісіне айналады. Мәтіннің әртүрлі нұсқалары оның іс-әрекеттеріне әртүрлі баға береді; А және В нұсқаларында ол қанды кек алуы үшін vâlendinne (шайтан) деп айыпталады, бірақ С нұсқасы оның өлген күйеуіне деген сүйіспеншілігін оның себебі ретінде көрсетеді және оны кінәдан босатады. Нибелунг әнінде Криемхильд – Бургундия королі Данкрат пен королева Утедің қызы. Оның ағалары – Гюнтер, Гернот және Гизелхер, ал Гюнтер патша. Өлең Криемхильдтің түсімен басталады, онда ол соққыны өсіріп, оны екі бүркіт өлтіргенін көреді. Анасы оған: «Сен бір жігітті қатты жақсы көресің, бірақ ол өлтіріледі», – дейді. Бір күні Зигфрид Бургундия сарайына келіп, Криемхильдке жақындасуды ойлайды. Екеуі бір жыл бойы сөйлеспейді, бірақ Зигфрид бургундтарға соғыста көмектескеннен кейін, оларға алғаш рет бір-бірін көруге рұқсат беріледі. Олар бір-біріне қатты ғашық болып, күн сайын кездеседі. Зигфрид Криемхильдтің ағасы Гюнтерге Брунгильданы әйелі ретінде алуға көмектескеннен кейін, Криемхильд пен Зигфрид те үйленеді. Содан кейін жұп Зигфридтің Ксантендегі өз патшалығынан кетеді. Бірнеше жыл өткен соң, Криемхильд пен Зигфридтің Гюнтер есімді ұлы болады. Бір күні Брунхильд, Гунтердің тең патша емес, оның вассалы екеніне сенімді болғандықтан, Гунтерге өзінің әпкесі мен Зигфридті Вормста бірге тұруға шақыруға көндіреді. Бастапқыда Брунхильд пен Криемхильд жақсы қарым-қатынаста болады, бірақ жеке турнирді қарап тұрғанда, олар қайсысының күйеуі жоғары деңгейде екендігі туралы дауласады. Брунхильд Криемхильдті вассалға үйленген деп айыптайды. Патшайымдар ашуланып, ажырасады. Кейін екі патшайым бір-бірімен кездеседі, содан кейін Вормстағы соборға мессаға кіреді. Брунхильд пен Криемхильд екеуі де шіркеуге бірінен бұрын кіруге рұқсат беру керек деп талап етеді. Брунхильд Криемхильдтің вассалға үйленгені туралы айыптауын қайталайды. Содан кейін Криемхильд Зигфридтің, емес Гунтердің Брунгильданың пәктігін алғанын мәлімдейді, Брунгильданың айқын дәлелін көрсетеді. Содан кейін Криемхильд Брунгильдадан бұрын шіркеуге кіреді. Зигфрид Гунтерге айыптауды жария түрде жоққа шығаруға мәжбүр болады және оны жазалау үшін Криемхильдті ұрады. Брунхильд қанағаттанбайды, бірақ Хаген Гунтерді Зигфридті өлтіруге көндіреді. Зигфридті қорғағым келеді деген сылтаумен Хаген Криемхильдті Зигфридтің жараланған жерін ашуға көндіреді. Зигфридті Хаген мен Гунтермен бірге аң аулап жүргенде өлтіргеннен кейін, оның денесі Криемхильдтің бөлме есігінің алдына лақтырылады. Криемхильд Зигфридті Гунтер мен Хаген өлтіргенін тез түсінеді. Криемхильд Зигфридтің жерленуін қадағалап, Зигфридтің әкесімен бірге Ксантенге қайтудан бас тартады, оның орнына өзінің отбасы мен Зигфридтің қабірінің жанында Вормста қалады. Ақырында Гунтер мен оның бауырлары Криемхильдпен татуласады, бірақ ол Хагенді кешіруден бас тартады. Криемхильд Зигфридтің өлімінен кейін мұрагерлік алған Нибелунгтердің қазынасын Вормсқа әкеледі. Ол қазынаны жауынгерлерді алу үшін қолданады; Хаген, оның қауіпті екенін түсініп, қазынаны ұрлап, Рейнге батыруды жоспарлайды. Он үш жылдан кейін ғұндар патшасы Этцель Криемхильдке үйленуге ұсыныс жасайды, ол да келіседі. Ол Эцелдің патшалығына келгеннен кейін он үш жыл өткен соң, ол Эцелді ағаларын тойға шақыруға көндіреді. Гунтер келіседі, ал бургундтар мен олардың вассалдары Эцелдің сарайына келеді. Криемхильд ағаларына сәлем береді, бірақ Хагеннен Вормста ұрлаған затын әкелгенін сұрайды. Кейіннен Криемхильд Хагенді ғұндар тобымен бетпе-бет келеді, ал Хаген Зигфридті өлтіргенімен мақтанып, оны ашуландырады. Гунндардың ешқайсысы шабуыл жасауға батыл емес, ал бургундтар Криемхильдтің сол түнде жоспарлаған шабуылға жол бермейді. Келесі күні Криемхильд Блоделинді Бургундияның қоректендіруіне шабуыл жасауға көндіреді. Бұл оқиға Эцель, Криемхильд және олардың ұлы Ортлиб Бургундияның қоректендіруіне шабуыл жасағанда болады. Хаген шабуыл туралы естігенде, ханзаданың басын шауып өлтіреді. Қақтығыс басталады, бірақ Дитрих фон Берн Криемхильд пен Эцельді залдан шығарады. Криемхильд кейін Гунтерге Хагенді тапсыруды талап етеді, бірақ ол бас тартады: содан кейін ол залды өртейді. Ақырында Дитрих фон Берн Гунтер мен Хагенді залдың соңғы қалғандары ретінде тұтқынға алады, оларды Криемхильдке тапсырады. Криемхильд екеуін бөліп, Хагеннен өзінен ұрланған нәрсені қайтаруды талап етеді. Хаген Гунтер тірі болғанша қазынаның қайда екенін айта алмайтынын айтады; Криемхильд содан кейін Гунтердің басын шауып алады. Хаген содан кейін қазына Рейнде екенін айтады; Криемхильд Зигфридтің қанжарын алады, оны Хаген ұрлаған еді, және онымен оның басын шауып алады. Дитрихтің ұстазы Хильдебранд, әйелдің ұлы батырды өлтіргеніне ашуланып, Криемхильдті кескілеп өлтіреді.
