Үнді субконтинентіндегі табиғат тарихының дәуірлері

Үнді субконтинентіндегі табиғат тарихының ежелгі дәуірден бастау алатын бай мұрасы, ғылыми зерттеулер, флора мен фауна, британдық колония әсері туралы ақпарат.

19 мин оқу

100%

Дереккөз: Indian natural history — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Үндістан тамырындағы табиғат тарихының Веда дәуіріне дейін созылатын ұзақ тарихы бар. Ертедегі табиғат тарихы зерттеулері палеонтология, зоология және ботаника сияқты кең салаларды қамтыды. Бүгінде бұл зерттеулер экология саласына жататын болса да, бұрынғы кезде мұндай зерттеулерді көбінесе әуесқойлар – дәрігерлер, мемлекеттік қызметкерлер және әскери шенеуніктер жүргізген. Үндістандағы қазіргі заманғы табиғат тарихының дамуы британ отаршылдығымен және Ұлыбританиядағы табиғат тарихының өсуімен байланысты болғанымен, Үндістанның әртүрлі ландшафтысы, фаунасы мен флорасы, сондай-ақ басқа тропикалық отарлар Ұлыбританияда және әлемнің басқа елдерінде табиғат тарихына қызығушылықты арттырды деген айғақтар жеткілікті. Үндістанның табиғат тарихы сонымен қатар табиғатты қорғау, халық ауыз әдебиеті, табиғатты зерттеу және өнердің ежелгі дәстүрлерімен байытылған.

Инд алқабы өркениетінің

Біздің заманымыздан бұрын 1700 жылға дейін Оңтүстік Азияның солтүстік-батысындағы Инд өркениетінің мыңнан астам орны зерттелді. Осы орындарда көптеген жануар сүйектері табылды, олардың бес бөлігінің бірі шакал, қоян, хитал, мүйізбұрыш және піл сияқты жабайы жануарлардың сүйектерінен тұрады. Кейбір батыс Үндістандық ескерткіштерде табылған тұқымдардың көп бөлігі қазір аймақта жойылған жабайы өсімдіктерге жатады. Осы орындардан қазылып алынған қыш ыдыстар мен тақташаларда сол кездегі флора мен фауна мол түрде бейнеленген. Саз тақташаларда қазір жергілікті түрде жойылған көптеген жануар түрлері, оның ішінде мүйізбұрыш пен піл туралы мәліметтер жазылған. Харраппа қаласында б.з.д. 3000 жылға дейін сақталған жолбарыс мөрi табылды.

Веда дәуірі

Ведалар – қол жетімді ең көне тарихи жазбалардың бірі (б.з.д. 1500 – 500 жылдар) және олар көптеген басқа жануарлар мен өсімдіктер туралы жазбалармен қатар, шамамен 250 түр құстың атауларын тізімдейді. Ведалық мәтіндерде Арияварта, арийлер елі, қарақұстың таралған аймағымен шектес деп есептелген. Кейде бұл Виндхья тауларының солтүстігіндегі жерлерді білдірсе, кейде оңтүстікке қарай орналасқан жерлерді де қамтыды. Ведалардағы маңызды мәліметтердің бірі – Аристотельден (б.з.д. 384 – 322) бұрын белгілі болған үнді коэлінің ұяға қосыла паразиттік екендігі туралы білім. Бұл, мүмкін, үнді коэлі де, оның иесі үй қағанағы да көптеп кездесіп, байқауға оңай болғандықтан болған шығар. Піл – тағы бір жақсы зерттелген жабайы жануар, ал пілді ұстау, оқыту және күтімі 2000 жыл бұрын пали жазуымен жазылған Гаджашастра трактатында сипатталған. Сангам дәуіріндегі тамил әдебиеті жерді 5 экологиялық типке бөледі: жағалаудан бастап ылғалды шалы егістікке дейін. Тамилдер осы 5 ландшафттың әрқайсысы үшін нақты фауналық жиынтықтарды анықтады. Үнді поэзиясындағы табиғат тарихы туралы көптеген ақпараттардан өзгеше, Сангам өлеңдері әртүрлі түрлердің морфологиясы, мінез-құлқы және экологиясы туралы нақты сипаттамаларды қамтиды, сондай-ақ флораны (немесе гүлдердің бөліктерін) фаунамен (немесе олардың бөліктерімен) таңғажайып салыстырулар жасайды.

Маурья дәуірі

Маурья әулетінің б.з.д. 4 және 3 ғасырлардағы кезінде жануарларды қорғау маңызды мәселеге айналды. Үндістанда біртұтас саяси бірлік құрған алғашқы империя Мауриялардың орманға, оның тұрғындарына және жалпы фаунаға қатысты көзқарасы қызығушылық тудырады. Мауриялар орманды алдымен ресурс ретінде қарастырды. Олар үшін орманның ең маңызды өнімі – піл болатын. Сол кездегі әскери күш аттар мен жауынгерлерге ғана емес, сонымен қатар соғыс пілдеріне де тәуелді болды; олар Александрдың Пәнджаб әкімі Селевкті жеңуде елеулі рөл атқарды. Мауриялар пілдердің қорын сақтауға тырысты, өйткені жабайы пілдерді ұстап, үйрету және оқыту піл шаруашылығын дамытудан арзан әрі тиімді болды. Каутильяның «Арташастра» трактатында ежелгі мемлекеттік басқару қағидалары ғана емес, сонымен қатар піл ормандарын қорғаушы сияқты лауазымды тұлғалардың міндеттері де нақты көрсетілген:

Орман шебінде ол орманшылармен күзетілетін пілдерге арналған орманды құруы керек. Басқарушы күзетшілердің көмегімен пілдерді тауларда, өзендер бойында, көлдерде немесе батпақты жерлерде қорғауы керек. Пілді өлтірген кез келген адамды өлтіру керек. |«Арташастра»|

