Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландияның Вайкато аймағындағы сөнген жанартау.
Extinct volcano in Waikato district of New Zealand
Тарих
Тайнуи вакасының (Нгати Маниапото, Вайкато Тайнуи, Нгати Хикаиро) маори халқының Пиронгия тауымен берік қатысы бар. Тау алғаш рет 800 жыл бұрын Тайнуи вакасының құрлыққа қонғаннан кейін таныстырылды. Таудың ертедегі аттары Паевануа (Ракатаура берген жер тосқауылы) және Пукехуа (қазір таудың шығыс беткейіндегі конусқа берілген) болды. Қазіргі атауы: "Те Пиронгия о Те Ароро о Каху", яғни "Кахудың жаман иісі" немесе, көбірек жұмсақ айтқанда, "Кахудың хош иісті жолы". Бұл ат Кахупекапекадан (Тайнуи тупунасы) бастау алады, ол күйеуі Уэнганың (арики Хотуроаның ұрпағы) қайтысынан кейін Каухияны ұлы Ракамаомен бірге тастап, Вайкато аймағындағы көптеген шыңдарға ат қойып, ішкі аймаққа сапар шекті. Кахупекапека Пиронгияның орманды жерінде ронго ракау (дәрілік шөптер) іздеді, өйткені ол Уэнгамен болған баласының түсігінен кейін денсаулығы нашарлаған еді. 2001 жылы DoC жұмыс тобының құрамына үміткерлерді шақырды. Қоғам 2002 жылғы 20 сәуірде Pūrekireki Marae-де өткен hui-ден өркендеді. Маори халқы Пиронгия тауымен тығыз байланыста.
The Māori people of the Tainui waka (Ngāti Maniapoto, Waikato Tainui, Ngāti Hikairo) have strong whakapapa based links to Mount Pirongia. The mountain was first encountered after landfall of the Tainui waka around 800 years ago. Early names bestowed on the mountain included Paewhenua (the land barrier, given by Rakātaura) and Pukehoua (now given to a flank cone on the eastern side of the mountain). The present name is:"Te Pirongia o Te Aroaro ō Kahu", which translates to 'the putrid stench of Kahu', or more gently, the 'scented pathway of Kahu'. This name originates from Kahupekapeka (a Tainui tupuna), who following the death of her husband Uenga (descendent of the ariki Hoturoa), left Kāwhia with her son Rākamaomao and travelled inland, naming many peaks across the Waikato region. Kahupekapeka searched the bush on Pirongia for rongoā rākau (medicinal plants) to heal her body, which was afflicted by the miscarriage of her unborn child with Uenga. During 2001 DoC had invited nominations for a working group. The Society evolved from a hui at Pūrekireki Marae on 20 April 2002. The Māori people have a strong connection to Mount Pirongia.
География
Пиронгия тауы Те Авамуту қаласының батысында және Пиронгия шағын елді мекенінен орналасқан. Ол Пиронгия орман саябағында жатыр. Бұл тау Тасман теңізінен анық көрінеді, Аотеа шығанағының жағалауынан ғана қашықтықта жатыр.
Mount Pirongia is located to the west of Te Awamutu and from the small settlement of Pirongia, and lies in the Pirongia Forest Park. It is clearly visible from the Tasman Sea, being just from the coast at Aotea Harbour.
Геология
Пиронгия тауы – Раглан маңындағы Кариой тауынан ішкі аймақтарға қарай созылатын Александра жанартау тобының тізбегіндегі ең ірі стратовулкан. Бұл тау негізінен базальттық, алайда андезиттен тұратын тік жарлар Ухаруроа, Махаукура, Тирохана, Пиронгия және Конус шыңдарын құрайды. Батысында тау Кариои горст блогының жоғары жатқан бөлігімен бірігіп жатыр, ал шығысында Ваипа жарылыс аймағымен шектелген ірі жаралыммен байланысты Гамильтон ойпатынан көтеріледі. Кем дегенде алты құрылымдық бөлік бар, олар үлкен көлемдегі құлау салдарынан пайда болған ерекшеліктермен бөлінеді. Ең ірі қиыршық тас лавині (Опарау брекчиасы) Пиронгиядан 25 шақырымға оңтүстік-батысқа қарай Кавиа портына құлаған, көлемі 3,3 км³-ге жетеді, бұл 1980 жылы болған Сент-Хеленс тауының құлауынан (2,5 км³) асып түседі. Құлаудан кейін шамамен 1,6 миллион жыл бұрын таудың шыңынан жанартаулық жарылыстар болған. Тауда ерекше кристалды лавалар (анкарамит базальты) кездеседі, олар Кариои, Какапуку және Те Кавада да табылған, бірақ Жаңа Зеландияның басқа аймақтарында жоқ. Шыңына жақын жерде таулы қарағайлар, копросмалар мен папоротниктер өседі. Ботаникалық тұрғыдан алғанда, Пиронгия тауы солтүстіктегі жылуды жақсы көретін каури орманы мен оңтүстіктегі емен және подкарп емен орманы арасындағы көшкін нүктесі болып табылады. Парктің ендік орналасуы каури, мангеао, майрехау, тавари және тарайре үшін табиғи оңтүстік шекараны білдіреді. Жиі кездесетін құстар: pīwakawaka, kōtare, tūī, kererū және kārearea.