Нибелунгтенклаге
Нибелунгнлидтің жалғасы – Нибелунгнклайдте Криемгильд тірі тұлға ретінде көрінбесе де, поэма Нибелунгнлидтің апатына оның қатысы жоқ екенін дәлелдеуге тырысады. Нибелунгнклайд бойынша, Криемгильд Зигфридке деген шынайы махаббатымен әрекет етті, ал нағыз қиянаткер Хаген болды. Бұл Хилдебрандтың апат үшін Хагенді кінәлі деп айтуымен нығайтылады, оны «валант» (шайтан) деп атап, Криемгильдке тағылған «валадинне» (шайтан) айыптамасының еркек қарсы бағаны көрсетеді.
Ертексұға
Тидрексага (шамамен 1250) көне норвеж тілінде жазылған болса да, мазмұнының көп бөлігі неміс (әсіресе төменгі неміс) ауыз әдебиетінен аударылған, сондай-ақ, мүмкін, неміс жазбаларынан, мысалы, «Нибелунгтар жырларынан» алынған. Сондықтан ол осы жинаққа қосылған. Тидрексагада Гримхильд (Криемхильд) – Нифлунгаланд королі Альдриан мен Оданың қызы, король Гуннардың (Гунтер), Гизлердің (Гизельер) және Герноздың (Гернот) қарындасы, ал Хогнидің (Хаген) жарты қарындасы. Бір күні Зигфрид (Зигфрид) Гуннардың патшалығына келгенде Гримхильдке үйленеді және Гуннарға Брунхильдке үйленуді ұсынады. Кейін Гримхильд пен Брунхильд патша сарайындағы дәстүрлер туралы дауласады. Брунхильд Гримхильдті асыл текті еркекке үйленбеген деп айыптайды, сосын Гримхильд Зигфридтің, Гуннардың емес, Брунхильдтің бойын бұзғанын, оның дәлелі ретінде Зигфрид берген сақинаны көрсетеді. Брунхильд Зигфридті өлтіруге шақырады; Гримхильдтің ағалары Зигфридті өлтірген соң, оның денесін оның төсегіне қояды. Кейін Атли (Этцель) Гримхильдті өзінің жаңа әйелі болуға сұрайды. Жеті жылдан соң Гримхильд Атлиді ағалары ұрлаған Нибелунгтердің қазынасын айтып, Бургундиялықтарды (Нифлунгтар деп аталған) шақыруға көндіреді. Атли қазынаға құмарланып, келіседі. Бургундиялықтар келген соң Гримхильд олардан қазынаны талап етеді, бірақ Хогни оның қалдырылып кеткенін жауап береді. Гримхильд Атлидің інісі Блодель мен Тидректі (Дитрих фон Берн) өшігуға көмектесуге көндіруге тырысады, бірақ екеуі де бас тартады. Соңында ол өзінің және Атлидің ұлын залға әкеліп, Хогнидің қарсаңына отырғызып, ұлына Хогниді ұруға бұйырады. Хогни екінші соққыға ханзаданың басын кесіп жауап береді, бұл қанды қырғынға әкеледі. Аса қатал шайқастан кейін Гуннар тұтқындалады, ал Гримхильд Атлиге оны жыландарға толы мұнараға тастауды бұйырады. Хогни енді патша сарайына кірген бургундтарға жетекшілік етеді. Гримхильд залды өртеп жіберуге бұйрық береді, ал келесі шайқаста Гизлер мен Герноз қаза табады. Гримхильд өлі ағаларының аузына отты ағаш бөлігін тығып, олардың шын мәнінде өлгенін көруге тырысады, бұл ашуланған Тидректі оны өлтіруге итермелейді. Сага авторы саганы құру үшін қолданған көптеген ауызша және мүмкін жазбаша көздерден көбінесе түсінікті әңгіме жасау үшін бірқатар өзгерістер енгізді. Автор осы ертегілердің көптеген скандинавиялық нұсқаларын атап өтеді және скандинавиялық аудиторияға таныс оқиғаларға сәйкес кейбір егжей-тегжейлі мәліметтерді өзгерткен сияқты. Сагадағы бургундтардың құлауы туралы нұсқа норвеж және континенттік дәстүрлерден белгілі элементтердің бірегей үйлесімін көрсетеді.