Мауриялар ағаш өнімдерін сақтау үшін де жеке орманды бөліп берді, сондай-ақ терілері үшін арыстан мен жолбарыс та сақталды. Басқа жерлерде жануарларды қорғаушы қарақшыларды, жолбарыстарды және басқа да жыртқыштарды жоюға жұмыстанды, бұл мал жаюға арналған орманды қауіпсіз етеді. Мауриялар белгілі бір орман участаларын стратегиялық немесе экономикалық тұрғыдан бағалап, оларға шектеулер мен бақылау шараларын енгізді. Олар барлық орман тайпаларын күдікпен қарады және оларды пара беру және саяси бағыну арқылы бақылады. Олардың кейбіреулерін, азық-түлік жинаушыларды немесе аранякаларды шекараны күзетуге және жануарларды аулауға жұмыстандырды. Кейде шиеленіскен және қақтығысқа толы қарым-қатынас Мауриялардың өз империяларын қорғауына мүмкіндік берді. Маурия императоры Ашока (б.з.д. 304 – 232) өмірінің соңғы кезеңінде буддизмді қабылдап, басқару стилінде маңызды өзгерістер жасады. Ол фаунаны қорғады және тіпті патшалық аң аулаудан бас тартты. Ол жабайы табиғатты сақтау шараларын қолдаған алғашқы билеуші болған шығар және тіпті тасқа жарлықтар жаздырды. Жарлықтарда көптеген адамдар жануарларды союдан бас тартуда патшаның үлгісін алғанын айтады; олардың бірі мақтанышпен былай деді: Осы кезеңдегі тағы бір еңбек – Мрига Пакши Шастра, 13 ғасырда джайнизм ақыны Хамсадева жазған сүтқоректілер мен құстар туралы трактат. Алайда, мазмұнының дұрыстығын көптеген адамдар, соның ішінде Салим Али сынға алды.

Моғол дәуірі

Моғол императорлары жайбарақат өмір сүріп қана қоймай, бау-бақша шаруашылығымен және өнермен де айналысты. Олар бақшаларын жеке зообақтарымен сәндеді және өсімдіктер мен жануарларды қоса алғанда, түрлі тақырыптарды суреттеу үшін суретшілерді жалдады. Аң аулау және бүркіт салу да кеңінен таралған. Олар хатшыларды да жұмысқа алды және Үндістанда табиғатты зерттеуді алғашқылардың бірі болып жүзеге асырды. Осы саладағы ең көрнектілері – Джехангир (1569–1627) және Бабур (1483–1530) болды (Бабурнаманы да қараңыз).

Жахангир

Жахангир өзінің аң аулаулары туралы егжей-тегжейлі жазбалар да сақтаған. 12 жасынан (1580 жылдан) 48 жасқа дейін 28 532 жануар ауланған, оның 17 167-сін өзі аулаған. Олардың ішінде 86 жолбарыс (және арыстан), 9 аю, барс, түлкі, сусар (убдилау) және гиена, 889 көк бұқа (нилгай) және 35 макаба болған. Салим Али макабаның батпақ бұғысына қатысты болуы керек деп болжайды. Жахангир Сибирлік кранды дәл суретке түсірген алғашқы адам болды. Додо португалдық Гоа арқылы Жахангирдің сарайына әкелінді, ал Эрмитаж мұражайындағы қолтаңбасыз сурет Мансурдың туындысы саналады.

Колонияға дейінгі кезең

Hortus indicus malabaricus – әлемнің кез келген аймағы үшін жасалған ең көне аймақтық флора және 18 ғасырда Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы Хендрик ван Рейде (1636–1691) еңбегі арқылы Үндістанда жарық көрді.

Колониялық кезең

; және, екіншіден, Ұлыбритания Азияда мұндай кең аумақтарға ие болғандықтан, Африка мен Вест-Индиядағы колониялары, сондай-ақ Солтүстік және Оңтүстік Америкамен байланыстарды кеңейтіп жатыр (осы кең және қызықты Жаңа Голландия елінің толық иелігін айтпағанда), сирек және әдемі жәндіктердің жинақтарын құруға, сондай-ақ барларын толықтыруға мүмкіндік туындайды; әсіресе, табиғи тарихқа қатысты бұл заттар елге кеден төлемінсіз әкелінеді. Сондықтан, бұрын өз достарына құнды жәндіктер жинақтарын жіберуге қысылғандар енді оларды аз шығынмен сыйлай алады; ал шетелде сапарлайтын немесе тұратын оқырмандарымызға осы мәселеге көңіл бөлудің маңыздылығын жеткізуге тырысамыз, өйткені Англиядағы ең құнды жинақтардың көптеген сирек және жаңа үлгілері осындай уақтылы және қуантарлық сыйлықтар арқылы келді деп сенеміз. Еуропалық үйлердегі қызығушылық нысандарының жинақтары кең таралғандықтан, табиғи тарих үлгілерінің саудасы мен қозғалысы кемелердің өсуімен бірге дамыды. Ост-Индия компаниясы табиғатқа деген қызығушылықты байқап, Лондонда алғашқы мұражайды құрды. Жинақтар тез өсті. Үндістандағы колониялардың құрылуымен, Үндістанда хайуанаттар бақтарын құруға да тырысылды. Алғашқы әрекеттердің бірі – 1801 жылы Ричард Уэлсли Үндістанның табиғи тарихын зерттеу институты арқылы құрылған Баракпур хайуанаттар бағы болды. Үндістанның азаматтық қызметіне қабылдау процедурасы ботаника, зоология және геология саласындағы білімді тексеруді қамтыды, бұл көптеген британдық табиғат зерттеушілерін Үндістанға әкелді. Кейбіреулері британдық және басқа еуропалық табиғат зерттеушілері мен мұражайлар үшін түрлерді жинады, ал басқалары өз зерттеулерін толығымен дербес жүргізді. Тарихшылар мұражайлардың пайда болуын колониализммен байланыстырады. Бұл ауқымды жинақтар мен олардың сипаттамалары көптеген еңбектердің, соның ішінде «Британдық Үндістанның фаунасы, Сейлон және Бирма серияларын қоса алғанда» сериясының жарық көруіне әкелді. Үндістанның жануарлар дүниесін құжаттау бойынша алғашқы күш-жігерді, бәлкім, Томас Хардвик (1755–1835), Үндістандағы әскери шенеунік жасады, ол үнді жануарларының үлкен суреттер жинағын жасау үшін жергілікті суретшілерді жалдады. Бұл жұмысты кейін Джон Эдвард Грей (1800–1875) зерттеді, нәтижесінде «Индия зоологиясының иллюстрациялары» жарияланды: негізінен генерал-майор Хардвик жинағынан таңдалған және 202 түсті суреттен тұрады. Табиғатты зерттеушілердің бақылауларын бөлісуге деген қызығушылығы артып, 1883 жылы Бомбей табиғи тарих қоғамы құрылды. Осы кезеңде көптеген үнділік ханзадалар да кең ауқымды аң аулаумен айналысты, британдық аңшылармен бірге көптеген жануарлар түрлерін құрып кетуге жақын қалдырды, ал кейбір түрлер, мысалы, жегіш жолбарыс, толығымен жойылды.