Mount Pirongia is the largest stratovolcano in the Alexandra Volcanic Group chain which extends inland from Mount Karioi near Raglan. It is a mainly basaltic volcano, though andesite dykes form the peaks of Wharauroa, Mahaukura, Tirohanga, Pirongia Summit and The Cone. To the west it merges into the highland terrain of the Karioi horst block and in the east it arises above the Hamilton Basin, a major rift related depression bound by the Waipa Fault Zone. There are at least six edifice forming members separated by features including those resulting from large volume collapse events. The largest debris avalanche (the Oparau breccia) cascaded at least 25 km southwest from Pirongia into the Kawhia Harbour and was larger in volume (3.3 km3) than the Mt. St. Helens collapse of 1980 (2.5 km3). The collapse was followed by late stage eruptions from the summit area around 1.6 Ma. The mountain contains unusually crystal rich lavas of (ankaramite basalt) that also occur on Karioi, Kakepuku and Te Kawa but are not found elsewhere in New Zealand. Near the summit there are mountain flax, coprosmas and ferns. Botanically, Mount Pirongia is also interesting area as it marks the transition between the warmth loving kauri forest of the north and the beech and podocarp beech forest in the south. The park's latitude is the naturally occurring southern limit for kauri, mangeao, mairehau, tāwari and taraire. Commonly found birds are: pīwakawaka, kōtare, tūī, kererū and kārearea.
Жәндіктерді жою
1996 жылдан бері ешкілер мен күңгірлер, 2006 жылдан бері қоңыр және қара егеуқұйрықтар, ал 2019 жылдан бері мысықтар тұзақтар мен ешкі, бұғы және шошқа аулаушылар арқылы бақылауда ұсталып келеді. 2021-2022 жылдары шамамен 1000 ешкі қырылды. 2007, 2014 және 2020 жылдары қолданылған 1080 тамшылары күңгірлердің санын азайтуға көмектесті.
Possums and goats have been controlled since 1996, brown and black rats since 2006 and mustelids since 2019, using traps and goat, deer and pig hunters. About 1,000 goats were culled in 2021 22. 1080 drops in 2007, 2014 and 2020 were effective in reducing possum numbers.
Жоғарғы жолдар
Басты шыңға жету үшін көптеген жолдар бар. Барлық жолдар жақсы белгіленген, ашық қызғылт түсті пластикалық жол көрсеткіштерімен. 1999 жылдан кейін Пиронгия шыңына қарау платформасы салынды. Уаруауроа жолы (2 сағ / бір бағытта) – Уаруауроа қарау тұғына дейінгі балама жол, ол қысқарақ және көтерілуі аз. Ол О’Шеа жолындағы егістік жерлерден басталып, тау бұталарынан өтеді. Руапане жолы (1 сағ 30 мин / бір бағытта), Уэйт жолынан басталатын Руапанеге дейінгі ұзақ балама жол. Қаниуаниуа үңгірлері арқылы өтетін Белл жолы (6-10 сағ / бір бағытта) Лимворкс Лоп жолынан Никау серуенімен басталады. Ол аңғарда қалады, ең биік ағаш ретінде тіркелген кахикатеаға дейін, содан кейін бірнеше алаңдарға көтеріледі, олардың бірі кемпинг орнымен жабдықталған. Одан әрі жол өте батпақты, себебі ол жота мен Конусқа дейін көтеріледі, содан кейін Пахаутеа қабылдағышы арқылы шыңға жетеді. Тахуануи жолы (4-5 сағ / км бір бағытта) да Лимворкс Лоп жолынан Никау серуенімен басталады. Ол Каниуаниуа аңғарының бойымен бірте-бірте көтеріледі, содан кейін қысқа түсуден кейін Тироханга жолына қосылу үшін қайта көтеріледі.
There are numerous tracks to the summit. All the tracks are well signposted, with bright orange plastic waymarks A lookout platform was built on Pirongia summit after 1999. Wharauroa Track (2 hr / one way) is an alternative route to Wharauroa lookout, which is shorter and about less to climb. It starts over farmland at O’Shea Road, before climbing through tawa bush. Ruapane Track (1 hr 30 min one way), a longer alternative route to Ruapane, starts at Waite Road. Bell Track via Kaniwhaniwha Caves (6 10 hr / one way) starts with the Nikau Walk from Limeworks Loop Road. It stays in the valley to the kahikatea recorded as the tallest native tree at , then climbs to a series of clearings, one with a campsite. Beyond it is very muddy, as it climbs to the ridge and the Cone and then passes Pāhautea Hut to the summit. Tahuanui Track (4–5 hr / km one way) also starts with the Nikau Walk from Limeworks Loop Road. It climbs steadily beside the Kaniwhaniwha valley, before a short descent and ascent to join the Tirohanga Track to the summit.
Үйшік
Саммит пен Конус арасында, Белл және Хихикиви жолдарының қиылысында 2015 жылы салынған шатырда 20 төсек орны бар. Оның жанында 6 төсек-орынды ескі шатыр орналасқан.
Between the Summit and The Cone, at the junction of the Bell and Hihikiwi Tracks, a hut built in 2015 has 20 bunks. An older hut with 6 bunks is next to it.