Розенгартен зу Вормс
Розенгарден зу Вормс (шамамен 1250 ж.) -де Криемхильд Гибехе патшасының қызы. Оның гүлбақшасы он екі батырдың, оның ішінде күйеу жігіті Зигфридтің күзетуінде. Зигфридтің Дитрих фон Бернді жекпе-жекте жеңе алатынын көру ниетімен, ол Дитрихке роза бағында бір күндік турнирге өзінің он екі батырын әкелуді ұсынады. Жеңімпаз сыйлық ретінде гүл шоғын және оның ерінінен сүйіспеншілік сүйісін алады. Дитрих шақыруды қабылдайды, және батырлар Вормсқа келеді. Ақырында, барлық Бургундия батырлары жеңіледі, соның ішінде Зигфрид, Дитрих отты демдеген кезде қорқып Криемхильдтің қолына қашады. Дитрихтің жауынгері Ильсан, монах, Дитрихке қарсы шығуы үшін Криемхильдті жазалайды, одан оның қалың сақалынан беті қан кетуіне себеп болатын көптеген сүйістерді талап етеді. Ақынның бір нұсқасында Хаген Криемхильдті жекпе-жектің себебі болғандығы үшін қарғыс айтады. Ақын Криемхильдке өте сын көзбен қарады. Нибелунг әнінің А және В нұсқаларындағыдай, ол vâlandinne (шайтан) деп аталады және кейде қатыгез жекпе-жекте күрескен рыцарьларды көруден зор қуаныш алады. Криемхильдтің әкесі Гибехе есімі скандинавиялық дәстүрде Гьюкиге сәйкес келеді, сондай-ақ "Хюрнен Сейфрид туралы жыр" және "Хельденбух Проза" (төменде қараңыз) еңбектерінде де кездеседі; бұл Розенгартеннің Нибелунглидтен тыс ауызша дәстүрмен байланысын көрсетеді, Розенгартеннің бұл ертедегі ақын туралы білімі бар екенін көрсетеді.
Гельденбух-прозалық
Heldenbuch Prosa, алғаш рет 1480 жылғы Diebolt von Hanowe-тің Heldenbuch-ында табылды және кейіннен 1590 жылға дейін басылымдарда кездеседі, Нибелунг әнінен бөлек ауызша дәстүрдің сақталғанының ең маңызды дәлелдерінің бірі саналады, көптеген мәліметтері Thidrekssaga-мен сәйкес келеді. Heldenbuch Prosa-да Криемхильд Гибехе патшасының қызы және Зигфридке үйленген. Ол Дитрих фон Берн Зигфридті гүлзарда өлтіргені үшін кек алу мақсатымен Эцель сарайында апатты ұйымдастырады. Ол өз ұлы мен Эцельдің ұлын сарайға әкеліп, бала Хагенді ашуға тітіктейді, ол оны өлтіреді. Бұл көптеген батырлардың қаза болуына себеп болатын қақтығысқа ұласады. Дитрих Гюнтер мен Хагенді тұтқынға алғанда, Криемхильд олардың басын кесіп тастайды, осыдан кейін Дитрих оны дене-мүшелеп кесіп жазалайды.
Дас Лид vom Хюрнен Сейфрид
Орта ғасырдың соңы мен жаңа заманның басында жазылған "Das Lied vom Hürnen Seyfrid" батырлық балладасында Криемхильд король Гибихтің қызы және Гюнтер, Гирнот (Гернот) мен Хагеннің қарындасы. Гибих есімі Розенгарден зу Вормсқа сәйкес келеді және көне скандинав тіліндегі Гюкиге ұқсас, ал Хагеннің Криемхильдтің бауырларының бірі екендігі Тидрексага мен скандинавиялық дәстүрде де кездеседі. Бұл дәстүрдің осы элементтері кеш орта ғасырларға дейін ауызша айтылып келгендігінің дәлелі саналады. Балладаның ортасында айдаһар Криемхильдті Вормстағы үйінен алып кетеді. Айдаһар Криемхильдті Трахенштейн тауындағы (аждаһа тасы) қонысында жылдар бойы тұтқынға алып, оған жақсы қарап күтім көрсетеді. Бір күні ол оның тізесіне басын қойып, адамға айналады және оған бес жыл оның қасында болу керектігін түсіндіреді. Одан кейін ол оған үйленеді және екеуі бірге тозаққа барады. Криемхильд осы тағдырдан құтылу үшін дұға етеді. Соңында Зигфрид (Сейфрид) оны құтқаруға келеді, бірақ айдаһар пайда болады. Айдаһар Зигфрид пен Криемхильдті таудың тереңіне қашуға мәжбүр етеді, онда олар Нибелунгтердің қазынасын және айдаһардың терісін кесе алатын қылышты табады. Зигфрид айдаһарды жеңеді, ал Криемхильд пен Зигфрид Вормсқа оралып, үйленеді және Зигфрид Криемхильдтің бауырларымен бірге билік етеді. Алайда, оның бауырлары Зигфридтің күшіне қызғанышпен қарайды және жеті жылдан кейін оны өлтіреді. Зигфридтің Криемхильдті босатуы Брунхильд туралы жоғалған неміс әңгімесінің қайта жаңартылуы болуы мүмкін деген пікір бар, бірақ бұл әлі нақты емес. "Нибелунг әнінің" m нұсқасында Зигфридтің Криемхильдті айдаһардан азат ету туралы оқиғасы бар, яғни бұл аңыз 1400 жылға дейін дамыған. Балладаның ең ерте сақталған көшірмесі 1530 жылға жатады.