;and, secondly, that as Great Britain possesses such vast territories in Asia, colonies in Africa and the West Indies, and is now cultivating extensive connections with both North and South America, (not to mention the entire possession of that extensive and interesting country New Holland), a fine opportunity is afforded for forming Collections of rare and beautiful Insects, as well as enriching those already made; and especially as these objects of Natural History are admitted into this country free of all duty. Many persons, therefore, who have been hitherto deterred from consigning to their friends valuable Collections of Insects, may now gratify them at a trifling cost; and we would anxiously impress upon our readers who may visit or reside in foreign countries, the great importance of attending to this subject, as we are persuaded that some of the choicest Collections in England have received their most rare and novel specimens from such well timed and pleasing donations.|Preface in Samouelle's 1826 guide to collection
With cabinets of curiosity already popular in European homes, trade and movement of natural history specimens around the world grew with the growth of shipping. The East India Company was quick to note the interest in natural curiosities and set up the first museum in London. The collections grew rapidly. With the establishment of colonies in India, there were also attempts to set up menageries in India. An early attempt was the Barrackpore menagerie established by Richard Wellesley in 1801 through the Institution for Promoting the Natural History of India. The Indian Civil Services, whose selection procedure included tests in the knowledge of botany, zoology and geology, brought many British naturalists to India. Some collected species on behalf of British and other European naturalists and museums, while others carried out their studies entirely on their own. Historians have linked the birth of museums to colonialism. These massive collections and their documentation led to the production of numerous works including The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma series. The earliest effort to document the fauna of India was perhaps that of Thomas Hardwicke (1755–1835), a military officer in India who hired local artists to produce a huge collection of illustrations of Indian animals. This was subsequently studied by John Edward Gray (1800–1875) and led to the publication of Illustrations of Indian zoology: chiefly selected from the collection of Major General Hardwicke and consisted of 202 colour plates. A large and growing number of naturalists with an interest in sharing observations led to the founding of the Bombay Natural History Society in 1883. During this era many Indian princes also took to large scale hunting and together with British hunters, many species of wildlife were hunted to near extinction while some species such as the Cheetah became extinct.

Палеонтология

Геологияны зерттеу отаршылдық кезеңде зор қызығушылық тудырды. Көмірге бай қабаттар, алтын және басқа да минералдар ізделіс нысанына айналды. Бұл Үндістан геологиялық қызметінің құрылуына әкелді, оның алғашқы директоры Томас Олдхэм (1816–1878) болды. Ол, әсіресе, Олдхамияны тапқаннан кейін, қазбаларға деген қызығушылығы артып, Үндістанның палеонтологиялық жақтарына ерекше назар аударды. Ол Фердинанд Столицканы Куч аймағының юралық қабаттарын зерттеуге шақырды. Осы геологтар буынының жұмысы континенттік жылжу теориясын қолдау және Гондвана суперконтиненті идеясы сияқты әлемдік маңызы бар жаңалықтарға жол ашты.