Басқа дәстүрлер мен куәліктер
IX ғасырдағы аты-жөні белгісіз саксон ақыны, Поэта Саксо деп танылған, Аттиланың әйелі оны әкесінің өлімі үшін кек алу мақсатымен өлтіргенін хабарлайды. Даниялық тарихшы Саксо Грамматикус өзінің "Gesta Danorum" еңбегінде саксондық музыканттың Даниялық ханзада Кнут Лавардты туған інісі Магнус Күштінің сатқындығы туралы ескертуге тырысқанын жазған. Музыкант "Гримхильдтің бауырларына жасаған айқын сатқындығы" ("notissimam Grimildae erga fratres perfidiam") туралы ән шырқаған. "Kriemhilden hôchzît" (Криемхильдтің тойы) деген тіркес басқа ортағасырлық неміс еңбектерінде ерекше қанды шайқасқа сипаттама беру үшін қолданылған. Орта ғасырдың XIII ғасырындағы саяхатшы-лирик ақын Дер Марнердің әнінде, "Криемхильдтің сатқандығы" ("wen Kriemhilt verriet") – неміс сарайының жұртшылығына ұнаған танымал оқиға ретінде, Сигурдтың өлімі және Нибелунгтердің қазынасы туралы әңгімелермен бірге айтылған. Венгр шежірешісі Симон Кеза (XIII ғасырдың соңы) Аттиланың әйелі Криемхильдтің қолынан қаза тапқанын жазған.
Gesta Danorum (Даналық кітап)
Даниялық тарихшы Саксо Грамматикус өзінің "Gesta Danorum" еңбегінде Йорумрек (Эрманарик) өлімі туралы әңгіменің нұсқасын латын тілінде баяндайды, онда Гудрун (Гутрана ретінде) де кездеседі. Бұл нұсқада "Жармерикус" Дания патшасы болып бейнеленеді, ал Гудрун Свангильдтің өліміне кек қайтаруға келген бауырлардың қаруларына жеңілмейтін сиқыр беретін күшті әйел-сиқыршы ретінде суреттеледі. Саксо бұл тарихын 1208 жылға дейін аяқтаған болуы мүмкін, бұл скандинавиялық дәстүрдің сақталған ең ерте нұсқасы және шамамен "Нибелунгтар жырымен" бір дәуірде жазылған. Дегенмен, Виктор Милле Саксоның нақты батырлық әңгімелердің сенімді көзі емес деп санайды, себебі ол пайдаланған материалдарды кеңінен өзгертіп жазған сияқты.
Эдда прозасы
Снорри Стурлусонның «Прозалық Эддасы» – Гудрун өмірінің толық скандинав нұсқасының ең ерте куәсі, ол шамамен 1220 жылға жатады. Снорри Гудрунның оқиғасын поэманың «Skáldskaparsmál» деп аталатын бөлімінің бірнеше тарауында баяндайды. Оның оқиғаны беруі «Вёльсунга сагасында» (төменде қараңыз) кездесетін нұсқаға өте ұқсас, бірақ әлдеқайда қысқа. Гудрун Гюки мен Гримхильдтің қызы, Гуннар мен Хёгнидің толық қарындасы, ал Гутхормның жарты қарындасы ретінде таныстырылады. Гудрун Гюки патшалығына келгенде Сигурдқа үйленеді. Сигурд Гуннарға Брунгильданы ұнатуға көмектескеннен кейін қайтып келгенде, Сигурд пен Гудрунның екі баласы болады – ұлы Сигмунд және қызы Сванхильда. Біраз уақыттан кейін Гудрун мен Брунхильд өзенде шаштарын жуып жатқанда дауласады: Брунхильд Гудрунның шашына тиген судың өзіне тимеуін қалайды, себебі ол батыр күйеуге үйленген. Дау барысында Гудрун Гуннардың кейпінде Сигурдтың Брунгильданы бағындыру үшін оттың ішінде аттанғанын, ал Брунгильдадан сақинаны дәлел ретінде алғанын айтады. Бұл ақпарат Брунхильдті Сигурдты өлтіруге жетелейді, оны Гудрунның жарты бауыры Гутхорм жасайды, сонымен қатар жас Сигмундты да өлтіреді. Осыдан кейін Гудрун патша Атлиге (Аттилаға) үйленеді. Атли Гудрунның бауырларын шақырып, алтын үшін өлтіргенде, Гудрун өзінің екі ұлын өлтіреді. Ол олардың бас сүйектерін ішімдік құюға арналған тостағандарға айналдырып, жүректерін пісіріп, Атлиге жеуге береді. Содан кейін ол Атлиге жасағанын айтады, кейін Атлиді Хёгнидің ұлымен бірге өлтіреді. Одан кейін ол залды өртеп жібереді. Соңынан Гудрун өзін теңізге батыруға тырысады, бірақ ол король Йонактың жеріне жағалайды. Йонак оған үйленеді және үш ұлы болады – Сорли, Хамдир және Эрп. Сигурдтың қызы Сванхильда да сол жерде өседі, кейін король Йормунрекке үйленеді. Йормунрек Сванхильданы адалдықтан айыптап өлтіргенде, Гудрун ұлдарына оны өлтіруді бұйырып, темірді тесіп өтпейтін қару-жарақтарды береді. Ұлдары осы әрекетте қаза тауып, Гюки әулетінің ұрпақтары тоқтатылады.