Сүтқоректілер

Құстар сияқты, сүтқоректілерді зерттеу де көбінесе аңшылардың күшімен жүргізілді және біраз уақыт бойы трофейлік аң аурумен шектелді. Үндістанның кіші сүтқоректілерін зерттеуді Бомбей табиғаттану қоғамының мүшелері желісі арқылы жүйелі түрде бастаған орман қызметкері Р.К. Враутон болғанда, ғана Үндістандағы маммалогия нағыз мағынасында дамыды. Ол бастапқыда гименоптераларға, әсіресе құмырсқаларға, кейіннен жегушілерге қызығушылық танытты. Оның жегушілерге деген қызығушылығы оны Р.И. Пококқа жеткізді. Сол кезде Покок арахидалармен айналысса да, сүтқоректілерге де қызығушылық танытқан. Ірі масштабты жинау жұмысын бастауға жасалған әрекеттер сәтті болмады. 1904 жылы Үнді медициналық қызметінің капитаны Глен Листон "Жұмақ, егеуқұйрықтар және бітелер" тақырыбында баяндама жасады, онда кеміргіштер туралы ақпараттың жетіспеушілігін атап өтті. Сондай-ақ, жұмақ бөлімінің докторы Хоссак жазған мақала да жарық көрді. Жұмаққа деген осы қызығушылық БНТҚ-ға кіші сүтқоректілерді жинау үшін қаражат табуға мүмкіндік берді. Аңшылар көптеген үлгілерді идентификациялау үшін жібергенімен, кейбіреулері жануарлардың табиғаттағы мінез-құлқын зерттеді. Кеміргіштер мен қоректілерді зерттеуде маңызды жұмыс Джордж Эдвард Добсон (1848–1895) – кәсібі бойынша дәрігер жасады. Басқа да көрнекті маммалогтарға Ричард Лайдеккер (1849–1915), Роберт Армитаж Стерндейл, Стэнли Генри Пратер (1890–1960) және Брайан Хоутон Ходжсон (1800–1894) кірді. Ричард Лайдеккер Үндістанның геологиялық қызметінде жұмыс істеді және сол кезеңде оның басты назары Үндістанның қазба сүтқоректілеріне аударды. Үндістаннан Ұлыбританиядағы жинақтарға тірі жануарлар жіберілді. Атақты мүйізбұғыс Клара Ассамнан Дакканың Навабы арқылы Жан Альберт Сихтерманға жетті. 1872 жылы Читтагонгтан 1250 фунт стерлингке екі мүйізбұғыс жіберілді. Өздерінің мал қораларын ұстаған үнді аристократиясы осындай жинақтарға үлес қосты. Калькутталық Раджа Ражендра Муллик 1860 жылы Лондон зоологиялық қоғамының корреспондент мүшесі болып сайланды. 1901 жылы Бахадур, Г.С.И.Е., Беннарес махараджасы Сэр Прабху Нарани Сингх, қажет болған жағдайда үнді пілдерін жеткізуге уәде берген, қоғамның құрметті мүшесі болып сайланды. Сондай-ақ, сол кездегі аз ғана зообақтардағы тұтқындықтағы жануарлар туралы да жұмыстар жүргізілді. Бұл зообақтардың ішіндегі ең ірісі Алипур зоологиялық бағы болды және зообақтың бірінші бастығы Рам Брахма Саньял (1858–1908) тұтқындықта өсіруде маңызды жұмыс атқарды.

Like the birds, the study of mammals was largely driven by hunters and for a while it was largely restricted to trophy hunting. It was perhaps when R. C. Wroughton, a forest officer who began a concerted study of the small mammals of India through the network of members of the Bombay Natural History Society, that mammalogy in India began in real earnest. He was initially interested in Hymenoptera, especially ants and later scorpions. His interest in scorpions led him to R. I. Pocock. At the time, Pocock was in charge of the Arachnida although he was interested in mammals. Attempts to start a large scale collection effort did not take off. In 1904 Captain Glen Liston of the Indian Medical Service read a paper on Plague, Rats and Fleas in which he noted the lack of information on rodents. Another paper by Dr Hossack of the plague department appeared. This interest in plague suddenly enabled the BNHS to raise funds for collection of small mammals. While hunters sent in many specimens for identification, there were a few who studied the habits of species in the wild. A major study of the rodents and bats was conducted by George Edward Dobson (1848–1895) a medical doctor by profession. Other notable mammalologists included Richard Lydekker (1849–1915), Robert Armitage Sterndale, Stanley Henry Prater (1890–1960) and Brian Houghton Hodgson (1800–1894). Richard Lydekker worked with the Geological survey of India and his primary focus during the period was on the fossil mammals of India. Live animals were sent from India to collections in Britain. The famous rhinoceros Clara came from Assam through the Nawab of Dhaka to Jan Albert Sichterman. Two rhinoceroses were sent from Chittagong in 1872 at the cost of £1,250. The Indian aristocracy who maintained their own menageries became contributors to such collections. Rajah Rajendra Mullick of Calcutta was made a Corresponding Member of the Zoological Society of London around 1860. In 1901 His Highness Sir Prabhu Narani Singh, Bahadur, G. C. I. E., Maharajah of Benares, who promised a supply of Indian elephants when required was elected an Honorary Member of the Society. Some work was also done on captive animals in the few zoos of the time. The foremost among these zoos was Alipore Zoological Gardens and significant work in captive breeding was done by the first superintendent of the zoo, Ram Brahma Sanyal (1858–1908).

Жыландар мен қосмекенділер

Жорғалаушылар мен қосмекенділерді зерттеу сүтқоректілер мен құстарды зерттеудей жетілмеген еді. Британдық әскер мен оларға қосылған дәрігерлерді тек уытты жорғалаушылар ғана қызықтырды. Түрлерді және олардың таралуын зерттеуге маңызды үлес қосқан Патрик Рассел (1726–1805) – үнді офиологиясының негізін қалаушы, полковник Р. Х. Беддом (1830–1911), Франк Уолл (1868–1950), Джозеф Файрер (1824–1907) және Х. С. Фергюсон (1852–1921) болды.

Омыртқасыздар

Үндістандағы жәндіктерді зерттеу Англияда коллекция жинауға деген құштарлықтың арқасында бастапқыда көбелектермен шектелді. Эдвард Донованның «Үнді жәндіктерінің анықтамасы» атты еңбегі осыған мысал бола алады. Көптеген әскери шенеуніктер мен мемлекеттік қызметкерлер өз коллекцияларын ұстады. Мысалы, сэр Уинстон Черчилль Бангалор қаласындағы қысқа мерзімді қызметі кезінде 65 түрлі көбелектің коллекциясын жасады. Лепидоптеристер қатарында Hesperiidae-ға қызығушылық танытқан Эдвард Ербери Уотсон (?–1897), Марк Александр Винтер Блайт (1906–1963), Т. Р. Белл (1863–1948) және Чарльз Б. Антрам (1864–1955) бар. Дегенмен, көбелектерді жинаудан асып, энтомология ауыл шаруашылығының маңыздылығы артуымен бірге дамыды. Империялық ауыл шаруашылығы зерттеу институтында (кейіннен Үнді ауыл шаруашылығы зерттеу институты) Империялық энтомолог лауазымы құрылды. Уильям Стивен Аткинсон (1820–1876), Э. Брунетти (1862–1927), Томас Бейнбридж Флетчер (1878–1950), сэр Джордж Хэмпсон (1860–1936), Х. Э. Эндрюс (1863–1950), Г. М. Генри (1891–1983), полковник С. Т. Бингем (1848–1908), Уильям Монад Кроуфорд (1872–1941), В. Х. Эванс (1876–1956), Майкл Ллойд Феррар, Ф. С. Фрейзер (1880–1963), Гарольд Максвелл Лефрой (1877–1925), Фредерик Мур (1830–1907), Самарендра Маулик (1881–1950), Лионель де Нисевиль (1852–1901), Рональд А. Аға Уайт (1891–1954), Эдвин Феликс Томас Аткинсон (1840–1890) және Чарльз Суинхо (1836–1923) өздерінің еңбектерімен танылды. Орманның экономикалық құндылығы жоғары болғандықтан, орман энтомологиясына қызығушылық артты. Орман энтомологиясы Э. П. Стеббинг (1870–1960) еңбектерімен басталды, одан кейін А. Д. Иммс (1880–1949) сияқты көптеген ғалымдар осы салаға үлес қосты. А. Д. Иммс жазған энтомология оқулығы әлі де жаңа түзетулермен стандартты анықтама болып табылады. Орман энтомологиясымен айналысқан басқа энтомологтардың қатарында C. F. C. Beeson болды. Безгек кең таралған ауру болғандықтан, масаларды зерттеуге ерекше мән берілді. Рональд Росс (1857–1932) Бангалор, Оотакамунд және Секундерабад қалаларындағы зерттеулерінде масалар мен безгек арасындағы байланысты анықтады. Сэр С. Р. Кристоферс (1873–1978) масаларды зерттеуде алғашқы қадамдар жасады және Үндістанның безгек зерттеуін құруға қатысты. Бұл салаға қатысқан басқа ғалымдардың қатарында Дж. А. Синтон (1884–1956) болды. Молюскаларға қызығушылық олардың палеонтологиядағы маңыздылығына және кемелерге келтіретін зиянның экономикалық маңызына байланысты болды. Бұл сала бойынша зерттеулерді Баини Прашад сияқты бірнеше малакологтар жүргізді.

The study of insects in India was initially restricted to the butterflies thanks to the collection craze back in England. An early example being Edward Donovan's An epitome of the insects of India. A great number army officers and civil servants maintained collections. Sir Winston Churchill for instance made a small collection of 65 butterfly species during a short stint in Bangalore. Lepidopterists include Edward Yerbury Watson (?–1897) who took an interest in the Hesperiidae, Mark Alexander Wynter Blyth (1906–1963), T. R. Bell (1863–1948) and Charles B. Antram (1864–1955). However entomology beyond butterfly collection gained importance due to the growing economic importance of agriculture. The position of an Imperial Entomologist was created at the Imperial Agricultural Research Institute (later the Indian Agricultural Research Institute). Entomologists who left a mark include William Stephen Atkinson (1820–1876), E. Brunetti (1862–1927), Thomas Bainbrigge Fletcher (1878–1950), Sir George Hampson (1860–1936), H. E. Andrewes (1863–1950), G. M. Henry (1891–1983), Colonel C. T. Bingham (1848–1908), William Monad Crawford (1872–1941), W. H. Evans (1876–1956), Michael Lloyd Ferrar, F. C. Fraser (1880–1963), Harold Maxwell Lefroy (1877–1925), Frederic Moore (1830–1907), Samarendra Maulik (1881–1950), Lionel de Nicéville (1852–1901), Ronald A. Senior White ( 1891–1954), Edwin Felix Thomas Atkinson (1840–1890) and Charles Swinhoe (1836–1923). With forests being of major economic value, there was an interest in forest entomology. Forest entomology started with E. P. Stebbing (1870–1960) and he was followed by many including A. D. Imms (1880–1949), who is better known for his entomology textbook that continues with new revisions to remain a standard reference. Other entomologists associated with forest entomology included C. F. C. Beeson. Malaria was a widespread disease and studies on mosquitoes gained special importance. Ronald Ross (1857–1932) established the link between mosquitoes and malaria during his researches when positioned at Bangalore, Ootacamund and Secunderabad. Sir S. R. Christophers (1873–1978) pioneered in the study of mosquitoes and was involved in the creation of the Malaria Survey of India. Others involved in this field included J. A. Sinton (1884–1956). There was also considerable interest in molluscs partly due to their importance in palaeontology and also due to the economic importance of the damage they caused to ships. Work on these areas was carried out by several malacologists including Baini Prashad.

Балық

Үндістанда балықтарды зерттеу бастапқыда тек коммерциялық құны бар балықтармен ғана шектелген. Спорттық балық аулау да танымал болды, бірақ ол негізінен ірі таулы аймақтарда жүргізілді. "Бомбейдің табиғи тарих қоғамының журналында" тіркелген рекордтық аулаудан басқа, спорттық балық аулау туралы көп мәлімет сақталған жоқ. Үндістан балықтары туралы маңызды жарияланымдарды сэр Фрэнсис Дей (1829–1889), капитан Роберт Сесил Биван (1841–1870) және Фрэнсис Бьюкенен Гамильтон (1762–1829) жасаған. Генри Салливан Томас спорттық балық аулау тақырыбында бірнеше маңызды еңбектер жариялаған.