Поэтикалық Эдда
Поэтикалық Эдда – батырлық және мифологиялық скандинавиялық өлеңдер жинағы, шамамен 1270 жылы Исландияда құрастырылған. Бұл жинақ әртүрлі дәуірлерге жататын мифологиялық және батырлық әндерді біріктіреді. Скандинавия дәстүріндегідей, Гудрун Гуннар мен Хёгнидің қарындасы ретінде бейнеленеді. Өлеңдерге сәйкес, Гутхорм оның туған бауыры, әкесі бір басқа бауыры немесе жартылай бауыры болуы мүмкін. Бір өлеңде Гуллронд әпкесі де кездеседі. Жалпы, жинақтағы өлеңдердің ешқайсысы 900 жылдан бұрынғы емес деп саналады, ал кейбіреулері XIII ғасырда жазылған болуы мүмкін. Сонымен қатар, көне өлеңдердің ескі стильде жазылған болуы және жаңа өлеңдердің бұрынғы материалды қайта өңдеу болуы мүмкін, сондықтан оларды сенімді түрде мерзімдеу қиын.
Гриппесспа
Гриписспадада, Сигурд алған болашақ өмірі мен ерліктері туралы болжамда, Гудрун оның әйелі болатыны және Брунхильдтің мұнан ренжітіні айтылады. Бұл болжам Гудрунның қайғысын суреттеп, оның анасы Гримхильдті осы жағдайдың бәрі үшін кінәлі деп баяндайды. Өлеңнің жасы көп болмаса керек.
Sigurðarkviðu нан
Brot af Sigurðarkviðu тек фрагментарлық сақталған: өлеңнің сақталған бөлігі Сигурдтің өлтірілу оқиғасын айтады. Өлеңде Гудрунның Сигурдтің қазасына таңдануы мен қайғысы, сондай-ақ Брунгильдке деген ашуы қысқаша көрсетілген. Ол Брунгильдке қарағанда аз маңызды кейіпкер ретінде бейнеленеді. Өлеңнің жоғалған бөлігі, бәлкім, Гудрунның Сигурд пен Гуннардың құда түсу кезіндегі алдауын ашып көрсетуін бейнелейді.
Гудрунарквида I
Гудрунарквида I-де Гудрун Сигурдтің денесінің жанында жатыр, бірақ көз жасына тола алмайды. Екі әйел өзінің қайғысын айтып оны жұбатуға тырысады, бірақ Гудрунның қарындасы Гуллронд Сигурдтің денесін ашып, оны сүйіп алуға кеңес бергенде ғана ол жылай бастайды. Гудрун енді Гуннарды Сигурдты өлтіргені үшін айыптап, оның Сигурдтің қазынасына құқығы жоқ екенін мәлімдейді. Ол күйеуінің кекін алатынын ескертеді. Гудрун жылай алмағанда, тіпті қаза болар еді деген ой айтылады. Ақынның өлеңі Сигурдтің өлімінен Гудрунның күйреуіне толыққанды арналып, оның қалай өлгеніне қатысты барлық мәліметтерді жіберді. Гудрунның қарындасы Гуллрондты қоса алғанда, үш әйелдің өзі ақынның туындысы болуы мүмкін.
Қауіпсіздік
Sigurðarkviða hin skamma Гуннардың сарайына келгеннен бастап оның қазасына дейінгі Сигурдтың өмірін қайтадан баяндайды. Гудрун өлеңде белсенділіксіз рөл атқарады. Ол өлмегелі тұрған Сигурдтың қанында оянады, ол оған Брунгильдті кінәлайтын қысқа сөз сөйлейді, ұлдарының өлтірілуін болжайды, оның Брунгильдпен жатпағанын және оның бауырлары әлі тірі екенін хабарлайды. Осыдан кейін ол өлеңнен жоғалып, тек Брунгильд аузынан ғана естіледі.
Драп Нифлунга
Сигурдтің өлімін Бургундиялықтар (Нифлунгтар) және Атли (Аттила) туралы келесі жырлармен байланыстыратын қысқа прозалық бөлім – «Драп Нифлунга». Брунхильдтің інісі Атли, Брунхильдтің өлімі үшін Гуннарды айыптайды, осыдан Гуннар Гудрунды Атлиге үйлендіреді. Гудрунға алдымен Сигурдты ұмыту үшін сиқырлы сусын беру керек. Кейін Атли Гуннар мен Хёгниді шақырып, оларды сатып, алтындарын иемденуді жоспарлайды. Гудрун ағаларын ескертуге тырысады, бірақ олар келіп жетеді. Атли оларды тұтқынға алған соң, Гуннар мен Хёгни үшін әкесіне тікелей араласуын сұрап, ұлдарына жүгінеді, бірақ олар бас тартады.