Өсімдіктер мен ормандар

Үндістанның ормандық жерлері британдық колониялардың ең бай ресурстарының бірі болды. Орманның құндылығы өте ерте сезілді және субконтинентте орман шаруашылығы ерте енгізілді. Су, климат және орман арасындағы байланыс ерекше ерте байқалды, ал орманды жою туралы ескертулер 1840 жылы Шығыс Үндістан компаниясының хирургтары, мысалы Эдвард Балфур тарапынан айтылды. Бұл орманды сақтау шараларына әкелді, бірақ орманды басқарудың кейінгі саясаты тик сияқты коммерциялық өнімдерді өндіруге бағытталған. Табиғатты сақтаушы лауазымы құрылды және бұл термин олар басқарған орман учаскелерімен байланысты болды, оларды консервация деп атады, және биологиялық әртүрлілікті сақтаумен байланысы болмады. Күні бүгінге дейін Үндістанның кең ормандық аудандары терек плантацияларымен жабылған, биологиялық әртүрлілігі төмен және маусымдық түрде орман өрттерінен зардап шегеді. Үндістандағы алғашқы орманшылар Германиядағы орман шаруашылығының үлкен ықпалында болды және Үндістандағы көптеген орман қызметкерлері Дитрих Брандис (1824–1907) – тропикалық орман шаруашылығының әкесі, Үндістанға әкелген неміс мектебінде білім алды. Джеймс Сайкс Гэмбл (1847–1925), Александр Гибсон және Хью Фрэнсис Клегорн сияқты көптеген офицерлер Үндістанның орман қызметіне Үндістанның флорасы туралы ақпарат қосты. Сонымен қатар, басқа да азаматтық қызметтерден бірнеше әуесқойлар жұмыс істеді және оларға Жозеф Далтон Хукер (1817–1911), Джон Джерард Кениг (1728–1785), Роберт Уайт (1796–1872), Натаниел Уоллич (1786–1854) және Уильям Роксбург (1751–1815) – Үндістан ботаникасының әкесі көмектесті. Тағы бір қызығушылық саласы – Үндістанға экономикалық маңызы бар өсімдіктерді енгізу болды. Бұл енгізілімдердің көптегені Сибпур, Пуна, Мадрас және Сахаранпур ботаникалық бақтарында сынақтан өтті. Роберт Фортунаның (1812–1880) жұмысы арқасында Дарджилинг пен Шри-Ланкада шай өндірісі басталғанда қытайдың шайға монополиясы аяқталды. Калькуттадағы Сибпур ботаникалық бағын 1787 жылы полковник Роберт Кид (1746–1793) құрды. 1871 жылдан бастап бақты басқарған Джордж Кинг (1840–1904) бақта гербарий құруға үлкен үлес қосты және 1890 жылы Үндістанның ботаникалық зерттеулер институтын құрды. Ботаникалық жұмыстың кейінгі өкілдерінің бірі палеоботаник Бірбал Сахни (1891–1949) болды. Ботаника мен Үндістанның ормандық жерлерімен байланысты басқа да танымал есімдер: Уильям Кэри (1761–1834), сэр Генри Коллетт (1836–1901), Этельберт Блаттер (1877–1934), Т. Ф. Бурдилон, сэр Гарри Чемпион және оның інісі Ф. У. Чемпион (1893–1970), А. А. Данбар Брэндер (Орталық провинциялардың орман сақтаушысы), сэр Уолтер Эллиот (1803–1887), Генри Томас Кольбрук (1765–1837), Чарльз Макканн (1899–1980), Хью Фальконер (1808–1865), Филип Фурли Файсон (1877–1947), подполковник Хебер Дрюри, Уильям Гриффит (1810–1845), сэр Дэвид Прэйн (1857–1944), Дж. Ф. Дюти, П. Д. Стрейси, Ричард Стрейси (1817–1908), Томас Томсон (1817–1878), Дж. Е. Винтерботтом, У. Муркрофт және Дж. Ф. Ройл (1799–1858). Бомбейдің табиғи тарих қоғамымен байланысты натуралистер, мысалы В. С. Миллард (1864–1952), «Кейбір әдемі үнді ағаштары» (Этельберт Блаттермен бірге жазылған) сияқты кітаптар арқылы ағаштарды зерттеуді танымал етуге көмектесті. Александр Кид Найрне сияқты мемлекеттік қызметкерлер де «Батыс Үндістанның гүлдейтін өсімдіктері» (1894) еңбегінде ұқсас әрекеттер жасады. Осы кезеңде бірнеше гербарийлер құрылды, олардың ішіндегі ең үлкені және бүгінге дейін сақталғандары – Блаттер гербарийі.