Гудрунарквида II
Гудрунарквида II-де Гудрун Атлидің ордасында. Ол өзінің тағдыры туралы Тиодрекке (Þjódrekr, яғни Дитрих фон Бернге) шағынып, Атлимен некеге тұруына әкелген қиындықтарының тарихын айтады. Ол Сигурдтің қалай өлтірілгенін және содан кейін Данияға қалай сапар шеккенін, онда үш жарым жыл Король Хафпен бірге болғанын баяндайды. Кейін оның отбасы оны іздеп келді, ал анасы Гримхильд оған қайғысын ұмыту үшін бір түрлі элік берді. Содан кейін ол Атлиге тұрмысқа шығуға мәжбүр болды. Бір түні Атли оянып, Гудрунға түсінде оның өзін өлтіріп, ұлдарын жейтінін айтты. Гудрун түсті оның зияны жоқтай етіп түсіндіреді. Бұл өлең Поэзия Эддадағы ең соңғы өлеңдердің бірі болуы мүмкін. Ондағы Сигурдтің өлімі туралы айтылатын мәліметтер көбінесе Brot af Sigurðarkviðu-дағы мәліметтерге сәйкес келеді, бірақ Брунхильдті еске алмайды және Гудрунның Сигурдтің денесіне аза тұту үшін орманға кеткені туралы мәлімет қосылған. Тиодректің бейнесі өлеңге континенттік әсердің болғанын көрсетеді. Соңғы шумақ толық емес, және ғалымдар өлеңнің бастапқы нұсқасында Гудрунның Атли мен оның ұлдарын өлтіруі де болғанын жоқтап жатыр. Виктор Милле ұмыту элігінің егжей-тегжейлігі Гудрунның Сигурдты неге кек алмағанын түсіндіруге көмектесетінін атап өтті; ол мұны ақын білген оқиғаның континенттік нұсқасын жоққа шығаруға жасалған әрекетпен байланыстырады. Анасы үшін Гримхильд есімін қолдану, Криемхильдтің туыс аты және осы кейіпкердің ашық зұлымдығы континенттік дәстүрден шыққан болуы мүмкін.
Гудрунарквида III
Гудрунарквида III-де Атлидің кәнизагы Геркья Гудрунды Тиодрекпен ұйықтады деп айыптайды. Гудрун айыптауларды жоққа шығарып, өзінің кінәсіздігін дәлелдеу үшін ыстық сумен сынақтан өтеді. Ол қолын қайнап тұрған суға салады, және кінәсіз болғандықтан, зардап шекпейді. Геркья да содан кейін осы сынақтан өтуге мәжбүр болады және өзін күйдіріп алады. Жаза ретінде ол батпаққа батып өлтіріледі. Гудрунарквида II сияқты, Гудрунарквида III де Тиодректің бейнесі арқылы континенттік дәстүрлерді білетінін көрсетеді. Сонымен қатар, Геркья континенттік дәстүрде Эцелдің (Атли) бірінші әйелі, германдық Хельхеге (Тидрексагада Эрка) сәйкес келеді. Ол тек Поэтикалық Эддада ғана кездеседі. Майкл Куршманн поэманың континенттік герман аңызының өзгеруі екенін айтады, онда Дитрих (Тьодрек) Эцелдің әйелі Хельхе (Херкья)мен ұйықтады деп айыпталады, олардың арасында жақын қарым-қатынас болған; содан кейін ежелгі норвегиялық ақын Геркьяны айыптаушыға айналдырып, Гудрунды айыпталушы еткен. Кодекс бойынша Атлидің өлімі туралы өлеңдерден бұрын орналасқан болса да, Гудрунның туыс-туғандарының жоқтығы туралы сілтемелер оның Бургундиялықтардың өлімінен кейін орын алғанын көрсетеді.
Атлақвида
Атлаквидада Атли Гудрунның ағалары Хёгни мен Гуннарды өлтіру ниетімен өз залына шақырады. Гудрун ескерту жіберсе де, ағайындар келеді. Гуннар мен Хёгни өлгеннен кейін Гудрун Атлиге сусын ұсынып, оны және ғұндарды тойға шақырады. Барлығы мас болғаннан кейін, ол Атлидің өз ұлдарын жегенін айтады, оны өлтіріп, содан кейін залды өртеп, ішіндегілердің барлығын, өзінің өлімін де қамти отырып, қырып жібереді. Атлаквида поэтикалық Эддадағы ең көне өлеңдердің бірі саналады, бұл өлеңнің тоғызыншы ғасырға жататындығы да мүмкін. Дегенмен, Гудрунның Атлиге өз ұлдарын жеуге мәжбүрлеуі Терей мен Прокның ежелгі оқиғасынан туындауы мүмкін. Бұл өлеңнің ерекшелігі – онда Сигурд есімi мүлдем еске алынбаған.
Аттамал хин гринлензку
Atlamál hin groenlenzku Atlakviða сияқты бірнеше маңызды айырмашылықтармен бірдей оқиғаны баяндайды. Гудрун ағаларына Атлидің сатқындығы туралы ескертуге тырысады, бірақ олар келуге шешім қабылдайды. Гудрун ағалары келгенде оларды қарсы алады және олармен Атли арасында келісімге келуге тырысады, бірақ бұл мүмкін емес екенін түсінген соң, тұтқындалғанға дейін олармен бірге күреседі. Гудрун мен Атли бір-бірін соғымға себепкер деп айыптайды. Атли Гуннар мен Хогниді өлтіріп, осы туралы Гудрунға хабарлайды. Ол оны қарғыс айтады, ал ол оған өтемақы төлеуді ұсынады, бірақ Гудрун одан бас тартады. Гудрун жағдайға бейімделгендей көрінеді, бірақ құпия түрде ұлдарын өлтіріп, оларды Атлиге жеуге береді. Содан кейін ол Атлиге не жегенін айтады және Хогнидің ұлы Хнифлунгтың көмегімен Атлиді өлтіреді. Өліп бара жатқанда Атли Гудрунға жақсы қарым-қатынас жасағанын айтып, оны қатыгездікпен айыптайды. Гудрун өзін қорғайды, Атлиді лайықты түрде жерлеуге уәде береді және өзін-өзі өлтіруге тырысады. Ақынның бұл нұсқасы бургундтардың құлауын Атли мен Гудрун арасындағы алауыздық нәтижесі ретінде көрсетеді; тіпті Атли Гуннар мен Хогниді әйеліне зиян келтіру үшін өлтіргені айтылады.