The forests of India were some of the richest resources in the British colonies. The value of forests was realised very early and forest management was introduced early on the sub continent. The links between water, climate and forest cover were noted particularly early and warnings on deforestation were sounded as early as 1840 by surgeons in the East India Company like Edward Balfour. This was to lead to forest conservation measures although the later policies of forest management were aimed at the production of commercial products such as teak timber. The post of a conservationist was created and this term was related to the patches of forests that they managed, called conservancies, and was not related to biodiversity conservation. Even today, vast tracts of Indian forests are covered with teak plantations, low in biodiversity and seasonally ravaged by forest fires. The first foresters in India were highly influenced by forest management in Germany and many forest officers in India were trained in the German school of thought brought into India by Dietrich Brandis (1824–1907) the father of tropical forestry. Numerous officers including James Sykes Gamble (1847–1925), Alexander Gibson and Hugh Francis Cleghorn in the Indian Forest service added information on the flora of India. Several amateurs also worked alongside from other civil services and they were assisted by professional botanists such as Joseph Dalton Hooker (1817–1911), John Gerard Koenig (1728–1785), Robert Wight (1796–1872), Nathaniel Wallich (1786–1854) and William Roxburgh (1751–1815), the Father of Indian Botany. Another area of interest was the introduction of plants of economic importance to India. Many of these introductions were tried in botanical gardens at Sibpur, Poona, Madras and Saharanpur. The Chinese monopoly on tea was ended when tea was introduced in Darjeeling and Sri Lanka through the work of Robert Fortune (1812–1880). The botanical garden at Sibpur in Calcutta was started in 1787 by Col. Robert Kyd (1746–1793). Sir George King (1840–1904) who was in charge of the garden from 1871 was instrumental in the creation of a herbarium at the garden and founded the Botanical Survey of India in 1890. Later botanical workers include the paleobotanist Birbal Sahni (1891–1949). Some of the other prominent names associated with botany and forests of India include William Carey (1761–1834), Sir Henry Collett (1836–1901), Ethelbert Blatter (1877—1934), T. F. Bourdillon, Sir Harry Champion and his brother F. W. Champion (1893–1970), A. A. Dunbar Brander (Conservator of Forests in the Central Provinces), Sir Walter Elliot (1803–1887), Henry Thomas Colebrooke (1765–1837), Charles McCann (1899–1980), Hugh Falconer( 1808–1865), Philip Furley Fyson (1877–1947), Lt. Col. Heber Drury, William Griffith (1810–1845), Sir David Prain (1857–1944), J. F. Duthie, P. D. Stracey, Richard Strachey (1817–1908), Thomas Thomson (1817–1878), J. E. Winterbottom, W. Moorcroft and J. F. Royle (1799–1858). Naturalists associated with the Bombay Natural History Society like W. S. Millard (1864–1952) helped popularise the study of trees with books such as Some Beautiful Indian Trees (coauthored with Ethelbert Blatter). Similar attempts were made by civil servants like Alexander Kyd Nairne in his Flowering plants of Western India (1894). Several herbaria were created during this time and one of the largest and still surviving ones is the Blatter Herbarium.

Аңшы-натуралистер

Аң аулау отарлық Үндістанда өмір салтының бір бөлігі болды және әр түрлі әлеуметтік топтан шыққан адамдар өз аулаулары мен табиғаттағы байқаулары туралы жазды. Олардың көптегені талантты жазушылар болды және түрлі жарияланымдарда аңшылық туралы өзінің тәжірибесін қалдырды. Олардың ішінде Оңтүстік Үндістанда Кеннет Андерсон (1910–1974) және Дуглас Гамильтон (1818–1892), Гималайда Ф. М. Бейли (1882–1967) және майор Р. В. Г. Хингстон (1887–1966), Гималайдың етегінде Джим Корбет (1875–1955), Билигириранган төбелерінде Р. С. Моррис (1894–1977) және Орталық Үндістанда Джордж П. Сандерсон болды. Лейтенант-полковник Р. В. Бертон және полковник Р. С. Моррис кейіннен табиғатты қорғауға қатысып, Үндістанның жабайы табиғат жөніндегі кеңесінің алғашқы талқылауларына қатысты. Орнитология сияқты басқа да салаларға үлес қосқан Рихард Майнерцхаген (1878–1967) сияқты көп саяхат еткен аңшылар да болды. Көптеген аңшылар BNHS журналына жазды, бірақ олардың барлық байқаулары да дәл болмады.

Саяхатшы табиғатшылар мен коллекционерлер

Бұл аймақтағы зерттеушілер мен саяхатшылар Үндістан арқылы өтетін жолмен жүрді, және әртүрлі елдерден келген көптеген коллекционерлер Үндістанды аралап шықты. Олардың ішінде Жан де Тьено (1633–1667), Пьер Соннерат (1748–1814), Жан Батист Лешено де ла Тур (1773–1826), Альфред Дювосель (1793–1825), Уильям Доэрти (1857–1901), Виктор Жакмонд (1801–1832) және Франк Кингдон Уорд (1885–1958) сияқты табиғатты зерттеушілер де болды.

Халыққа танымал етушілер

Табиғатты зерттеушілердің арасында ерекше қабілетті жазушылар да болды, олар табиғат тарихын зерттеуді орасан зор дәрежеде танымал етті. Осы жазушылардың ең білгірі – Эдвард Гамильтон Эйткен (1851–1909), ол Эха псевдонимімен жазды. Романшы Рудьярд Киплинг (1865–1936) «Жаңа ормандағы кітап» арқылы көптеген адамдардың қиялын баурап алды. Х. М. Пипсон (1850–1936) сияқты басқалар БНХС сияқты ұйымдар мен Батыс Үндістанның Уэльс принці атындағы музей сияқты музейлерді құруға көмектесті.

Мұражай қызметкерлері

Үндістанда бірнеше музей ашылды, оның ішінде Калькуттадағы Азия қоғамындағы музей де бар. Лондондағы Британ мұражайында жұмыс істеген және Үндістаннан әкелінген үлгілерді алған көптеген адамдар болды. Олар өз жарияланымдары арқылы маңызды үлес қосты. Эдвард Блайт (1810–1873) және Нельсон Аннандейл (1876–1924) Азия қоғамында үлкен еңбек етті, ал сэр Норман Бойд Киннер (1882–1957) BNHS-де жұмыс істеді. Басқа да танымал музей кураторлары мен қызметкерлері: Альфред Уильям Алкок (1859–1933), Джон Андерсон (1833–1900), Джордж Альберт Боуленджер (1858–1937), В. Л. Дистант (1845–1922), Фредерик Генри Грейвли (1885–?), Джон Гулд (1804–1881), Альберт К. Л. Г. Гюнтер (1830–1914), Франк Финн (1868–1932), Чарльз Макфарлейн Инглис (1870–1954), Стэнли Уэллс Кемп (1882–1945), Джеймс Вуд Мейсон (1846–1893), Реджинальд Иннес Покок (1863–1947), Ричард Боудлер Шарп (1847–1909), Малкольм А. Смит (1875–1958) және Натаниел Уоллих (1786–1854).

Орнитологтар

Тәуелсіздік алғаннан кейін орнитология саласында Бомбей табиғи тарих қоғамында жұмыс істеген Салим Әли мен оның туысы Хумаюн Абдуллали үстемдік құрды. Салим Әли Сидни Диллон Рипли және Уолтер Норман Кольц сияқты американдық ғалымдармен бірлесіп, қазірге дейін үнді орнитологиясының ең толық анықтамалығын жасады. Далалық орнитологияны енгізу де маңызды үлес болды, ал осы саладағы алғашқы зерттеушілердің бірі – Хорас Александр. Үндістанның зоологиялық қоғамы да өз жинақтау зерттеулерін жүргізді, оларға Бисвамой Бисвас жетекшілік етті. Шығыс Үндістан мен Бирма аймақтарын Бертрам Э. Смиттис сияқты орнитологтар зерттеді.

Энтомологтар

Колониялық дәуірде басталган энтомология дәстүрі көптеген энтомологтармен жалғасты, олардың көпшілігі экономикалық маңызы бар жәндіктерге (көбінесе зиянкестерге) маманданған. Осы дәуірдегі көрнекті энтомологтардың қатарында М. С. Мани және Б. К. Тикадер бар. Соңғысы Үндістан арахнологиясына зор үлес қосты.

Иктиологтар

Үндістанның ең белгілі ихтиологтарының бірі – Сандерлал Хора, ол Сатпура гипотезасымен танымал, бұл гипотеза тау өзендерінің балықтарының бейімделуіне қатысты байқауларына негізделген биогеографиялық гипотеза. П. Р. Авати және Д. В. Бал батыс жағалау жазығының теңіз балықтарын зерттеді. Басқа да көрнекті ихтиологтарға С. В. Кулкарни және С. Б. Сетна кірді.

Герпетологтар

К. Р. Нараян Рао Оңтүстік Үндістанның бақаларын зерттеді. Ромул Уайтакер мен Дж. С. Даниэль Үндістанның бауырымен жорғалаушылар фаунасының әртүрлі аспектілерін зерттеді.

Басқа салалардағы ғалымдар

Көптеген ғалымдар түрлі салалардан Үндістанның өсімдіктері мен жануарларын зерттеуге үлес қосты. Олардың арасында пәнаралық салаларда жұмыс істегендер де болды. Олардың ішіндегі ең көрнектісі – британдық ғалым Дж. Б. С. Холдейн, ол Үндістанда далалық биологияны дамытуға ынталандырды, себебі ол басқа ғылым салаларына қарағанда аз шығынмен пайдалы болды. Ол биологияға сандық тәсілдерді Үндістанда алғаш рет кеңінен таныстырғандардың бірі еді.

Халыққа танымал етушілер

Үндістандағы табиғат тарихы бұқаралық ақпарат құралдарындағы жарияланымдар арқылы көбірек танымал болды. Оңтүстік Үндістанда М. Кришнан – жануарлар дүниесінің алғашқы қара-ақ фотосуретшісі және суретшісі. Оның мақалалары өзінің фотосуреттерімен және көркем туындыларымен жақсы безендірілген. Ол өзінен бұрынғы EHA сияқты әзіл-қалжыңға толы стильде жазды. Профессор К. К. Нилакантан – малаялам тілінде кітаптар мен мақалалар жазып, Кераладағы құстарды зерттеуді насихаттаған тағы бір жазушы. Гарри Миллер сияқты басқалары жергілікті газеттерде ағылшын тілінде жазды. Раскин Бонд болса, дала, төбелер және жануарлар дүниесі туралы романтикалық стильде жазды. Зафар Футехали 1950 жылдары құс бақылаушылардың алғашқы бюллетенін шығарды, бұл Үндістан бойынша тараған құс бақылаушылар қауымдастығын біріктіруге көмектесті. Осы бюллетень туралы Хорас Александр былай деп жазды:
"Тәуелсіздік алғаннан кейін жиырма бес жыл өткен соң, Зафар Футехали ай сайын шығаратын құс бақылаушыларға арналған тамаша бюллетеньді негізінен үнді орнитологтары жазады: және оның авторы болып табылатын батыстық есімдердің бәрі британдықтар емес." Сонымен қатар, жануарлар дүниесін фотоға түсіру табиғат тарихын насихаттауға көмектесті. Бұл салаға көптеген фотографтар үлес қосты, олардың ішінде Локе Ван То, Э. Хануманта Рао, М. Кришнан және Т. Н. А. Перумал есімдері ерекше аталады. Олар Э. Н. Лоутер, О. С. Эдвардс және Ф. В. Чемпион сияқты фотосурет өнерінің алғашқы шеберлерінің жолын жалғады.

Табиғатты қорғаушылар

Тәуелсіздік алғаннан кейін, сол кездегі саясаткерлер қалған аз ғана жабайы жануарларды сақтап қалу қажеттігін түсінді. Атақты табиғатты қорғаушылардың қатарында Е. П. Ги (1904–1968) болды, ол Үндістанның жабайы табиғат жөніндегі кеңесінде жұмыс істеді. Кейіннен көптеген адамдар табиғатты қорғау және оның ғылыми, әлеуметтік, құқықтық және саяси сияқты түрлі салаларына қатысты. (Табиғатты қорғау қозғалысын да қараңыз)