Гудрунархвет
Гудрунархвот қысқа прозалық аралықпен басталады, онда Гудрун Атлиді өлтіргеннен кейін теңізге батып өлуге тырысқаны, бірақ оның орнына оны әйелге алып, үш ұлы болған Йонак патшасының еліне әкелгені айтылады. Олар – Хамдир, Сорли және Эрп. Гудрун сонымен қатар Сигурдтан болған қызы Сванхильдті тәрбиелейді. Сванхильд Жормунрекке үйленеді, ол кейін қызғанышпен Сванхильдті өлтіреді. Өлеңнің өзі Гудрун Сванхильдтің өлімі туралы білгеннен кейін басталады: ол үш ұлын Жормунректі өлтіріп, қарындасының кекін алуға шақырады. Ұлдары келіседі, бірақ олардың өлеріне дайын болу керектігін ескертеді. Бұл Гудрунды өмірдегі қасіреттері туралы айтуға жетелейді. Ол жалғыз қалғанда, өлімді шақырып, Сигурдтың оны көру үшін Хелден оралып келеді деп үміттенеді. Содан кейін олар бірге өртеліп, бірдей отта жанып кетеді.
Хамизм
Гудрун «Хамдизмал» поэмасының басында қысқаша көрінеді: ол ұлдарын Сванхильдтің өлімінен кек алуға шақырады, олар оған көңілі толы болмаса да келіседі. Бұл поэма көбінесе «Поэтикалық Эдда»дағы ең ежелгісі деп саналады, бірақ соңғы зерттеулер оның іс жүзінде жақын уақыттарда жазылған болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Велсунга сағасы
Вёльсунга сагасы Поэтикалық Эддада берілген сюжетті өте жақын ұстанады, бірақ автордың басқа мәтінді білгеніне ешқандай дәлел жоқ. Автор Норвегияда жұмыс істеген және Тидрексаганы білген секілді, сондықтан Вёльсунга сагасы он үшінші ғасырдың екінші жартысына жатады. Сагада Гудрун – Гюкидің қызы, Гуннар мен Хёгнидің және Гутормның қарындасы. Гудрун сағаға жаман түс көріп кіріседі; ол бұл түсінің түсіндірілуі үшін Брунхильдке баруды таңдайды. Брунхильд Гудрунның Сигурдқа үйленетінін, бірақ ол Брунхильдке уәде берілген болса да, Гудрун оны кейіннен жанжалға байланысты жоғалтатынын айтады. Сигурд сарайға келгенде Гудрунның анасы Гримхильд Сигурдқа Брунхильдке берген уәдесін ұмыту үшін бір сусын береді, және ол Гудрунға үйленеді. Сигурд содан кейін Гуннарға Брунхильдті ұсынуға көмектеседі, Гримхильдтің үйреткен сиқырын қолдана отырып, және біраз уақыт бойы Брунхильд пен Гудрун Гюкидің сарайын бөліседі. Бір күні Гудрун мен Брунхильд шаштарын жуғанда дауласады; Брунхильд өзінің күйеуі Гуннардың Сигурдтан жоғары тұрғанын айтады. Бұл Гудрунның Брунхильдті Гуннардың кейпінде алған Сигурд екенін ашып көрсетуіне және Брунхильдке Сигурдқа дәлел ретінде берілген сақинаны көрсетуіне себеп болады. Патшайымдар келесі күні патша сарайында дауды жалғастырады. Брунхильд Гуннар мен Хёгниді Сигурд онымен бірге ұйықтады деп айнытылып, Сигурдты өлтіруге көндіреді. Қылмысты олардың кіші інісі Гуторм жасайды. Гуторм Гудрунмен бірге төсекте ұйықтағанда Сигурдқа шабуыл жасайды; Сигурд қатты жараланады, бірақ Гутормды өлтіреді. Содан кейін ол Гудрунға ешқашан Гуннарды алдамағанын айтады және көз жұмады. Гудрун қатты айқайлайды, ал Брунхильд оған қатты күледі. Гудрун кейіннен Дания королі Хафқа қашады, бірақ кейіннен оны отбасы табады. Гримхильд қызының ағаларына деген ашуын ұмыту үшін оған сусын береді, содан кейін ол Гудрунды Атлиге үйленуге көндіреді. Атли мен Гудрун бақытты некеде емес, және Атли көп ұзамай Гудрунның ағаларының алтынын қалайды. Ол оларды алтын үшін өлтіру ниетімен сарайына шақырады. Гудрун оларды ескертеді, бірақ ескерту назардан тыс қалады. Ағалары келгенде Гудрун екі тарап арасында келісімге келуге тырысады, бірақ кейіннен олар тұтқындалып, өлтірілгенше ағаларымен соғысады. Ағаларының қорымдық тойына дайындалғанда Гудрун Атлидің ұлдарын өлтіреді. Ол олардың етін Атлиге береді. Содан кейін ол Атлиді оның төсегінде Хёгнидің ұлы Нифлунгтің көмегімен өлтіреді. Ақырында олар сарайды өртеп, ішіндегілердің бәрін өлтіреді. Гудрун енді өзін-өзі суға батыруға тырысады, бірақ оның орнына король Йонактың жеріне жағалайды, ол оған үйленеді. Олардың үш ұлы бар: Хамдир, Сорли және Эрп. Гудрунның Сигурдтан туған қызы Сванхильда да Йонактың сарайында тәрбиеленеді. Сванхильд король Йормунрекке үйленеді, бірақ оны ізгіліксіздікке қатысқан деп күдіктенгендіктен өлтіреді. Гудрун содан кейін ұлдарын жартылай қарындасының кек алуы үшін жинап, оларға темірден кесілмейтін қару-жарақ береді.
Жабайы аң аулау
Жабайы аңшылық туралы аңызда Гудрун Гюкадотир Гуро Рыссерoва ("Гудрун жылқы құйрығы") деп аталады.
Гудрун бейнесі туралы теориялар
Атлаквидаға сүйене отырып, көптеген ғалымдар бургундтардың қырылуы мен Сигурдтың өлтірілуі бастапқыда жеке-жеке қалыптасқан дәстүрлер болған деп санайды. Гудрунның екі аты екі түрлі тұлғаның бірігуінен туындауы мүмкін, бірі – Сигурдтың әйелі, ал екіншісі – Атилланың қолынан қаза тапқан бургундтардың туысы. Дегенмен, Криемхильд немесе Гудрун туралы ең алғашқы мәліметтер Нибелунген жырында кездеседі. Бұл сонымен бірге Сигурдтың өлімі мен бургундтардың қырылуы туралы біріктірілген аңыздың сенімді куәсі де болып табылады.
Бургундиялықтарды жоюдағы рөлі
Бургундия патшалығының құлауы 436-437 жылдары Рим генералы Флавий Этийдің Рейн өзені маңындағы Гундихарий (Гунтер) патшасы билеген тарихи Бургундия патшалығын жоюынан бастау алады, бұл оқиғада, мүмкін, хун жалдамалы әскерлері де қатысқан. Осы патшалықтың құлдырауы Атилланың кінәсіне жатады деп есептелді және аңыздың қалыптасуының басында оның әйелінің қолынан қаза табуымен байланыстырылды. Ғалымдардың көпшілігі Гудрунның бургундтарды құртудағы бастапқы рөлі скандинавиялық дәстүрдегідей, ағаларының өлімінен кек алумен байланысты екеніне келіседі. Бірақ, бургундтардың құрылуы туралы әңгіме Сигурдтың өлтірілу оқиғасымен байланысқаннан кейін континенттік дәстүрде оның рөлі өзгерді. Бұл өзгерістер шамамен 1200 жылға дейін жазылған «Нибелунген әні» құрастырылғанға дейін болды, ол осы екі дамудың қозғалысын сенімді түрде көрсететін алғашқы мәтін. Дегенмен, Ян Дирк Мюллер Гудрун рөлінің қай нұсқасы түпнұсқа екенін анық білуге болмайтынын айтады, себебі екеуі де бургундтардың нақты тарихи құлауына немесе Эцель патшалығының соңына ұқсамайды. Ол рөлдердің өзгеруі континенттік дәстүрдің Атиллаға көбірек жақсылықпен қарауынан туындауы мүмкін деп санайды.
Ерманар мен Свангильда туралы аңызға қосылу
Гудрун аңызын Ерманарк (Журмунрек) және Свангильд аңызына байланыстыру – скандинавиялық жаңалық, ол бұл аңызды Сигурд аңызымен тікелей қатыстырады. Эдвард Хеймс пен Сьюзан Сэмплс бұл оқиғаның салыстырмалы түрде кеш пайда болғанын айтады. Дегенмен, басқа ғалымдар оны оншы ғасырға жатқызады, себебі Скальдия поэмасы Рагнарсдрападағы оқиғаның нұсқасына сүйенеді: онда баяндаушы Ерманарды өлтіргендерді Гудрун әкесі Гюкинің ұрпақтары деп сипаттайды. Бұл өлең оншы ғасырда өмір сүрген ақын Браги Боддасонға жатқызылады, бірақ басқа ғалымдар оны шамамен 1000 жылға жатқызып, Брагиге жатқызудың дұрыс еместігін айтады.
Танымал мәдениетте
1924 жылы Фриц Ланг пен Теа фон Харбу «Нибелунгендер: Криемхильдтің кек алуы» (Die Nibelungen: Kriemhild's Revenge) фильмін жасады. Криемхильд рөлін актриса Маргарет Шён ойнады. 2005 жылғы «Нибелунгтер сақинасы» телеэпопеясында американдық актриса Алисия Витт «Нибелунгтер жырлары» сағасының бейімделуінде Криемхильдті сомдады. Осы нұсқада ол Зигфридтің өлімінен кейін Нибелунгтердің сақинасы мен алтынын ерікті түрде тапсырады, себебі олардың иеленуге тырысатындардың барлығына қасірет әкелетін қарғысын түсінеді.